Джэфры Чосер

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Джэфры Чосер
Geoffrey Chaucer
Geoffrey Chaucer - Illustration from Cassell's History of England - Century Edition - published circa 1902.jpg
Дата нараджэння:

каля 1343

Месца нараджэння:

Лондан

Дата смерці:

25 кастрычніка 1400(1400-10-25)

Месца смерці:

Лондан

Род дзейнасці:

самы знакаміты паэт англійскага сярэднявечча, «бацька англійскай паэзіі», стваральнік літаратурнай англійскай мовы

Джэфры Чосер (англ.: Geoffrey Chaucer, каля 1340, Лондан25 кастрычніка 1400, тамсама) — самы вядомы паэт англійскага сярэднявечча, «бацька англійскай паэзіі», адзін са стваральнікаў англійскай літаратуры.

Быў прыдворным, членам парламента, займаў шэраг дзяржаўных пасад.

3 дыпламатычнай місіяй наведаў Францыю, Італію, дзе пазнаёміўся з мастацтвам і літаратурай Адраджэння. Пад іх уплывам пераклаў помнік сярэдневяковай франц. літаратуры «Раман пра Ружу» (каля 1370), напісаў у рэчышчы куртуазнай літаратуры элегію «Кніга герцагіні» (1369-70). Аўгар паэм «Дом славы», «Птушыны парламент», «Траіл і Хрызеіда», «Легенда пра добрых жанчын» (усе напісаны паміж 1380 і 1386).

Вяршыня яго творчасці — зборнік гісторый пад назвай «Кентэрберыйскія апавяданні» (1387-1400, выд. 1478), у якіх стварыў рэалістычную галерэю вобразаў людзей усіх класаў і саслоўяў тагачаснай Англіі.

Ён першы сярод англійскіх літаратараў даў узоры сапраўднай мастацкай паэзіі, напоўненай крытычнага стаўлення да сюжэтаў і герояў. У творах Чосера маюцца ўсе галоўныя рысы англійскай нацыянальнай паэзіі: багацце фантазіі, спалучанае са здаровым сэнсам, гумар, дасціпнасць, назіральнасць, здольнасць да яскравых характарыстык — усё, што пазней сустракаецца ў больш дасканалым выглядзе ў Шэкспіра, Філдынга, Дыкенса і іншых вялікіх пісьменнікаў Вялікабрытаніі. Ён надаў скончанасць англійскаму вершу і давёў да высокай ступені вытанчанасці і элегантнасці літаратурную мову. Чосер быў першым, хто пачаў пісаць на роднай мове, а не па-лацінску і прозу. Светапогляд Чосера прасякнуты жыццярадаснасцю Адраджэння. Творчасць Чосера лічыцца мяжой паміж сярэднявечнай і новай англійскай літаратурай.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Джэфры Чосер як паломнік з рукапісу Элсміра

Лічыцца, што Чосер нарадзіўся паміж 1340 і 1344 гадамі ў Лондане. Джон Чосер, бацька Джэфры, быў паспяховым гандляром віна, а таксама займаў пасаду памочніка каралеўскага краўца ў Саўтгемптане. Першы запіс, які тычыцца Джэфры, быў знойдзены ў расходнай кнізе Элізабет, графіні Ольстэрскай, жонкі прынца Лаянела, аднаго з сыноў Эдуард III. Гэты запіс датуецца 1357 годам. Аб Джэфры там згадваецца як пра пажа, якому была куплена новая сукенка[1]. Верагодна, да прызначэння ў пажы хлопчык вучыўся ў лонданскай школе: яму трэба было ўмець чытаць і вырабляць простыя вылічэнні, роўна як і мець некаторыя веданні з латыні і нават, магчыма, у французскай мовы. На службе ў прынца Лаянела сістэматычная адукацыя хлопчыка была працягнута на шляхецкі кшталт, бо яму трэба было надаваць асаблівую ўвагу мастацтвам, больш грунтоўней вывучаць французскую і латынь, а таксама ўдасканальвацца ў высакародных занятках.

У 13591360 гады Чосер служыў у англійскім войску ў Францыі, гэта значыць Стогадовая вайна з перапынкамі працягвалася на працягу ўсяго яго жыцця. Ён трапіў у палон непадалёк ад сучаснага Рэймса, у пачатку 1360 года за яго быў заплачаны значны выкуп, гэта значыць 16 фунтаў стэрлінгаў[2], і ён змог вярнуцца ў Англію. У тым жа годзе Чосер зноў адправіўся ў Францыю, з'яўляючыся па-ранейшаму на службе ў прынца Лаянела, але зараз ужо як кур'ер. Гэта была перша з яго многіх дыпламатычных місіяў. Затым яго імя прыкладна на сем гадоў знікла з кронікаў. Мабыць, за гэты час Чосер ажаніўся з Філіпай Роўт, якая ўваходзіла ў світу графіні Ольстэрскай, а на момант вяселля — у світу каралевы, яе сястра Кэтрын Суінфард была вядомай палюбоўніцай, а затым трэцяй жонкай Джона Гонта, чацвёртага сына Эдуарда III[3].

