Унія (часопіс)

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
«Унія»
Тып часопіс

Выдавец Суполка «Унія»
Краіна Flag of Belarus.svg Беларусь
Галоўны рэдактар Ірына Дубянецкая
Заснавана 1990 год
Мова Беларуская, украінская
Перыядычнасць Неперыядычны
Аб'ём 32-48 стар.
Кошт 2 рублі (1990 год)
Тыраж 2000-10000

«Унія» — неперыядычны рэлігійны часопіс, які выдаваўся ў Мінску ў 1990—1995 гадах. Першапачаткова ставіў сваёй задачай даследваць беларускую духоўнасць і ініцыяваць адраджэнне Грэка-каталіцкай (Уніяцкай) Царквы ў Беларусі. Выйшла чатыры нумары на беларускай мове класічным правапісам, адзін з якіх таксама быў выдадзены па-ўкраінску.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Ініцыятыва нарадзілася ў асяродку нефармальных моладзевых суполак, аб’яднаных вакол ідэі нацыянальнага адраджэння і дэмакратычных пераўтварэнняў напрыканцы 1980-х гадоў, калі Беларусь была ў складзе СССР. Першапачатковая ідэя старонкі пра рэлігійныя пошукі і Унію ў газеце «Супольнасьць» Канфедэрацыі беларускіх моладзевых суполак пераўтварылася ў часопіс «Унія» дзеля вывучэння беларускай духоўнасці праз гісторыю і культуралогію.[1]

Першы нумар часопіса меў падзагаловак «Выданьне беларускае ўніяцкае моладзі». У ім паведамлялася, што 13 ліпеня 1990 года ў Мінску ўтварылася суполка «Унія», якая будзе выдаўцом часопіса. 6 жніўня 1990 года ў Доме літаратара адбылася вечарына, на якой часопіс быў упершыню прадстаўлены. Ён быў надрукаваны ў друкарні «Liesma» (Рыга, Латвія) накладам 10 тыс. асобнікаў.[2] У яго падрыхтоўцы бралі ўдзел Ірына Дубянецкая, Караліна Мацкевіч і Міхал Анемпадыстаў[3]. Часопіс прадаваўся распаўсюднікамі непадцэнзурных выданняў на мітынгах, вечарынах, з’ездах і пад.

Другі нумар выйшаў у канцы 1990 года з новым падзагалоўкам — «Часопіс хрысьціянскага сумоўя». Сябры рэдакцыі: Сяржук Абламейка (заснавальнік), Ігар Бабкоў, Юрась Быкаў, Сяржук Вітушка, Галіна Дубянецкая, Ірына Дубянецкая (галоўны рэдактар), Галіна Жарко, Генадзь Лойка (мастацкі рэдактар), Караліна Мацкевіч (тэхнічны рэдактар) і Алена Ткачова[4].

Трэці нумар выйшаў у 1991 годзе. Паралельна часопіс быў выдадзены на ўкраінскай мове для распаўсюду ва Украіне. Часопіс атрымаў дзяржаўную рэгістрацыю (заснавальнік — Сяргей Абламейка) і мог распаўсюджвацца праз дзяржаўную сетку распаўсюду. У складзе рэдакцыі пазначаны Ірына Дубянецкая (галоўны рэдактар), Караліна Мацкевіч (адказны рэдактар), Алена Ткачова (мастацкі рэдактар), Галіна Дубянецкая, Генадзь Лойка, Адрусь Пазняк і Эдвард Тарлецкі. У ліку фундатараў нумара: Уладзімір Арлоў, Юрась Беленькі, Галіна Дубянецкая, айцец Аляксандр Надсан (Вялікабрытанія), Алесь Палескі (Канада), Лія Салавей, Наталля і Зміцер Санько і Эдвард Тарлецкі[5].

Чацвёрты нумар выйшаў у 1995 годзе, калі стваральнікі часопіса — Сяргей Абламейка, Ірына Дубянецкая і Караліна Мацкевіч — працавалі ці вучыліся за мяжой. Яго рыхтавалі Наталя Альхова, Галіна Дубянецкая, Ірына Дубянецкая (рэдактар), Ігар Іваноў, Сяржук Няхамес і Алена Ткачова (мастацкі рэдактар)[6].

Змест[правіць | правіць зыходнік]

Першы нумар адкрываўся зваротам ад выдаўцоў «Мілы браце!», які сфармуляваў першапачатковую задачу выдання: «Называецца вера нашая Грэка-Каталіцкая, або Уніяцкая […] Мы паспрабуем расказаць у гэтым выданьні, што самі ведаем пра нашую Унію». Тры гістарычныя матэрыялы склалі асноўны аб’ём гэтага нумара: «Жыцьцярыс сьвятое пакутніцы Уніі» Міхаліны (Ірына Дубянецкая), «Апалёгія Вуніі» Сяржука Мамчыца (Сяргей Абламейка) і выступ Адама Мальдзіса на канферэнцыі ТБМ «Мы павінны зьмяніць свае адносіны да Уніі…» Адзін з цэнтральных матэрыялаў — інтэрв’ю з а. Аляксандрам Надсанам, запісанае падчас першага прыезда святара ў Беларусь у сакавіку 1990 года. Багаслоўе прадстаўлена кароткім нарысам Казіміра Сваяка, а паэзія — вершамі Уладзіміра Жылкі і Алеся Разанава. З першага нумара пачаўся раздзел «Хвалу Богу пяём, пяём», прысвечаны беларускім царкоўным спевам. Першы нумар пачаў таксама публікаваць хроніку адраджэння Грэка-Каталіцкай Царквы.

