Хорск

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Вёска
Хорск
Краіна
Вобласць
Раён
Сельсавет
Каардынаты
Насельніцтва
  • 1 043 чал. (2010)
Часавы пояс
Тэлефонны код
+375 1655
Аўтамабільны код
1
Хорск на карце Беларусі ±
Хорск (Беларусь)
Хорск
Хорск (Брэсцкая вобласць)
Хорск

Хорск[1] (трансліт.: Chorsk, руск.: Хорск) — вёска ў Столінскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Харомскага сельсавета.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Да 1939 — у складзе Польшчы, З 1939 — у складзе Беларускай ССР. Пасля распаду СССР — у складзе Рэспублікі Беларусь.

Першае ўзгадванне[правіць | правіць зыходнік]

Першае ўзгадванне вёскі Хорск адносіцца да канца XVIII стагоддзя. У 1793 годзе, пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай, Хорск увайшоў у склад Расійскай імперыі.

Перыяд Першай сусветнай вайны[правіць | правіць зыходнік]

У Перыяд Першай сусветнай вайны Хорск знаходзіўся недалёка ад лініі фронту, таму і пераходзіў у рукі то Германіі, то зноў Расійскай імперыі. З 1918 па 1919 г. знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй. А з 1919 па 1920 г. ўваходзіў у склад Мазырскага павету Расійскай імперыі.

Ад "Рыжскай мірнай дамовы" да Другой сусветнай вайны.[правіць | правіць зыходнік]

З 19 лютага 1921 па 17 верасня 1939 — у складзе Польшчы. Да верасня 1939 года з'яўляўся адміністратыўным цэнтрам Хорскай гміны Лунінецкага павету Палескага ваяводства. Войтам быў Прыка Сідр Васільевіч, лёс якога невядомы.

На паўночным усходзе ад Хорска знаходзіўся рачны прычал Нырча. Менавіта каля гэтага прычалу 17 верасня 1939 года і быў затоплены бронекацер "Адмірал Серпінек" для блакавання далейшага прасоўвання войскай Чырвонай Арміі на ўсход. Разам з ім былі затоплены і іншыя польскія судны. Нізкі ўзровень вады ракі Прыпяць і затор з суднаў запаволілі войска супраціўніка на некалькі дзён. Ужо пасля таго як былі разбіты польскія жаўнеры, мясцовыя жыхары навакольных мястэчак і вёсак дапамагалі вяцягваць гэтыя суды, а за адно і рэчы ўцекачоў, якія былі затопленыя разам з суднам. Асабліва шанцавала тым, хто вылаўліваў ровар.

12 кастрычніка 1940 года быў створаны Хорскі сельсавет.

Перыяд Другой сусветнай вайны[правіць | правіць зыходнік]

Пасля ўварвання нямецкіх войскаў на тэрыторыю Польшчы, на ўсходзе краіны пачалася мабілізацыя мясцовага насельніцтва. У рэкруты бралі і палешукоў. Польскія жаўнеры, польская адміністрацыя эвакуіраваліся самі і свае сем'і далей ад савецка-польскай мяжы. На працягу 17 дзён савецкія войскі праводзілі разведвальныя вылазкі на польскую тэрыторыю. У небе над Хорскам быў заўважаны савецкі самалёт. 17 верасня 1939 г. Чырвойная Армія перайшла савецка-польскую мяжу і пачала займаць гарады і мястэчкі без актыўнага супраціўлення польскіх жаўнераў. Гэтаму спрыялі кепская сувязь у польскім войску і прыказ Вярхоўнага Галоўнакамандуючага Польшчы Эдварда Рыдз-Сміглы "не змагацца з бальшавікамі, хіба ў выпадку атакі з іх боку або спробы раззброіць атрад". Пасля заключэння дамовы "Аб сяброўстве і мяжы між СССР і Германіяй" і правядзення сумеснага параду ў Брэсце пачалося ўсталяванне савецкай улады, пад час якой праводзілася дэпаланізацыя, калектывізацыя і рэпрэсіі мясцовага насельніцтва.

" Лінія на арышт у першую чаргу палякаў прывяла, у рэшце, да таго, што на месцах пры складанні даведак на арышт, часта на падставе толькі таго, што ў чалавека польскае прозвішча ці імя ва ўстановачных дадзеных за вочы пісалі «паляк», ведаючы, што пры гэтым Мінск абавязкова дасць санкцыю на арышт".

— былы загадчык аддзелам УГБ НКВД Гепштэйн на допыце 7 сакавіка 1939 г.[2]

Хто і як складаў пратаколы, затрымліваў і этапаваў людзей пакуль што невядома, але вядомы прыблізны спіс рэпрэсаваных з Хорска, Туроў, леснічоўкі Барок і фальварка Дабрынь, якія знаходзіліся на поўначы ад вёскі Туры. Аналізуючы базу даных "Польские спецпереселенцы в Вологодской обл." выявіўся цікавы факт: затрыманыя, спрабуючы выратаваць сабе жыццё, называлі сябе "рускімі".

