Турцыя

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Турцыя
Türkiye Cumhuriyeti
Flag of Turkey.svg Эмблема Турцыі
Сцяг Турцыі Эмблема Турцыі

Каардынаты: 39°03′00″ пн. ш. 34°57′00″ у. д. / 39.05° пн. ш. 34.95° у. д. (G) (O) (Я)

Turkey on the globe (Eurasia centered).svg
Дэвіз: «Yurtta Barış, Dünyada Barış
(руск.: «Мір у краіне, мір ва ўсім свеце»
Гімн: «İstiklâl Marşı»
Заснавана 29 кастрычніка 1923
Афіцыйная мова Турэцкая
Сталіца Анкара
Найбуйнейшыя гарады Стамбул, Анкара, Ізмір, Бурса, Адана, Анталья
Форма кіравання Парламенцкая рэспубліка
Прэзідэнт
Прэм'ер-міністр
Абдула Гюль
Рэджэп Таіп Эрдаган
Плошча
• Усяго
• % воднай паверхні
36-я ў свеце
780 580 км²
1,3
Насельніцтва
• Ацэнка (2011)
Шчыльнасць

74 724 269[1] чал. (17-я)
97 чал./км²
Валюта Турэцкая ліра
Інтэрнэт-дамен .tr
Тэлефонны код +90
Часавы пояс +2, летом UTC+3

Турцыя — краіна, якая знаходзіцца ў Азіі і, часткова, у Еўропе.

Бoльшая частка тэрыторыі краіны знаходзіцца ў Азіі (Анатолія, п-аў Малая Азія), а меншая — у Еўропе (Усходняя Фракія). Гэтыя часткі падзеленыя пралівам Дарданелы (даўжыня 64 км), Мармуровым морам і пралівам Басфор (32 км), якія маюць важнае стратэгічнае значэнне і ўтвараюць водны шлях, які злучае Чорнае мора з Міжземным. Сучасная Турцыя, чыім папярэднікам была 600-гадовая Асманская імперыя, з'явілася на палітычнай карце свету пасля Першай сусветнай вайны.

Турцыя раскінулася з захаду на ўсход прыкладна на 1450 км, а з поўначы на поўдзень — на 480 км. Сухапутная мяжа мае даўжыню 2628 км, а берагавая лінія — 7168 км. Еўрапейская частка краіны, плошчай 23764 кв. км, мяжуе на поўначы з Балгарыяй, абмываецца водамі Чорнага мора і праліва Басфор на ўсходзе і Мармуровага мора і праліва Дарданэлы на поўдні, а на захадзе суседнічае з Грэцыяй і валодае выхадам да Эгейскага мора. Азіяцкая частка Турцыі, плошчай 755688 кв. км, на поўначы шырокім фронтам звернутая да Чорнага мора і мяжуе з Грузіяй і далей на ўсход з Арменіяй, на вельмі малым працягу з Азербайджанам, з Іранам, а на поўдні з Іракам і Сірыяй. Паўднёвыя межы ўтвораныя ў асноўным Міжземным морам, заходнія — Эгейскім морам.


Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Малая Азія была калыскай мноства культур і дзяржаў старажытнасці. Засяленне гэтай тэрыторыі адбылося каля 13 тысяч гадоў назад. Так званы «ўрадлівы паўмесяц», у якім адбыўся пераход ад збіральніцтва да культурнага земляробства, часткова ляжыць у вобласці сёняшняй Турцыі.

У тыя часы туркі яшчэ не жылі на гэтай тэрыторыі. Сельджукі былі першай турэцкай дынастыяй, арміі якой захапілі ў 11 стагоддзі частку Армянскага нагор'я і падпарадкавалі сабе ў далейшым большую частку Візантыйскай імперыі і Арменіі.

