Марыя Аляксандраўна Мартысевіч

Марыя Аляксандраўна Мартысевіч
Асабістыя звесткі
Дата нараджэння	28 сакавіка 1982(1982-03-28) (44 гады)
Месца нараджэння	Мінск, Беларуская ССР, СССР
Грамадзянства	Беларусь
Муж	Павел Сяргеевіч Касцюкевіч
Альма-матар	філалагічны факультэт БДУ
Прафесійная дзейнасць
Род дзейнасці	эсэістка, літаратуразнаўца, перакладчыца, паэтка, журналістка, пісьменніца
Мова твораў	беларуская
Прэміі	прэмія імя Наталлі Арсенневай
Медыяфайлы на Вікісховішчы

Мары́я Мартысе́віч (нар. 28 сакавіка 1982(1982-03-28), Мінск; псеўданім Ева Вайтоўская) — беларуская перакладчыца, паэтка, эсэістка, літаратуразнаўца і культурная менеджарка.

Біяграфія

Скончыла ў 2004 годзе філалагічны факультэт БДУ (2004) і літаратурна-філасофскае аддзяленне Беларускага калегіюму (2005).

Стыпендыятка Homines Urbani (Stowarzyszenie Villa Decius, Кракаў) у 2007 годзе і International Writing Program (University of Iowa, Аява-Сіці, ЗША) у 2010 годзе.

Станам на 2024 год, аспірантка Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі, спецыялізуецца на тэорыі літаратуры і сінкрэтычных паэтычных жанрах.

Жыве ў Мінску.

Дзейнасць і творчасць

Аўтарка артыкулаў на культурную тэматыку, а таксама кніжных рэцэнзіі, якія публікаваліся ў часопісах «Студэнцкая думка», ARCHE, «Дзеяслоў», pARTisan, Timer, газеце «Новы час».

Даследуе традыцыі ананімнай паэзіі ў беларускай літаратуры. У сваіх публікацыях увяла паняцце «жанравага кантынууму» ананімнай бурлескна-травестыйнай паэмы, прасачыла яе развіццё ад XIX ст. («Энеіда навыварат», «Тарас на Парнасе») праз савецкі перыяд («Сказ пра Лысую Гару») да сучасных інтэрнэт-твораў (паэма «Зянон-Хоп»). Вылучае такія рысы жанру, як віруснасць, метаіранічнасць і палітычная ангажаванасць.

Паэзія і эсэістыка

Аўтарка кніг паэзіі і эсэістыкі:

• «Цмокі лятуць на нераст: эсэ ў вершах і прозе» (Мн.: Логвінаў, 2008), вершы і публіцыстычныя творы;
• «Амбасада: вершы свае і чужыя» (Мн.: Кнігазбор, 2011), уласныя вершы і вершаваныя пераклады чужых з розных моў;
• «Сарматыя» (Мн.: Янушкевіч, 2018) — эпісталярная паэма, напісаная ў форме лістоў да «сястры», гэта ўплыў рамана Мэры Шэлі «Франкенштейн», які Мартысевіч перачытвала тым часам. У 2022 годзе выдадзена па-польску ў перакладзе Багдана Задуры, таксама ў 2022 годзе рэжысёрка Паліна Дабравольская паставіла паводле паэмы музычны монаспектакль (саўнд-драму) «SarmaTyJa», пастаноўка спалучае беларускі фальклор, рок і хіп-хоп, а візуальны шэраг створаны на аснове анімацыі мастачкі Юліі Рудзіцкай;
• «Як пазбыцца Маматута» (2020) — зборнік, які спалучае рысы дарослай і дзіцячай паэзіі;
• «Водападзел» (2023) — кніга вершаў, пабудаваная на прынцыпе «інтэлектуальных адрасоў» і геаграфічных індэксаў месцаў, звязаных з біяграфіяй аўтаркі.

