Адраджэнне

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці

Адраджэ́нне, Рэнеса́нс — гісторыка-культурная эпоха паміж Сярэднявеччам і Новым Часам (14–першая палова 17 ст.) у краінах Заходняй і Цэнтральнай Еўропы

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Назва «Адраджэнне» звязана з сапраўдным адраджэннем інтарэсу да культурных здабыткаў і каштоўнасцяў Старажытнай Грэцыі і Рыма, якое пачалося ў паўночнай Італіі і пазней распаўсюдзілася на іншыя еўрапейскія краіны.

У эпоху Адраджэння былі зроблены важныя адкрыцці і вынаходкі ў розных галінах навукі і тэхнікі, створаны выдатныя ўзоры рэалістычнага мастацтва. Для культуры Адраджэння былі ўласцівыя антыфеадальная і антыклерыкальная накіраванасць, адмаўленне дагматызму і схаластыкі, узрастанне асобаснага пачатку, індывідуалізму, пашырэнне вольнадумства, свабодалюбных, патрыятычных настрояў. Адной з найбольш важных адметных рыс рэнесансавай культуры з'яўляецца гуманізм.

Мона Ліза Леанарда да Вінчы

Характэрнай асаблівасцю эпохі Адраджэння быў зварот да культуры антычнасці як зыходнага пункта для фармавання новай, пераважна свецкай культуры, апорай якой станавіліся гарады, двары і маёнткі феадалаў, багатых мяшчан, а галоўнымі выразнікамі — прадстаўнікі новай інтэлігенцыі, перадавыя грамадскія і палітычныя дзеячы. Рэнесансныя ідэі і матывы найбольш яскрава выявіліся ў творчасці выдатных мастакоў, скульптараў (Мікеланджэла, Леанарда да Вінчы, Рафаэль, А. Дзюрэр, Тыцыян, Данатэла), архітэктараў (Ф. Брунелескі, Д. Брамантэ), літаратараў (У. Шэкспір, М. дэ Сервантэс, Ф. Рабле, Лопэ дэ Вега, Ф. Петрарка), вучоных (Г. Галілей, М. Капернік, Дж. Бруна), мысліцеляў (Т. Мор, М. Лютэр, Э. Ратэрдамскі, М. Мантэнь) і інш.

У эпоху Адраджэння культура выйшла з-пад поўнай апекі царквы, што прывяло да хуткага развіцця свецкага мастацтва; найбольшыя поспехі былі дасягнутыя ў галіне выяўленчага мастацтва. Рэнесансная культура 15 — пачатку 17 ст. еўрапейскіх краін (Германія, Нідэрланды, Англія, Францыя, Іспанія, Швецыя і інш.), размешчаных на поўнач ад Італіі і Альпаў, традыцыйна называецца Паўночным Адраджэннем. Яго асаблівасцямі былі кампраміс з сярэднявечнымі традыцыямі, моцная сувязь з рэлігійнымі і нацыянальна-культурнымі рухамі (напр., з Рэфармацыяй).

Распаўсюджанне[правіць | правіць зыходнік]

У XV стагоддзі Рэнесанс пачаў распаўсюджвацца з вялікай хуткасцю з Фларэнцыі, першапачаткова па астатняй частцы Італіі, і, неўзабаве, даўшоў да астатняй часткі Еўропы. Вынаходніцтва друкаванага станка нямецкім друкаром Іаганам Гутэнбергам дазволіла хутчэй перадаваць новыя ідэі. З распаўсюджваннем, ідэі Адраджэння змяняліся, адаптуючыся да мясцовай культуры.

Англія[правіць | правіць зыходнік]

Ува Англіі Елізавецінская эпоха азнаменавала пачатак англійскага Адраджэння, што звязана з працамі пісьменнікаў Уільяма Шэкспіра, Крыстафера Марла, Эдмунда Спэнсера, сэра Томаса Мора, Фрэнсіса Бэкана, сэра Філіпа Сідні, Джона Мілтана, а таксама выбітных мастакоў, архітэктараў, як Ініга Джонсам, які прынёс італьянскую архітэктуру ва Англію, і кампазітараў, як Томас Таліс, Джон Тавернер і Уільям Бёрд.