Пад уплывам заваёўных паходаў Чынгізхана, з Харасана на захад рушыла арда турак-агузаў колькасцю прыкладна 50 тысяч чалавек пад кіраўніцтвам хана Сулеймана; пры яго сыне Эртагруле заваёўны рух працягваўся, агузы далучыліся да ваенных аперацый сельджукаў супраць Візантыі і аселі на землях паміж Ангорай і Брусай. Сын Эртагрула Асман стаў заснавальнікам Асманскай імперыі — магутнай дзяржавы, якая ў перыяд найбольшага росквіту (17 ст.) займала тэрыторыі Анатоліі, Блізкага Усходу, Паўночнай Афрыкі, Балканскага паўвострава і прылеглыя да яго з поўначы землі Еўропы.

У 19 стагоддзі адставанне Асманскай імперыі ў навуковым, тэхнічным і эканамічным развіцці ад еўрапейскіх краін стала катастрафічным. На ўскраінах імперыі ўзмацніліся сепаратысцкія памкненні. Асманская дзяржава пачала паступова страчваць свае тэрыторыі, саступаючы тэхналагічнай перавазе Захаду. Лавіруючы паміж Германіяй і Велікабрытаніяй імперыя ўцягнулася ў Першую сусветную вайну (на баку Германіі), якая скончылася паражэннем прогерманскай кааліцыі.

Паводле мірнага пагаднення Асманская імперыя павінна была быць расчлененая, прычым адзін з буйнейшых гарадоў Малай Азіі Ізмір быў абяцаны Грэцыі. Захоп Ізміра грэчаскай арміяй у 1919 паклаў пачатак Вайне за незалежнасць.

Турэцкія нацыяналісты на чале з Мустафой Кемалем адмовіліся прызнаць мірны дагавор і сілай выгналі грэкаў з краіны. Да 18 верасня 1922 Турцыя была вызваленая ад захопнікаў. Лазанскім мірным дагаворам 24 ліпеня 1923 былі прызнаныя новыя граніцы Турцыі. 29 кастрычніка 1923 была абвешчана Турэцкая рэспубліка.

Перыяд з 1923 па 1946 адзначыўся вялікімі ўнутранымі пераўтварэннямі ў жыцці турэцкага грамадства. Пад кіраўніцтвам кемалісцкай Рэспубліканскай народнай партыі былі праведзеныя мадэрнізацыя, вестэрнізацыя і секулярызацыя. Гэты перыяд характарызуецца аднапартыйнай палітычнай сістэмай у краіне.

Падчас Другой сусветнай вайны Турцыя падпісала мірны дагавор з Германіяй і заставалася нейтральнай амаль да канца вайны. У лютым 1945 Турцыя абвясціла вайну Германіі і Японіі, але гэта было ў значнай ступені сімвалічным актам. Тым не менш, за гэты крок Турцыя была дапушчана да падпісання Статута Арганізацыі Аб'яднаных Нацый і стала членам ААН у якасці яе заснавальніка.

З 1946 пачаўся сучасны перыяд гісторыі Турцыі. У краіне сфарміравалася дэмакратычная шматпартыйная палітычная сістэма. Асобнымі эксцэсамі былі ваенныя перавароты ў 1960 (сістэма вярнулася пад цывільны палітычны кантроль у 1961), 1971 (улада ваенных да 1973) і 1980 (фармальна дэмакратычныя выбары адбыліся ў 1983, але кіраўнік путча генерал Эўрэн заставаўся прэзідэнтам да 1989). 1980-я азнаменаваліся хуткім эканамічным ростам у краіне. У 1987 Турцыя падала заяўку на ўступленне ў Еўрапейскі саюз.

У 1997 ваенныя, заклапочаныя ісламскімі сімпатыямі ўраду Н.Эрбакана, накіравалі яму мемарандум з патрабаваннем адстаўкі, якую той і здзейсніў. Гэта сітуацыя атрымала назву постмадэрнісцкага путча. Разам з тым становішча з павышэннем уплыву ісламістаў у палітычным жыцці Турцыі захоўваецца, дзяржаўныя органы і ўзброеныя сілы, закліканыя захоўваць традыцыі свецкай дзяржавы, што закладзеныя Атацюркам, з відавочнай цяжкасцю стрымліваюць працэс узмацнення «мусульманскай вуліцы», аб чым сведчаць выбранне про-ісламісцкіх палітыкаў на вышэйшыя пасады ў дзяржаве (Р. Т. Эрдаган — прэм'ер-міністрам у 2003, А.Гюль — прэзідэнтам у 2007).