Вядомы(стан 2018 г.) спіс рэпрэсаваных жыхароў:

Прозвішча, Імя, Імя па бацьку Год нараджэння Месца нараджэння Паходжанне Месца жыхарства Нацыянальнасць Дата асуджэння Поўных гадоў на момант даты асуджэння Абвінавачванне Вырак Дата вызвалення
1 Астапчук Ганна Гаўрылаўна 1910 (1909) Барок Жонка лясніка Барок Рускі 10.02.1940 Асаднік Высяленне ў Валагодскую вобласць Тоцемскі раён, Верхняя Толшма. 30.08.1941
2 Грэчынец Павел Віктаравіч 1910 Барок Ляснік Барок Рускі 10.02.1940 Асаднік Высяленне ў Валагодскую вобласць Тоцемскі раён, Верхняя Толшма. 03.09.1941
3 Грэчынец Вольга Фёдараўна 1919 (1918) Хорская гміна Сялянка(жонка лесніка) Барок Руская 10.02.1940 Асаднік Высяленне ў Валагодскую вобласць Тоцемскі раён, Верхняя Толшма. 03.09.1941
4 Грэчынец Херлек Паўлавіч 1937 (1938) Нырча Сын лясніка Барок Рускі 10.02.1940 Асаднік Высяленне ў Валагодскую вобласць Тоцемскі раён, Верхняя Толшма. 31.03.1940 памёр на спецпасяленні дзе і пахаваны
5 Грэчынец Ніна Паўлаўна 1939 Барок Дачка лясніка Барок Руская 10.02.1940 Асаднік Высяленне ў Валагодскую вобласць Тоцемскі раён, Верхняя Толшма. 03.09.1941
6 Дашкевіч Збігнеў Іосіфавіч 1919 Барок Служачы(тэхнік-будаўнік на лесанарыхтоўцы) Барок Паляк 10.02.1940 Асаднік Высяленне ў Валагодскую вобласць Тоцемскі раён, Верхняя Толшма(Ковбаш). 02.09.1941
7 Дашкевіч Данута Іосіфаўна 1922 Барок Служачая(працавала на лесанарыхтоўцы) Барок Полька 10.02.1940 Асаднік Высяленне ў Валагодскую вобласць Тоцемскі раён, Верхняя Толшма(Ковбаш). 02.09.1941
8 Клімовіч Пётр Адрэевіч 1899 Хорск Селянін(ляснік) Хорск Рускі 10.02.1940 Асаднік Высяленне ў Валагодскую вобласць Тоцемскі раён, Верхняя Толшма. 29.08.1941
9 Клімовіч Параска Пятроўна 1901 Хорск Сялянка(жонка лесніка) Хорск Руская 10.02.1940 Асаднік Высяленне ў Валагодскую вобласць Тоцемскі раён, Верхняя Толшма. 29.08.1941
10 Патрубейка Андрэй Гаўрылавіч 1904 Туры Фатограф Кзыл-Ардзінская вобл. Кзыл-Арда Беларус 02.03.1932 Арыштаваны, амаль год дапрашваўся АДПК Справа зачынена
11 Патрубейка Антон Гаўрылавіч 1895 Туры Селянін(працаваў пажарным на Цагляным заводзе) Мінскі раён, вёска Лошыца Рускі 08.01.1938 - арышт, 25.03.1938 -асуджэнне 68 КК БССР - агент польскай выведкі ВМП(расстрэл) 29.11.38 расстраляны пад Мінскам(Курапаты?)
12 Саўлук Васіль Паўлавіч 1894 Хорск Ляснік Хорск Рускі 10.02.1940 Асаднік Высяленне ў Валагодскую вобласць Тоцемскі раён, Верхняя Толшма. 30.08.1941
13 Саўлук Адар'я Якаўлена 1894 (1895) Хорск Жонка лясніка Хорск Руская 10.02.1940 Асаднік Высяленне ў Валагодскую вобласць Тоцемскі раён, Верхняя Толшма. 30.08.1941
14 Саўлук Пётр Васільевіч 1926 Хорск Сын лясніка Хорск Рускі 10.02.1940 Асаднік Высяленне ў Валагодскую вобласць Тоцемскі раён, Верхняя Толшма. 30.08.1941
15 Саўлук Адам Барысавіч 1901 Хорск Селянін(ляснік) Хорск Рускі 10.02.1940 Асаднік Высяленне ў Валагодскую вобласць Тоцемскі раён, Верхняя Толшма. 03.09.1941
16 Саўлук Ганна Паўлаўна 1902 Хорск Жонка лясніка Хорск Руская 10.02.1940 Асаднік Высяленне ў Валагодскую вобласць Тоцемскі раён, Верхняя Толшма. 03.09.1941
17 Саўлук Вера Адамаўна 1924 Хорск Дачка лясніка Хорск Руская 10.02.1940 Асаднік Высяленне ў Валагодскую вобласць Тоцемскі раён, Верхняя Толшма. 03.09.1941
18 Саўлук Барыс Адамавіч 1929 Хорск Сын лясніка Хорск Рускі 10.02.1940 Асаднік Высяленне ў Валагодскую вобласць Тоцемскі раён, Верхняя Толшма. 03.09.1941
19 Саўлук Надзея Адамаўна 1936 Хорск Дачка лясніка Хорск Руская 10.02.1940 Асаднік Высяленне ў Валагодскую вобласць Тоцемскі раён, Верхняя Толшма. 03.09.1941
20 Саўлук Іван Адамавіч 1939 Хорск Сын лясніка Хорск Рускі 10.02.1940 Асаднік Высяленне ў Валагодскую вобласць Тоцемскі раён, Верхняя Толшма. 03.09.1941
21 Скулавец Мікалай Пракоп'евіч 1913 Хорск Пасынак лясніка Хорск Рускі 10.02.1940 Асаднік Высяленне ў Валагодскую вобласць Тоцемскі раён, Верхняя Толшма. 29.08.1941
22 Стэльмах Ефім Мікалаевіч 1884 Хорск Ляснік Хорск Рускі 10.02.1940 Асаднік Высяленне ў Валагодскую вобласць Тоцемскі раён, Верхняя Толшма. 29.08.1941
23 Стэльмах Ева Матвееўна 1885 Хорск Жонка лясніка Хорск Руская 10.02.1940 Асаднік Высяленне ў Валагодскую вобласць Тоцемскі раён, Верхняя Толшма. 29.08.1941
24 Трухановіч Ефім Васільевіч 1884 Туры Селянін Туры Беларус 11.12.1940( да гэтага 6 месяцаў быў арыштаваны) 74 КК БССР - сябра к/р партыі 5 гадоў папраўча-працоўных лагераў, г. Краснаярск Рэабілітаваны 1989 г.
25 Трухановіч Афанасій Фёдаравіч 1909 Туры Брыгадзір трактарнай калоны саўхоза " Исток" НКУС Свярдлоўск Беларус 15.11.1937 - 10 гадоў папраўча-працоўных лагераў -
26 Трухановіч Аляксей Лаўрэнцевіч 1909 Туры Токар саўхоза "Элита" Уладзімірская вобласць(не дакладна) - 22.08.1937 - Вышэйшая мера пакарання Расстраляны
27
28
29
30