Францыя[правіць | правіць зыходнік]

У 1495 годзе італьянскі Рэнесанс пачаў пранікаць у Францыю, што было звязана з уварваннем караля Францыі Карла VIII у Італію. Фактарам, які спрыяў распаўсюджванню секулярызму была няздольнасць Царквы процістаяць распаўсюджванню ў Еўропе чорнай смерці. Францыск I запрасіў да свайго двара шматлікіх італьянскіх мастакоў, у тым ліку Леанарда да Вінчы, і будаваў багатыя палацы за вялікія грошы. Такія пісьменнікі, як Франсуа Рабле, П'ер дэ Рансар, Жан дзю Беле і Мішэль дэ Мантэнь, мастакі, як Жан Клуэ і музыканты, як Жан Мутон таксама працавалі ў духу Адраджэння.

Вялікае Княства Літоўскае[правіць | правіць зыходнік]

Францыск Скарына — усходнеславянскі першадрукар

На тэрыторыю Беларусі Адраджэнне прыйшло ў XVI ст. і панавала да першай паловы XVII ст.

Перадумовамі станаўлення і развіцця культуры Адраджэння на беларускіх землях сталі ўзаемасувязі ВКЛ з краінамі Заходняй Еўропы, адносна дэмакратычны лад жыцця, рост гарадоў, завяршэнне працэсу фармавання беларускага этнасу і старабеларускай мовы. Тыповыя рысы рэнесанснай культуры (гуманізм, свабодалюбства, патрыятызм, антыдагматычнасць) выразна праявіліся ў культурна-асветніцкай, творчай дзейнасці Ф. Скарыны, С. Буднага, В. Цяпінскага, М. Гусоўскага, Сімяона Полацкага і інш. Расквітнела летапісанне, заняпала жыційная літаратура, былі створаны хронікі, гістарыяграфічныя творы, на старабеларускую мову перакладаліся ўзоры свецкай прозы. Пашырэнню рэнесансных ідэй паспрыяла ўзнікненне і хуткае развіццё мясцовага кнігадрукавання (друкарні ў Берасці, Нясвіжы, Лоску, Любчы, Бялынічах, Ашмянах, Цяпіне).

Літаратура пераставала быць ананімнай, цэлая плеяда літаратараў, публіцыстаў (М. Сматрыцкі, А. Волан, А. Філіповіч, А. Рымша, Л. і С. Зізаній, І. Пацей і інш.) гучна заявіла пра сябе творамі высокага мастацкага і эстэтычнага ўзроўню, напісанымі на старабеларускай, лацінскай і польскай мовах. З’явіліся прафесійныя паэты, атрымала развіццё мемуарная літаратура.

У Мірскім замку

Паспяхова развівалася архітэктура, што знайшло адлюстраванне ў будаўніцтве шматлікіх ратуш, храмаў, палацаў, шпіталяў, дамоў цэхавых брацтваў і інш. Спачатку рэнесансныя рысы спалучаліся з элементамі готыкі (Мірскі замак, Мураванкаўская царква-крэпасць). У 16 ст. – сярэдзіне 17 ст. рысы Адраджэння праявіліся і ў выяўленчым мастацтве, якое спалучала заходнееўрапейскія традыцыі, асаблівасці візантыйскай мастацкай спадчыны і адметныя рысы творчасці мясцовых мастакоў. Пашырыўся жанр партрэта, у якім праявілася рэнесансавае разуменне асобы чалавека. Фармаваўся жанравы і батальны жывапіс. У беларускім іканапісе ўзнікла наватарская плынь, што выявілася ва ўвядзенні ў сюжэтную канву бытавых і этнаграфічных дэталяў. У беларускім мастацтве першай паловы 17 ст. формы Адраджэння суіснавалі з рысамі маньерызму, але паступова пачалі саступаць вядучае месца стылістыцы барока.

Крыніцы[правіць | правіць зыходнік]

  • Культуралогія: Энцыкл. давед./ Э.С. Дубянецкі; Маст. А.А. Глекаў. — Мн.: БелЭн, 2003. —384 с.:іл ISBN 985-11-0277-6

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]


Шаблон:Адраджэнне