Адміністрацыйна-тэрытарыяльнае дзяленне[правіць | правіць зыходнік]

Турцыя дзеліцца на 81 іль (правінцыю, раней выкарыстоўваўся тэрмін вілает). Кожны іль падзяляецца на раёны (ільчэ, тур. Ilçe), усяго па стане на 2007 года налічваецца 923 раёна. Адміністрацыйны цэнтр іля размешчаны ў яго цэнтральным раёне (merkez ilçe). Многія, але не ўсе, раёны падзяляюцца на воласці (буджакі). Неафіцыйна у статыстычных мэтах яны згрупаваныя ў 7 геаграфічных рэгіёнаў. Наступная класіфікацыя не з'яўляецца адміністрацыйным дзяленнем. Пералік рэгіёнаў:

  • Эгейскі рэгіён
  • Чарнаморскі рэгіён
  • Рэгіён Цэнтральная Анатолтя
  • Рэгіён Усходняя Анатолтя
  • рэгіён Мармара
  • міжземнаморскі рэгіён
  • Рэгіён Паўднёва-Усходняя Анатолтя

Палітычнае ўпраўленне іля ажыццяўляецца губернатарам — vali, якога прызначае ўрад. Рэзідэнцыя губернатара называецца вілает (vilayet), адсюль і ранейшы тэрмін, які пазначае правінцыю. Гаспадаркай загадвае кіраўнік муніцыпалітэта — büyükşehir belediyesi başkanı, які выбіраецца ўсенародным галасаваннем. Раёны таксама ўтвараюць свае муніцыпалітэты — belediye — на чале з мэрамі — belediye başkanı. Раёны, як правіла, носяць тую ж назву, што і іх адміністрацыйныя цэнтры, таксама званыя цэнтрам або цэнтральным раёнам (merkez). Але з гэтага правіла ёсць выключэнні: Хатай (адміністрацыйны цэнтр — горад Антак'я), Каджаелі (адміністрацыйны цэнтр — горад Ізміт) і Сакар'я (адміністрацыйны цэнтр — горад Адапазары). У 1926 годзе Турцыя падзелена на 57 іляў, у 1939 года далучаны Хатай, у 1947 годзе створаныя Артвін, Тунджэли, Каракюз (цяпер Бінгёль), Бітліс і Хакяры, у 1953 годзе — Ушак, у 1954 годзе — Сакар'я і Адыяман, у 1957 годзе — Неўшэхір. З 1957 па 1989 гады лік іляў заставаўся пастаянным — 67. У 1989 годзе створаныя ілі Кырыкале, Караман, Байбурт і Аксарай, у 1990 годзе — Батман і Ширнак, у 1991 годзе — Бартын, у 1994 годзе — Ігдыр і Ардахан, у 1995 годзе — Ялавены, Карабюк і Кілісе, у 1997 годзе — Асманіе, у 1999 годзе — Дзюзджэ.

Прырода[правіць | правіць зыходнік]