Ева Вайтоўская

Пад псеўданімам Ева Вайтоўская піша ў жанры young adult (літаратура для падлеткаў і моладзі). Яе раман «Гарэзлівы пацалунак» (кніга 1 — 2020, кніга 2 — 2023) — гэта лакалізацыя культавай японскай мангі Itazura na Kiss (Каору Тада), якая выходзіла ў Японіі ў 1990-я гады. Марыя Мартысевіч захапілася гісторыяй стварэння гэтай мангі і вырашыла перанесці яе ў беларускі кантэкст, дзеі адбываюцца ў Мінску, на філфаку БДУ, у ІТ-кампаніях і іншых беларускіх рэаліях. Выкарыстанне псеўданіма — свядомая стратэгія «жанравага пазначэння», каб аддзяліць масавую літаратуру ад свайго асноўнага паэтычнага імя. У 2008—2013 гадах пад гэтым імем Мартысевіч была культурнай аглядальніцай газеты «Новы Час».

Творы Мартысевіч перакладзены на англійскую, літоўскую, нямецкую, польскую, рускую, славацкую, украінскую, шведскую мовы.

Перакладчыцкая дзейнасць

Перакладае з англійскай, польскай, рускай, украінскай і чэшскай моў. У сваіх перакладах (у прыватнасці, Адама Міцкевіча) трымаецца стратэгіі стварэння «беларускага канона» класічных твораў.

Сярод значных перакладаў Марыі Мартысевіч на беларускую:

• з англійскай: вершы ў рамане Маргарэт Этвуд «Пенелапіяда» («Дзеяслоў» № 36, 2008), зборнік вершаў Хінэмааны Бэйкер «Выкапні» (Тэрнопаль: Крок, 2015), чатыры апавяданні з кнігі Артура Конана Дойла «Нататкі Шэрлака Холмса» (Мн.: Кнігазбор, 2015);
• з польскай: вершаваная п’еса Аляксандра Фрэдры «Дзявочыя зарокі» (у кнізе: А. Фрэдра. «Помста: камедыі». Мн.: Логвінаў, 2013), раман Ігната Карповіча «Сонька» (Мн : Логвінаў, 2018);
• з рускай: зборнік аповесцей і апавяданняў Сяргея Лапцэвіча «Плошча Калумба» (Мн.: Галіяфы, 2017);
• з украінскай: раман Любка Дэрэша «Культ» (ARCHE, № 4, 2008; ARCHE, № 6, 2008);
• з чэшскай: раман Антаніна Баяі «Зваўчэньне: раманэта пра ваўкоў, людзей і знакі» (Мн.: Логвінаў, 2006), раман Яраслава Рудзіша «Неба пад Берлінам» (Мн.: Логвінаў, 2008), аповесць Макса Шчура «Нататкі з творчага дому» (ARCHE, № 6, 2009), раман Багуміла Грабала «Я абслугоўваў англійскага караля» (Мн.: Логвінаў, 2013).

Пераклала паасобныя творы Сяргея Жадана, Багдана-Ігара Антоныча, Тэнэсі Уільямса, Тома Уэйтса, Баляслава Лесьмяна, літоўскіх паэтаў.

Выдавецкая дзейнасць

З 2017 года рэдактарка незалежнай кніжнай серыі «Амерыканка», якая спецыялізуецца на перакладах амерыканскай класікі. Курыруе серыю «Gradus», арыентаваную на інтэлектуальную літаратуру з каментарыямі (напрыклад, эсэ Ігната Канчэўскага)

Узнагароды

• 2011 год — прэмія часопіса «ПрайдзіСвет» за пераклады вершаў Веніяміна Блажэннага і твораў з кнігі «Амбасада».
• 2011 год — прэмія «Вольнае слова» Беларускай асацыяцыі журналістаў за публіцыстыку.
• 2013 год — прэмія Belarus in Focus за публіцыстыку.
• 2015 год — прэмія фундацыі «Za Wolność Waszą i Naszą» за пераклады вершаў Віславы Шымборскай.
• 2019 год — прэмія «Кніга году» за кнігу «Сарматыя».
• 2019 год — паэтычная прэмія імя Наталлі Арсенневай за кнігу «Сарматыя».
• 2023 год — лаўрэатка Прэміі Цёткі ў намінацыі «Найлепшая аўтарская кніга для дзяцей і падлеткаў» за другую частку рамана «Гарэзлівы пацалунак»
• 2023 год — шорт-ліст прэміі Гедройця за другую частку рамана «Гарэзлівы пацалунак», спецыяльная ўзнагарода Еўрарадыё.

Спасылкі

• livejournal.com — блог М. Мартысевіч у ЖЖ
• prajdzisvet.org