Руская каляіна

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Фінляндыя. Электравоз Sr2 кампаніі VR на каляіне 1524 мм.
Расія. Омск. Электравоз ЭП2К на каляіне 1520 мм.
Сахалінская вобласць, перашыўка японскай каляіны на рускую.

Руская каляінашырыня чыгуначнай каляіны, роўная 1520 мм (таксама — 1524 мм).

Распаўсюджанасць[правіць | правіць зыходнік]

Каляіна з шырынёй 1520 або 1524 мм — другая па сумарнай даўжыні пракладзеных ліній у свеце, з'яўляецца асноўнай на тэрыторыі краін былога СССР, а таксама ў Фінляндыі і Манголіі. Такая ж шырыня каляіны выкарыстоўваецца ў метрапалітэнах і ў большасці трамвайных сістэм краін былога СССР, а таксама ў метро Хельсінкі.

Каляіна з шырынёй 1520 мм выкарыстоўваецца на чыгунцы таксама і ў Афганістане, на лініях, якія ідуць ад Кушкі (Туркменістан) да Тарагундзі (Герацкі вілаят) і ад Галаба (Узбекістан) да Хайратона (Балхскі вілаят) і Мазары-Шарыфа. Аднак разам з каляінай 1520 мм на тэрыторыі Афганістана таксама пракладзена лінія шырынёй 1435 мм з Ірана і дзве лініі шырынёй 1676 мм з Пакістана.

Асобныя лініі ў іншых краінах[правіць | правіць зыходнік]

Існуе некалькі асобных ліній шырынёй 1520/1524 мм, пракладзеных у краінах, дзе гэты стандарт не з'яўляецца асноўным, а менавіта:

  • Балгарыя. Кароткі ўчастак на паромнай тэрмінале ў Варне, з якога ажыццяўляюцца рэйсы на Адэсу і Поці. Абсталяваны абсталяваннем для змены калясак у вагонаў.
  • Венгрыя. Участак даўжынёй каля 46 км ад станцыі Захонь да мяжы з Украінай[1].
  • Германія. Кароткі ўчастак на паромнай тэрмінала ў порце Засніц (Мукран). Пасля распаду СССР паромнае перавозкі некалькі разоў перарываліся. З чэрвеня 2012 года дзейнічае рэгулярная лінія паміж Засніцам і (праз Балтыйск) Усць-Лугай[2].
На мяжы Швецыі і Фінляндыі, злева направа:
першая і трэцяя рэйкі: каляіна 1524 мм (Фінляндыя);
другая і чацвёртая рэйкі: каляіна 1435 мм (Швецыя).
На кітайскай станцыі Маньчжурыя. Справа можна бачыць расійскія вагоны, у цэнтры фота — кітайскія.
  • Кітай. На чыгуначных памежных пераходах:
    • Пераход Забайкальск (РФ) — Маньчжурыя (КНР)[3].
    • Пераход Градэкава (РФ) — Суйфэньхэ (КНР).
    • Пераход «Залатое звяно» Чаротавы (РФ) — Хуньчунь (КНР).
    • Фунікулёр на пік Вікторыя ў Ганконгу.
  • КНДР. Памежны пераход Хасан (РФ) — Туманган (КНДР). У 2011 годзе быў адноўлены 54 км участак чыгункі Туманган — Раджын (КНДР).
  • Польшча. Польская шырокакаляінная металургічная лінія
    • Пераход Мамонава (РФ) — Браневе (Польшча).
  • Румынія. Аднапутная лінія, якая злучае Малдову і металургічны камбінат у Галац.
  • Славакія. Шырокакаляінная лінія Ужгарад — Кошыцэ і лінія Ч'ерна-над-Тысаў — Чоп (Украіна).
  • ЗША. Фунікулёры Дзюкейн і Манангалела ў Пітсбургу, Пенсыльванія
  • Швецыя. Кароткі ўчастак на сартавальнай станцыі Хапаранда. Выкарыстоўваецца для перагрузкі паміж фінскімі і шведскімі цягнікамі.

Існуюць таксама адносна кароткія транзітныя ўчасткі, якія ідуць па тэрыторыі Ірана, Польшчы, Румыніі.

Раней існавалі[правіць | правіць зыходнік]

Першая чыгуначная лінія Ірана, Джульфа — Тэгеран, таксама была пабудавана з шырынёй 1520 мм, але пазней перашытая на 1435 мм па палітычных прычынах.