Турцыя размешчана ва ўсходнім паўшар'і. Яе плошча (уключаючы ўнутраныя вадаёмы) складае 779 452 км². Частка тэрыторыі Турцыі — 97 % — размешчана ў Азіі і 3% — у Еўропе. Геаграфічная асаблівасць Турцыі — размяшчэнне на скрыжаванні важных шляхоў, якія са старажытнасці вядуць у Еўропу з Азіяй, чарнаморскія краіны і народы — са міжземнаморскім. Цяпер праз тэрыторыю Турцыі пралягаюць шашэйныя і чыгуначныя магістралі, якія злучаюць Еўропу з многімі краінамі Азіі. Максімальная працягласць турэцкай тэрыторыі з захаду на ўсход — 1600 км, з поўначы на поўдзень — 600 км. З трох бакоў яна абмываецца морамі: на поўначы — Чорным морам, на захадзе — Эгейскім, на поўдні — Міжземным. Еўрапейская і азіяцкая частцы Турцыі аддзеленыя адзін ад аднаго воднай сістэмай, якая ўтварае марскі праход з Чорнага мора ў Эгейскае і ўключае Мармуровае мора, пралівы Басфор і Дарданелы. У паўднёвай частцы Басфора і бухты Залатога Рога (Мармуровае мора) размешчаны адзін з найпрыгажэйшых гарадоў свету і самы вялікі горад Турцыі — Стамбул (былы Канстанцінопаль).

Межы[правіць | правіць зыходнік]

Турцыя мяжуе (па гадзінны стрэлцы):

  • З поўначы: Балгарыя, Грузія, марская мяжа з Украінай.
  • З усходу: Арменія, Азербайджан (Нахічэвань), Іран, марская мяжа з Расіяй.
  • З поўдня: Ірак, Сірыя, марская мяжа з Кіпрам.
  • З захаду: марская і сухапутная мяжа з Грэцыяй.

Карысныя выкапні[правіць | правіць зыходнік]

На тэрыторыі Турцыі налічваецца больш за 100 відаў карысных выкапняў. Краіна размяшчае многімі відамі руднай, горна-хімічнага, паліўна-энергетычнага сыравіны. У першую чаргу варта назваць хромавыя, вальфрамавай, медныя руды, Борат, мармур, каменны вугаль і інш. На долю Турцыі прыпадае 25% агульнасусветнага запасу ртуці.

Эканоміка[правіць | правіць зыходнік]

Турцыя — эканамічна развітая краіна. Займае 15 месца ў свеце па памеры ВУП (пералічанаму па ППЗ) і 17-е — па памеру намінальнага ВУП. Краіна з'яўляецца адной з заснавальніц Арганізацыі эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця, уваходзіць у групу вядучых краін G-20.

На працягу першых шасці дзесяцігоддзяў існавання рэспублікі, паміж 1923 і 1983, Турцыя ў асноўным прытрымлівалася квазі-этатысцкага падыходу са строгім дзяржаўным планаваннем, пэўнымі абмежаваннямі прыватнага сектара, дзяржаўным кантролем знешняга гандлю, прытоку замежнай валюты, замежных інвестыцый. Пачынаючы з 1983 Турцыя прыступіла да серыі рэформ, ініцыяваных прэм'ер-міністр Тургутам Азалам і накіраваных на пераход ад планавай сістэмы да больш рыначнай мадэлі.

Рэформы выклікалі хуткі рост, які перарываўся з-за рэзкага эканамічнага спаду і фінансавага крызісу ў 1994, 1999 (пасля землетрасення ў гэтым годзе) і ў 2001, у сярэднім рост ВУП у 1981—2003 быў на ўзроўні 4 % росту ВУП. Адсутнасць падатковых рэформ у спалучэнні з вялікім дэфіцытам грамадскага сектара і карупцыяй прывялі да высокай інфляцыі, слабасці банкаўскага сектара і павышэння макраэканамічнай нестабільнасці.

Пасля крызісу 2001 інфляцыя знізілася да адназначных лікаў, Турцыя паступова прыадкрыла свой рынак для замежных кампаній праз паслабленне дзяржаўнага кантролю знешняга гандлю. Многія сектары эканомікі былі лібералізаваныя, прайшла прыватызацыя дзяржаўных кампаній. Рост ВУП у 20022007 склаў у сярэднім 7,4 %, адзін з самых высокіх паказчыкаў у свеце. У 2008 рост запаволіўся, а ў 2009 сусветны эканамічны крызіс прывёў да рэцэсіі (3,6—5 %).