У час нямецкай акупацы(лета 1941- лета 1944) на тэрыторыі вёскі было тры паліцая, якія займаліся зборам прадуктаў харчавання з мясцовага насельніцтва і патруляваннем вуліц у начны час. Ужо пасля вайны яны былі асуджаныя да 10 гадоў пазбаўлення волі, але вярнуліся жыць назад у вёску. Дарога між Хорскам і Лахвай з'яўлялася стратэгічный, таму нямецкая адміністрацыя праводзіла яе ўмацаванне. Ці працавалі там жыхары Хорска - невядома, але з успамінаў мясцовых жыхароў вядома, што ўздоўж дарогі высякаўся лес на некалькі дзясяткаў метраў для абороны ад дзейнасці партызан, З-за балоцітай мясцовасці дарога складалася са шматлікіх драўляных мастоў, саму ж дарогу ўмацоўвалі каменнем і цэглай будынкаў яўрэяў Давыд-Гарадка. Пад час адступлення нямецкіх войскаў былі спалены будынкі школы, леснічоўкі ў Барку, пераправа праз Прыпяць між Хорскам і Лахвай.

Перыяд савецкай улады[правіць | правіць зыходнік]

У 1954 годзе Хорскі сельсавет быў скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Харомскага сельсавета. Пасля Другой сусветнай вайны быў арганізаваны мясцовы калгас "Перамога", пад кіраўніцтвам старшыні якога і былі праведзены меліяратыўныя работы ва ўрочышчы Баково. Да гэтага часу былі асушаныя землі вакол дарогі на поўнач ад вёскі. Дарога, якая злучала Хорск і Лахву, праходзіла праз урочышчы Калоднае, Хрэскае, Вязок. На паўночным усходзе ад вёскі знаходзіўся прыватны рыбнік (недалёка ад вусця Гарыні). Каля месца, дзе сёння рака Гарынь упадае ў Прыпяць, знаходзіўся прычал Нырча з рознымі гаспадарчымі пабудовамі. Пасля Другой сусветнай вайны ён быў ліквідаваны.

Перыяд незалежнай Беларусі[правіць | правіць зыходнік]

На пачатак кастрычніка 2018 г. у вёсцы працуе сярэдняя школа, дзіцячы садок, 2 дзяржаўныя і адна прыватная крамы, пошта. Летам 2018 адрамантавана цэнтральная вуліца і зачынена бібліятэка.

Насельніцтва[правіць | правіць зыходнік]

  • 1999 год — 1163 чалавекі
  • 2010 год -— 1043 чалавекі

Славутасці[правіць | правіць зыходнік]

Геалогія[правіць | правіць зыходнік]

Вёска Хорск знаходзіцца на ўходнім схіле Палескай седлавіны і заходняга крыла Прыпяцкага прагібу на вышыні 130 метраў над узроўнем мора.

Зноскі

  1. Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)
  2. https://nn.by/?c=ar&i=201497
  3. 52.071354, 27.179293

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]