Клецкае княства

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Клецкае княства
XII ст. — 1791



Сталіца Клецк
Мова(ы) старабеларуская

Клецкае княства. Існавала ў XII — XVIII стст. У IX — XI стст. воласць, якая ахоплівала дрыгавіцкае насельніцтва вярхоўя р. Лань. Першы клецкі ўдзельны князь Вячаслаў Яраславіч упамінаецца ў 1127 г. як васал вялікага князя кіеўскага. Пасля 11421146 гг. і ў 1149 г. княства належала Святаславу Вольгавічу, таксама васалу Кіеўскага княства.

Пад уладай вялікіх князёў літоўскіх[правіць | правіць зыходнік]

У XIV — XV стст. — князям і вялікім князям ВКЛ. Вялікі князь Казімір у пачатку свайго панавання называў княства воласцю, пазней — Клецкім паветам, бо яно ўваходзіла ў яго ўладанні непасрэдна разам з іншымі валасцямі і паветамі. Вялікія князі Аляксандр і Жыгімонт I называлі княства паветам. Прыкладна з 1492 г. і да 15211522 гг. княства належала князю Івану Васілевічу і Фёдару Іванавічу Яраславічам, але тэрмін «Клецкае княства» ў дакументах не сустракаецца (звычайна — «іменье», «добра»). Потым перайшло да каралевы і вялікай княгіні Боны Сфорца з тымі правамі, якімі валодалі яе папярэднікі. Бона ў дачыненні да княства карысталася тэрмінамі «павет» і «княства», апошнім — каб падкрэсліць сваю ўладу, якая ажыццяўлялася праз клецкіх намеснікаў і падстаростаў. У 15521555 гг. Бона правяла ў княстве адну з першых у Беларусі валочных памер. У гэты час была ажыццёўлена адміністрацыйная рэформа: падзел княства на 6 дзесяткаў (Валасны, Вяжэвіцкі, Канюшскі, Малеўскі, Сіняўскі, Цяцераўскі) быў заменеы падзелам на 5 войтаўстваў. Непасрэдна Боне ў княстве належала 698 валок зямлі, у т.л. зямля Клецка (каля 45 валок), мястэчка Сіняўка і 52 сяла.

Пад уладай Радзівілаў[правіць | правіць зыходнік]

З 1558 г. княствам валодалі Радзівілы ў межах, у якіх яго мела Бона (прыкладна тэрыторыя сучаснага Клецкага раёна і паўднёвай паловы Нясвіжскага раёна). Да 1575 г. колькасць княжацкіх сёл скарацілася да 38 з-за іх узбуйнення, колькасць ворнай зямлі павялічылася да 809 валок. У 1586 г. Радзівілы ўстанавілі, разам з Алыцкай і Нясвіжскай, Клецкую ардынацыю — буйное неадчужальнае магнацкае ўтварэнне ў складзе Клецкага і Давыд-Гарадоцкага княстваў. Паняцце «Клецкае княства» ў XVI ст. Радзівілы амаль не выкарыстоўвалі, ужывалася назва «Клецкае панства». Тэрмін «Клецкае княства» зноў пачынае ўжывацца ў радзівілаўскіх дакументах з XVII ст. Пры Радзівілах Клецкае княства мела атрыбуты дзяржаўнай адміністрацыйнай адзінкі ВКЛ: замкавы суд, асобны ваенны атрад клецкай шляхты. У 1791 г. з Клецкага, Нясвіжскага і Слуцкага княстваў Радзівілаў утвораны Случарэцкі павет Навагрудскага ваяводства.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Пазднякоў, В. Клецкае княства / Валерый Пазднякоў // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 т. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч / Рэдкал: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. З. Э. Герасімовіч. — 2-е выданне. — Мн.: БелЭн, 2007. — 792 с.: іл. — С. 106—107. — ISBN 978-985-11-0394-8.
  • Пазднякоў, В. Клецкае княства / Валерый Пазднякоў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 4. Кадэты — Ляшчэня / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1997. — 432 с.: іл. — С. 194. — ISBN 985-11-0041-2.
  • Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1999. ISBN 985-11-0144-3, С. 333.