Турэцкая эканоміка пераважна індустрыяльная (30,8 % ВУП у 2007) з канцэнтрацыяй прамысловых прадпрыемстваў у вялікіх гарадах у заходняй частцы краіны. Сельская гаспадарка (8,9 %) застаецца істотнай апорай турэцкай эканомікі і грамадства (27 % працоўных краіны). Сектар паслуг дае 59,3 % ВУП.

Узровень жыцця дастаткова высокі. Паводле Еўрастату, у 2008 ВУП Турцыі па ППЗ складаў 45 % ад сярэдняга па ЕС.

Важнай часткай эканомікі Турцыі з'яўляецца турыстычны сектар. У 2008 больш за 30 млн замежных турыстаў прынеслі ў нацыянальны даход краны 21,9 млрд долараў ЗША.

Іншыя важныя сектары эканомікі Турцыі — банкаўскі, будаўнічы, вытворчасць электронікі, тэкстылю, нафтапрадуктаў, прадуктаў харчавання, машынабудаванне. Турцыя мае вялікую аўтамабілебудаўнічую галіну, якая вырабляе больш за 1,2 млн машын у год (2008) і займае шостае месца ў Еўропе (пасля Вялікабрытаніі і перад Італіяй) і пятнаццатае ў свеце. Турцыя — вялікая суднабудаўнічая краіна: чацвёртае месца ў свеце (пасля Кітая, Паўднёвай Карэі і Японіі).

Насельніцтва[правіць | правіць зыходнік]

Асноўнае насельніцтва краіны — туркі. У часы Асманскай імперыі гэты народ выкарыстаў саманазва асманы (турэцк.: Osmanlı). У момант утварэння Турэцкай рэспублікі колькасць яе насельніцтва складала 12 532 000 чалавек. Усяго ў краіне праведзена 12 перапісаў. З 1927 года насельніцтва Турцыі вырасла ў 4,4 разы, прычым толькі з 1950 па 1985 гады — у 2,5 раза. Хуткі рост насельніцтва, якое перавысіла ў 2005 годзе 70 мільёнаў чалавек, застаецца важнай праблемай краіны. На 2009 год колькасць насельніцтва Турцыі склала 72 600 000 чал., шчыльнасць насельніцтва 88 чал./км², доля гарадскога насельніцтва 75,5%, доля пісьменнага насельніцтва старэйшых за 15 гадоў 88,1%. Узрастае канцэнтрацыя насельніцтва краіны ў галоўных гарадах: у 1990 годзе ілы (губерні) Стамбул і Анкара засяроджваюць 18,4%, у 2010 — 24,4%. Адначасова з гэтым адбываецца скарачэнне колькасці насельніцтва на ўсходзе краіны, асабліва на паўночным усходзе. Колькасць насельніцтва Паўночна-Усходняй Анатолі ў 1990 годзе складала 235 тыс. чал., у 2009 — 220 тыс. чал[2].

Размеркаванне жыхароў па тэрыторыі Турцыі вельмі нераўнамерна. Найбольш густа заселеныя ўзбярэжжа Мармуровага і Чорнага мораў, а таксама раёны, прылеглыя да Эгейскага мора. Самы густанаселены горад — Стамбул, самы маланаселены раён — Хакяры.

Дэрвішы

Трэба адзначыць, што ў Турцыі многія дзесяцігоддзі праводзілася палітыка атурэчвання насельніцтва. Таму падлічыць колькасць этнасаў, нават прыблізна, бывае вельмі цяжка. Паводле розных ацэнак курдаў у Турцыі ад 20 мільёнаў (дадзеныя Джонстоуна на 2009 год[3]) да 30-35% (дадзеныя ЦРУ на 2014 год[4]), і пражываюць яны ў вялікіх колькасцях па ўсёй тэрыторыі краіны, а ў абсалютнай большасці на ўсходзе. У краіне пражывае вялікая колькасць крымскіх татараў (ацэначна ад 500 000 да 5 мільёнаў), асноўная маса якіх бегла ў Турцыю пасля далучэння Крыму да Расійскай імперыі, і якія працягвалі перасяляцца ў гэтую краіну на ўсім працягу XVIII, XIX і XX стагоддзяў.

