Кітайская мова

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Китайский язык
Саманазва:

中文, 汉语

Краіны:

КНР, Тайвань, Сінгапур, Філіпіны, Малайзія, Інданезія, Усходні Тымор, Тайланд, В'етнам, М'янма, Камбоджа, ЗША, Расія, Індыя

Афіцыйны статус:

Flag of the People's Republic of China.svg Кітай
Flag of the Republic of China.svg Кітайская Рэспубліка
Flag of Singapore.svg Сінгапур
Залежныя тэрыторыі:
Flag of Hong Kong.svg Ганконг
Flag of Macau.svg Макаа
Арганізацыі:
Flag of the United Nations.svg ААН
SCO logo.svg ШАС

Агульная колькасць носьбітаў:

1 213 млрд

Рэйтынг:

1

Класіфікацыя
Катэгорыя:

Мовы Еўразіі

Сіна-тыбецкая сям'я

Пісьменнасць:

кітайскае пісьмо

Моўныя коды
ISO 639-1:

zh

ISO 639-2:

chi (B); zho (T)

ISO 639-3:

zho і інш.

Гл. таксама: Праект:Лінгвістыка

Кітайская мова (中文, чжунвэнь, або 汉语, ханьюй) — мова ці моўная галіна сіна-тыбецкай моўнай сям'і, якая складаецца з некалькіх разнавіднасцей, у рознай ступені узаемазразумелых[1][2]. Яна з'яўляецца афіцыйнай мовай КНР, Тайваня і Сінгапура. Кітайская — самая распаўсюджаная сучасная мова. На ёй гавораць звыш 1 млрд чалавек[3]. Прыблізна для 900 млн з іх роднай з'яўляецца паўночнакітайскі дыялект, які лёг у аснову літаратурнага стандарта путунхуа.

Кітайская мова служыць адной з 6 афіцыйных і рабочых моў ААН. Гістарычна гэта мова народнасці хань, якая пераважае ў нацыянальным складзе КНР (больш за 90 % насельніцтва краіны). Акрамя таго, дзясяткі мільёнаў кітайцаў, якія захоўваюць сваю мову, жывуць практычна ва ўсіх краінах Паўднёваўсходняй Азіі (на Сінгапуры складаючы больш за 75 % насельніцтва); значная кітайская дыяспара рассеяна па ўсім свеце.

Кітайскія дыялектныя групы[правіць | правіць зыходнік]

Map of sinitic languages-ru.svg

У кітайскай мове вылучаецца 7 дыялектных груп: паўночная (北, самая шматлікая — звыш 800 млн носьбітаў), у (吴), сян (湘), гань (赣), хака (客家), юэ (粤), мінь (闽). Дыялекты адрозніваюцца фанетыкай, лексікай, часткова граматыкай, хоць асновы іх граматыкі і слоўнікавага складу адзіныя. Сродкам зносін носьбітаў розных дыялектаў служыць нарматыўная кітайская мова, якая ў Кітаі называецца путунхуа (普通话), у Сінгапуры хуаюй (华语), на Тайвані — гаюй (國語, спрошч. 国语), паміж імі існуюць вельмі нязначныя адрозненні ў фанетыцы, на пісьме ў путунхуа і хуаюй выкарыстоўваюцца спрошчаныя іерогліфы, а ў гаюй — традыцыйнае (поўнае) напісанне іерогліфаў. Пры крайняй неабходнасці можна паразумецца, напісаўшы іерогліфы на паперы або намаляваўшы іх рукой у паветры. Літаратурная мова абапіраецца на паўночныя дыялекты. Фанетычная норма — пекінскае вымаўленне (аднак у эпоху дынастыі Тан, калі была створана большасць класічных кітайскіх тэкстаў, норма была блізкая хутчэй да цяперашняй дыялектнай групы хака).

Дыялекты ці мовы[правіць | правіць зыходнік]

На думку некаторых заходніх мовазнаўцаў, кітайская — гэта не адзіная мова, а сямейства моў, а тое, што традыцыяналісты называюць дыялектамі кітайскай, на самай справе — розныя мовы[4].

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

    • David Crystal, The Cambridge Encyclopedia of Language (Cambridge: Cambridge University Press, 1987), p. 312. «The mutual unintelligibility of the varieties is the main ground for referring to them as separate languages.»
    • Charles N. Li, Sandra A. Thompson. Mandarin Chinese: A Functional Reference Grammar (1989), p 2. «The Chinese language family is genetically classified as an independent branch of the Sino-Tibetan language family.»
    • Jerry Norman. Chinese (1988), p.1. «The modern Chinese dialects are really more like a family of languages».
    • John DeFrancis. The Chinese Language: Fact and Fantasy (1984), p.56. «To call Chinese a single language composed of dialects with varying degrees of difference is to mislead by minimizing disparities that according to Chao are as great as those between English and Dutch. To call Chinese a family of languages is to suggest extralinguistic differences that in fact do not exist and to overlook the unique linguistic situation that exists in China.»
  1. Китайский язык // БРЭ. Т.14. М.,2009.
  2. Summary by language size(англ.)  // Lewis, M. Paul (ed.), 2009. Ethnologue: Languages of the World, Sixteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International.
  3. «What is the Chinese language?» The Economist, Dec 13th 2011

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Юань Цзя-хуа. Диалекты китайского языка / Под ред. проф. Г.П. Сердюченко — М.: Наука, 1965. — 55 с. — 1200 экз.
  • Курдюмов В. А. Курс китайского языка. Теоретическая грамматика — М.: Цитадель-трейд, Лада, 2005. — 576 с. — 3000 экз. — ISBN 5-9564-0015-3.
  • Духовная культура Китая: энциклопедия в 5 т. М., 2006 — Т. 3. Литература. Язык и письменность. 2008. 727 с.
  • Завьялова О.И. Большой мир китайского языка. М.: Восточная литература, 2010. 287 c. ISBN 978-5-02-03-6434-9.
Практычная літаратура
  • Кожевников И. Р. Словарь привычных выражений современного китайского языка. М., 2005.
  • Войцехович И. В. Практическая фразеология современного китайского языка. М., 2007.
Вікіпедыя

Вікіпедыя мае раздзел, напісаны
кітайскай