Джэфры Чосер. Выява XIX стагоддзя

Чосера наведваў, мабыць, лонданскую вышэйшую юрыдычную школу, якая давала і добрую агульную адукацыю. Там ён навучыўся працаваць над тым, што неўзабаве стала галоўнай справай яго жыцця, — над пытаннямі літаратуры. Незважаючы на тое, што гэта немагчыма праверыць, сучасныя біёграфы пішуць, што ён вывучаў класікаў, гэта значыць Вергілія, Стацыя, Лукіяна, Дантэ Аліг'еры, КлаўдзіянаВыкраданне Празэрпіны»), Гарацыя і Ювенала, але асабліва захапляўся Авідзіем, кінігі якога, як то «Метамарфозы» і «Гераіды», сталі яго каханымі кнігамі. Вывучаў ён, вядома, таксама патрыстычную і сярэднявечную лацінскую літаратуру і творы карыфеяў схаластычнай навукі, якія вельмі яму спатрэбіліся, калі яму трэба было забяспечваць навуковымі ведамі сваіх герояў. Пераклад Баэцыя, папулярнага ў схаластаў, як і больш позні трактат пра Астралябію адлюстроўваў гэтыя інтарэсы. Але больш, чым класікамі, і больш, чым бацькамі царквы і схаластаў, Чосер захапляўся сучаснымі французскімі паэтамі. Тут было ўсяго патроху: эпасу, лірыкі, бачання, алегорыі ўсіх відаў. Ён аддаў значную даніну ўплыву гэтай літаратуры ў той ранні перыяд сваёй дзейнасці, калі перакладаў «Раман пра Розу», пісаў невялікія паэмы і лірычныя вершы.

У 1367 годзе імя Чосера зноў з'яўляецца ў дакументах; гэтым разам ён згадваецца як каралеўскі камердынер; згадваецца таксама, што ён атрымліваў ад кароны пэнсію. Пасля гэтага імя Чосера пачынае сустракацца больш часта: каралеўскія падарункі яму і яго жонцы, чарговая дапамога, новыя прызначэнні, дыпламатычныя паездкі. Зафіксавана і надзвычай важнае для гісторыі літаратуры даручэнне Чосеру ў 1372 годзе весці перамовы з герцагам Генуі. Гэтым прызначэннем датуецца першая паездка паэта ў Італію (дакладней, першая, якая была зафіксавана), што мела, разам з другой, у 1378 годзе, якая зрабіла вялікі ўплыў на творчасць Чосера.

У 1374 годзе Чосера атрымаў у бязвыплатнае карыстанне будынак у Олдгейце і быў прызначаны інспектрам мытні Лонданскага порту. Пазней, у 1382 годзе, Чосер быў прызначаны таксама інспектрам Малой мытні. У 1375 годзе яму быў падараваны нагляд над графствам Кент з пералікам на яго карысць розных штрафаў, якія былі прызначаныя мытняй. З 1376 па 1381 гады Чосеру дазвалялася пакідаць намесніка на час адсутнасці ў Лондане, што паказвае на важнасць яго службовага становішча. Філіпа па-ранейшаму карысталася каралеўскім упадабаннем, і, мабыць, Джэфры дзяліў з ёй гэты поспех аж да яе смерці каля 1387 года.

Аднак існуюць відавочныя сведчанні таго, што яшчэ да смерці Філіпы Чосер нечакана апынуўся ў бядзе. У 1386 годзе ён застаўся без дома ў Олдгэйце і абодвух інспектрскіх пасадаў, акрамя таго, у 13871389 гадах адсутнічаюць запісы аб субсыдыях, выплачаных паэту, затое неаднаразова зафіксаваныя судовыя загады аб выплаце ім запазычанасці.

У 1389 годзе Чосер быў прызначаны Дазорцам каралеўскіх прац і заставаўся на гэтай пасадзе на працягу двух гадоў. Хутчэй за ўсё, Чосер сам пажадаў выйсці ў адстаўку, паколькі служба патрабавала сталых раз'ездаў, а паэт быў ужо немалады. Няма чыннікаў меркаваць, што ён быў звольнены, не справіўшыся з працай: паэт адразу ж атрымаў сваё апошняе прызначэнне — пасаду памочніка ляснічага Каралеўскага лесу ў Норт-Пітэртане. Пра наступныя гады жыцця Чосер вядома некалькі менш. Запісы аб выплаце жалавання нерэгулярныя, то бок, верагодна, паэту неабходна было браць пазыкі ў дзяржаўнай казне. Аднак у 1399 годзе ён здолеў арандаваць на 53 гады дом каля Вэстмінстэрскага абацтва. У гэтым доме Джэфры Чосер і памёр 25 кастрычніка 1400 года. Джэфры Чосер быў пахаваны ў Вэстмінстэрскім абацтве. У 1566 годзе яго могілку перанеслі ў новае месца на тых жа могілках на месца, вядомае зараз як Кут Паэтаў.

Бібліяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Джэфры Чосер з'яўляецца аўтарам паэм «Кентэрберыйскія апавяданні», «Траіл і Крэсіда». Акрамя таго, ён пераклаў на англійскую мову «Суцяшэнне філасофіяй» Баэцыя. Творчасць Чосера лічыцца своеасабліваю мяжою паміж сярэднявечнай і новай брытанскай літаратурай.

Зноскі

  1. Skeat, W.W., The Complete Works of Geoffrey Chaucer. Oxford: Clarendon Press, 1899
  2. Chaucer: Life-Records, Martin M. Crow and Clair C. Olsen. (1966)
  3. Coulton, G. G. (2006), «Chaucer and His England», Kessinger Publishing, pp. 74, ISBN 978-1-4286-4247-8

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Britannica. Настольная энциклопедия. Т. 2. — Москва, 2006. — С. 2196.
  • Первый биографический БЭС. — М. ; СПб., 2007. — С. 1115.
  • Беларуская энцыклапедыя. Т. 17. – Мн., 2003. – С. 281.
  • Судленкова, О. А. 100 писателей Великобритании. – Минск, 1997. – С. 212.
  • Кентерберийские рассказы / Джеффри Чосер. ― Москва, 2008.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]