Вялікая ў краіне колькасць выхадцаў з Паўночнага Каўказа (у асноўным, нашчадкі перасяленцаў-мухаджіраў XIX стагоддзя) — іх называюць агульнай назвай «чаркесы», каля паловы якіх адыгі, а таксама абхазы, карачаеўцы, дагестанцы, інгушы, асеціны, чачэнцы, абазіны. Іх агульная колькасць складае паводле розных ацэнак 4 мільёны чалавек. Акрамя таго, на паўднёвым усходзе Турцыі кампактна пражывае больш за мільён арабаў. У буйных гарадах, асабліва ў Стамбуле, шматлікія асірыйцы. Лазы і хемшылы (ісламізаваныя армяне), якія пражываюць у асноўным на ўсходнім узбярэжжы Чорнага мора, цяпер з'яўляюцца этнаграфічнымі групамі туркаў разам з ёрукамі і тахтаджамі. Яўрэі Турцыі, якіх у Турцыі прыкладна 0,1% насельніцтва, пражываюць у буйных гарадах. Грэкі, армяне, албанцы, грузіны, азербайджанцы і прадстаўнікі мноства іншых народаў жывуць па ўсёй краіне, у асноўным у Стамбуле, Ізміры, Анкары і іншых буйных гарадах. У Турцыі пастаянна пражывае некалькі тысяч рускіх.

Па веравызнанні туркі — мусульмане (больша частка — суніты ханафіцкага мазхаба, меншая — алявіты).

Палітыка[правіць | правіць зыходнік]

Дачыненні з Беларуссю[правіць | правіць зыходнік]

Турцыя прызнала незалежнасць Рэспублікі Беларусь 16 снежня 1991. Дыпламатычныя дачыненні ўрады ўстанавілі 25 сакавіка 1992[5].

Пасольства Турцыі ў Беларусі (Мінск) адкрыта ў 1992. Пасольства Беларусі ў Турцыі (Анкара) адкрыта ў 1997. У гарадах Адана, Анталья, Бурса, Ізмір і Стамбул працуюць ганаровыя консулы Рэспублікі Беларусь.

У ліпені 1996 адбыўся афіцыйны візіт у Турцыю Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь А. Р. Лукашэнкі, падчас якога быў падпісаны Дагавор аб дружбе і супрацоўніцтве паміж Рэспублікай Беларусь і Турэцкай Рэспублікай (уступіў у сілу ў красавіку 2000). У лістападзе 1999 Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь прымаў удзел у саміце АБСЕ ў Стамбуле.

Ажыццяўляецца міжпарламенцкае супрацоўніцтва, праходзяць рэгулярныя беларуска-турэцкія палітычныя кансультацыі на ўзроўні намеснікаў міністраў замежных спраў. Створаны двухбаковыя камісіі:

  • савет дзелавога супрацоўніцтва;
  • эканамічная міжурадавая камісія;
  • па турызму;
  • па навукова-тэхнічнаму супрацоўніцтву;
  • па міжнародных аўтамабільных зносінах;
  • па лініі МУС;
  • па консульскіх пытаннях;
  • па супрацоўніцтве ў галіне абароннай прамысловасці.

Турцыя ўваходзіць у лік краін — значных гандлёва-эканамічных партнёраў Беларусі. Па аб'ёме тавараабароту яна займае 15-е месца ў агульным спісе краін, з якімі Беларусь ажыццяўляе знешнегандлёвыя аперацыі, і 11-е месца сярод краін, якія не ўваходзяць у СНД. Доля Турцыі ў агульным аб'ёме знешняга гандлю Беларусі склала 3,7 % (2008).

