Асманы

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці

Асманы (таксама зваліся атаманы) — асноўнае насельніцтва Асманскай імперыі (1453—1923 гг.). Назва паходзіць ад імя першага султана Асманскай імперыі.

Паходжанне[правіць | правіць зыходнік]

У XI стагоддзі велізарныя тэрыторыі Азіі, уключаючы тэрыторыі цяперашніх Турцыі і Туркменістана, апынуліся пад уладай дзяржавы сельджукаў. Пры султане Мелецы (10721092) магутнасць царства турак-сельджукаў дасягнула свайго апагею; пры спадчынніках Мелека яно распалася на мноства невялікіх дзяржаў, так зв. бейлікаў.

У XIII стагоддзі адно з турэцкіх плямёнаў — кайы — пад правадырствам Эртагрул-бея, выгнанае з качавання ў туркменскіх стэпах, рушыла на Захад і спынілася ў Малой Азіі, дзе яны аказалі садзейнічанне султану найбуйнейшай з турэцкіх дзяржаў — Румскага (Канійскага) султаната — Алаэдзіну Кей-Кубаду ў яго барацьбе з Візантыяй. За гэта Алаэдзін аддаў Эртагрулу ў леннае валоданне прастору зямлі ў вобласці Віфінія паміж Ангорай і Бурсай (але без гэтых гарадоў). Асман I, сын і спадчыннік Эртагрула (1288—1326), у барацьбе з аслабленай Візантыяй далучаў да сваіх уладанняў вобласць за вобласцю, але, нягледзячы на ўзрослую магутнасць, прызнаваў сваю залежнасць ад Коньі. У 1299 годзе, пасля смерці Алаэдзіна, ён прыняў тытул «султан» і адмовіўся ад падпарадкавання румскім султанам. Па імі Асмана яго падданыя сталі звацца асманскімі туркамі, ці асманамі.

Да 1487 годзе асманы падпарадкавалі сваёй уладзе ўсе мусульманскія ўладанні Малаазіяцкага паўвострава. Назва «асманы» стала больш прэстыжнай, чым проста «туркі», і паступова ўсе мусульмане Асманскай імперыі (прычым не толькі туркамоўныя), а таксама тых, што прынялі іслам хрысціяне Асманскай імперыі сталі называць сябе асманамі.

Пазней, да XVII стагоддзя пад уладай асманаў апынуўся ўвесь Балканскі паўвостраў, землі Валахіі, Малдовы, Венгрыі, Харватыі, поўдня Украіны, Егіпта, Туніса, Кірэнаікі, Алжыра, Месапатаміі, Каўказа, Крыма і значная частка Аравійскага паўвострава.

Змена этноніма[правіць | правіць зыходнік]

Пасля падзення Асманскай імперыі, Мустафа Кемаль памяняў саманазву і назваў народ туркамі, а рэспубліку — Турэцкай Рэспублікай.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]