Багатае графічнае аздабленне часопіса зрабіла яго адметным сярод пазацэнзурных выданняў у тагачасной Беларусі. На вокладцы першага і другога нумароў — цярновы вянок, выкананы Міхалам Анемпадыставым.

Другі нумар меў новы падзагаловак — «Часопіс хрысціянскага сумоўя» — які адлюстроўваў і новы інтарэс рэдакцыі: у раздзеле «Шляхі да сумоўя» паэт Зніч (праваслаўны) і паэтка Данута Бічэль-Загнетава (рыма-каталічка) разважалі пра сутнасць і змест хрысціянскага адзінства для Беларусі. А грэка-каталіцкі погляд быў прадстаўлены перадрукам артыкула Льва Гарошкі «Няўміручая ідэя» з часопіса «Божым шляхам», які гэты святар выдаваў у Парыжы і Лондане. Сучаснае багаслоўе было прадстаўлена трыма тэкстамі на тэму святарскага паклікання, пачаткам «Катэхізма айца Пётры» (працяг якога з’явіўся ў трэцім нумары, але не атрымаў далейшага працягу) і артыкулам «Таямніцы Ружанцу» Яна Лук’яновіча. З літаратурных твораў — творы Трыпутніка (Галіна Дубянецкая), Ігара Бабкова, Наталлі Арсенневай і Вольгі Куртаніч. Сяргей Горбік напісаў гісторыю Петрапаўлаўскай царквы ў Мінску, а Караліна Мацкевіч і Сяржук Вітушка — пра традыцыі святкавання Калядаў. У гэтым нумары з’яўляецца першы артыкул у раздзеле «Беларускія абразы», які вёў знаўца ўніяцкага іканапісу Юрый Хадыка. З’яўляецца першы артыкул-агляд адраджэння Грэка-Каталіцкай Царквы Паўла Богдана (Сяржук Абламейка). Асобныя малюнкі багата-ілюстраванага нумара падпісаны: А. Жыгоцкая, Г. Лойка, А. Ткачова.

У трэцім нумары заўважаецца прысутнасць рыма-каталіцкіх аўтараў: Міхал Сапель (тады — пробашч першай у Мінску беларускамоўнай рыма-каталіцкай парафіі св. Роха), Тамаш Кемпійскі (уступ да ўрыўка з яго «Следам за Хрыстом» стварыў Эдвард Тарлецкі) і Казімір Сваяк. Пётра Смык і Алег Дзярновіч разважаюць пра перспектыву адзінства царкоўнага календара ў Беларусі. Таццяна Шамякіна апублікавала першы тэкст у раздзеле «У культурнай традыцыі свету», якія меўся ствараць дыскурс пра беларускую духоўную традыцыю ў сусветным кантэксце. У малітоўнай прозе «Дазволь прыйсці» Міхаліна (Ірына Дубянецкая) распавядае пра першую грэка-каталіцкую пілігрымку, а ў канцы нумара — рэпартаж пра першую паездку беларускай моладзі на экуменічную сустрэчу, арганізаваную супольнасцю Тэзэ. Літаратура прадстаўлена творамі Алеся Гаруна і Галіны Дубянецкай, а раздзел «Шляхі да сумоўя» — рэфлексіяй пастара Эрнста Сабілы.

Адной з тэм чацвёртага нумара стала свята Перамянення. Яму прысвечана казанне а. Аляксандра Надсана, біблейскае эсэ Ірыны Дубянецкай і артыкул Ю. Хадыкі ў раздзеле «Беларускія абразы». Другая тэма — імёны любові і Бога, якой прысвечаны пераклад з Максіма Вызнаўцы, эсэ Караліны Мацкевіч пра традыцыю Божага Імя ў старажытна-яўрэйскай і старажытна-хрысціянскай традыцыях і артыкул-інструкцыя а. Віктара Данілава пра Ісусаву малітву. Гісторыя Грэка-Каталіцкай Царквы разглядаецца ў артыкулах Сяржука Абламейкі і Казіміра Сваяка. Літаратура прадстаўлена творамі Якуба Коласа, Лукаша Трыпутніка (Галіна Дубянецкая) і Людкі Сільновай. У раздзеле «Шляхі да сумоўя» — інтэрв’ю з Ёзафам Марыя дэ Вольфам, сакратаром дабрачыннай арганізацыя «Царква ў патрэбе». У нумары — пачатак цыкла пра ўсходнія каталіцкія абрады Алеся Ліцвіна, а ў раздзеле «Раздарожжа» — малітоўная проза Міхаліны (Ірына Дубянецкая) на тэму кнігі Псалмоў. Агляд «Царква» ў апошнім нумары часопіса занатоўвае і аналізуе грэка-каталіцкае жыццё за 1991—1995 гады: рэгістрацыю першых парафій, складаныя стасункі з дзяржаўнымі ўладамі, заснаванне манастыра ў Полацку, безвыніковыя просьбы да Ватыкана аб прызначэнні біскупа.

Зноскі

  1. Лаўнікевіч, Дзяніс Гісторыя беларускага самвыдату: часопіс “Унія”. Mediakritika.by (20 мая 2015). — Інтэрв'ю з Ірынай Дубянецкай. Праверана 2 ліпеня 2020.
  2. Унія № 1, 1990, стар. 32 (выходныя дадзеныя)
  3. Лаўрык, Ю. і Андросік, л. Пазацэнзурны пэрыядычны друк Беларусі (1971-1990). Каталёг. — Мн.: БГАКЦ, 1998. — С. 143. — ISBN 985-6012-58-9.
  4. Унія № 2, 1990, стар. 32 (выходныя дадзеныя)
  5. Унія № 1(3), 1991, стар. 32 (выходныя дадзеныя)
  6. Унія № 4, 1995, стар. 48 (выходныя дадзеныя)

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]