Аснову беларускага экспарту ў Турцыю ў складаюць стальныя загатоўкі, калійныя і азотныя ўгнаенні, ільняныя тканіны, сінтэтычныя і штучныя ніткі, сінтэтычныя валокны, паўпрычэпы. З Турцыі ў Беларусь паступалі дубленая скура, легкавыя і грузавыя аўтамабілі, трыкатажнае палатно, станкі і абсталяванне, тканіны, літыя вырабы з чорных металаў, цытрусавыя плады, таматы.

З пачатку 1990-х гадоў агульны аб'ём турэцкіх інвестыцый у эканоміку Беларусі перавысіў $720 млн. У нашай краіне дзейнічае звыш 30 прадпрыемстваў з удзелам турэцкага капіталу.

Турцыя і Еўрасаюз[правіць | правіць зыходнік]

У цяперашні час Турцыя вядзе з Еўрасаюзам перамовы аб уступленні ў гэта палітыка-эканамічнае ўтварэнне. У 1963 годзе Турцыя падпісала з папярэднікам ЕС — Еўрапейскай эканамічнай супольнасцю — дагавор, у якім прызнавалася права краіны ўступіць у саюз. У 1978-1979 гадах Турцыю запрашалі ўступіць у ЕЭС сумесна з Грэцыяй, але яна адмовілася. Пасля ваеннага перавароту 1980 года Еўропа спыніла адносіны з Анкарой, і перамовы аднавіліся толькі пасля 1983 года. Тым не менш, на саміце 1997 года ЕС адмовіўся прызнаць Турцыю кандыдатам на ўступленне ў ЕС — гэта права яна атрымала толькі ў 2000 годзе пры ўмове, што краіна, у прыватнасці, рэфармуе заканадаўства аб абароне правоў чалавека. У жніўні 2002 года праграму рэформаў зацвердзіў парламент Турцыі, і ў кастрычніку 2004 года Еўракамісія рэкамендавала пачаць перамовы аб уступленні Турцыі ў ЕС.

Турэцка-еўрапейскія адносіны ўскладняе нежаданне Турцыі прызнаць Кіпр, які ў маі 2004 года уступіў у Еўрасаюз. Кіпрскі канфлікт, у прыватнасці, з'яўляючыся асноўнай прычынай, якая супрацьдзеіць Турэцкаму ўступленні ў ЕС, не можа знайсці свайго рашэння з 1974 года. У 1974 годзе Турцыя акупавала паўночную частка вострава, і з тых часоў её ўрад не прызнае легітымнасць ўрада паўднёвай — грэчаскай часткі. Курдскае пытанне таксама з'яўляецца адным з ключавых пры абмеркаванні наступнай еўраінтэграцыі Турцыі. Еўропа патрабуе большай рэгіяналізацыі і аўтанамізацыі курдаў, а таксама захаванне іх правоў у адпаведнасці з еўрапейскімі стандартамі. Таксама прычынай таго, што Еўрасаюз адмаўляецца прыняць Турцыю ў члены ЕС, з'яўляецца ўмова, пастаўленая Францыяй, якое турэцкае ўрад адмаўляецца выконваць: прызнанне генацыду армян 1915 года ў Асманскай Імперыі. З іншага боку, Турцыя пашырыць унутраны рынак ЕС і прадаставіць кваліфікаваную працоўную сілу еўрапейскім кампаніям, якія пакутуюць ад імклівага старэння карэннага насельніцтва. Паводле дадзеных BBC да 2014 года доля насельніцтва маладзей 14 гадоў складзе каля 25% ад усяго насельніцтва краіны.

Вядомыя асобы[правіць | правіць зыходнік]

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. (2011)."Population Division". Праверана 12 сакавіка 2009.
  2. Турция между западом и Востоком В. Л. Мартынов, И. Е. Сазонова, 2011
  3. Ethnologue report for language code: kmr
  4. CIA. The world factbook
  5. Аб 10-годдзі ўстанаўлення дыпламатычных адносін паміж Рэспублікай Беларусь і Турэцкай Рэспублікай// Сайт Міністэрства замежных спраў Беларусі. Дата доступу: 27 мая 2009

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]