  • лініі чынунак, пабудаваныя Расійскай імперыяй на тэрыторыі Кітая, у прыватнасці, КУЧ (перашывалася двойчы, спачатку японцамі ў 1930-я гады, потым кітайцамі ў 1950-е);
  • чыгункі з каляінай на тэрыторыі Заходняй Беларусі, Віленскага краю і Валыні, якія ўвайшлі ў пачатку 1920-х гадоў у склад Польшчы (потым былі перашытыя зноў на 1524 мм);
  • Панамская чыгунка (да 2000 года);
  • чыгункі з каляінай 1524 мм, пракладзеныя ў XIX стагоддзі ў ЗША, галоўным чынам у паўднёвых штатах.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Шырыня каляіны ў 1524 мм ўпершыню стала выкарыстоўвацца ў Расійскай імперыі ў ходзе пабудовы Мікалаеўскай чыгункі. Магчыма, гэта было звязана з тым, што на будаўніцтве працавалі кансультанты з Амерыкі, і перш за ўсе Дж. В. Уістлер (у той час такая каляіна была папулярная ў паўднёвых штатах ЗША). Магчыма таксама, што выкарыстоўваць гэтую шырыню каляіны прапанавалі рускія інжынеры п. П. Мельнікаў і . М. А. Крафт, якія наведалі Злучаныя Штаты перад пачаткам будаўніцтва Мікалаеўскай чыгункі. Акрамя таго, гэтая шырыня каляіны была зручная тым, што выяўлялася круглым лікам — 5 футаў або 60 цаляў. Пры выбары шырыні каляіны адыграў важную ролю ваенны аспект — выдатная ад еўрапейскай шырыня каляіны абцяжарвае суперніку забеспячэнне войскаў пры ўварванні ў Расею (менавіта так было ў часы Першай сусветнай, а затым Вялікай Айчыннай вайны, калі нямецкім войскам давялося ажыццяўляць перагрузку складаў, а пазней мяняць шырыню каляіны для свайго рухомага складу на ўсёй акупаванай тэрыторыі). Існуе версія, што такая шырыня каляіны абраная асабіста імператарам Мікалаем I, пры якім і будаваліся першыя ў Расіі чыгункі. Зрэшты, усе тры першыя чыгункі Расійскай імперыі — Царскасельская, Варшаўска-Венская і Мікалаеўская мелі розную шырыню каляіны, і да моманту будаўніцтва Мікалаеўскай чыгункі ў мяжуючых з Расіяй краінах адзінага стандарту каляіны яшчэ не было. Чыгункі Царства Польскага мелі еўрапейскую шырыню каляіны, што было выклікана неабходнасцю больш цеснай сувязі з чыгункамі Германіі і Аўстра-Венгрыі, межаваўшымі з Царствам Польскім, з поўначы, захаду і поўдня.

Змена шырыні каляіны[правіць | правіць зыходнік]

Пачынаючы з мая 1970 г., чыгункі СССР пачалі змена шырыні каляіны з 1524 мм на 1520 мм. Але Правілы Тэхнічнай эксплуатацыі дапускаюць эксплуатацыю існуючай каляіны 1524 мм да яе капітальнага рамонту або рэканструкцыі.

У Фінляндыі Фінскімі Дзяржаўнымі чыгункамі шырыня каляіны не змененая — 1524 мм.

Пасля распаду СССР і атрымання незалежнасці Эстонія вярнулася да старой шырыні каляіны ў 1524 мм для гарманізацыі параметраў і дакументацыі з Фінляндскімі чыгункамі. Старое палатно не перашывалася, так як гэтага і не патрабуецца, аднак пры куплі новага рухомага складу патрабаванні могуць выстаўляцца менавіта пад 1524 мм.

Допускі[правіць | правіць зыходнік]

Фінскія чыгункі дазваляюць допускі -10 +30 мм, якія ўзмацняюцца для хуткаснага паведамленні: цягнік Sm6 «Алегра», да прыкладу, мае каляіну роўна 1522 мм. Шырыня каляіны савецкіх (расійскіх) чыгунак: 1520 +8 -4 мм.

Зноскі

  1. Венгрия проложит ширококолейную железную дорогу до Украины (руск.) . РЖД-Партнер (16 лютага 2012). Праверана 2 лютага 2014.(руск.) . РЖД-Партнер (2012-02-16). Праверана 2 лютага 2014.
  2. {{{загаловак}}}. — 2011.
  3. С сопредельной станции на российскую также проложена колея 1435 мм.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]