Кітай

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Кітайская Народная Рэспубліка
中华人民共和国
Flag of the People's Republic of China.svg Герб Кітая
Сцяг Кітая Герб Кітая

Каардынаты: 32°48′00″ пн. ш. 103°05′00″ у. д. / 32.8° пн. ш. 103.083333° у. д. (G) (O) (Я)

People's Republic of China (orthographic projection).svg
Гімн: «义勇军进行曲/Марш дабравольцаў»
Заснавана 221 да н.э. (аб'яднанне пад дынастыяй Цынь)
1 кастрычніка 1949 (КНР)
Афіцыйная мова Кітайская (путунхуа)
Сталіца Пекін
Найбуйнейшыя гарады Шанхай, Пекін, Гуанчжоу, Шэньчжэнь, Чунцын
Форма кіравання Сацыялістычная рэспубліка
Старшыня
Прэм'ер Дзяржаўнага Савета
Старшыня ПК УСНП
Старшыня УК НПКСК
Сі Цзіньпін
Лі Кэцян
Чжан Дэцзян
Юй Чжэншэн
Насельніцтва
• Ацэнка (2013)
• Перапіс (2010)
Шчыльнасць

1.349.585.838 чал. (1-я)
1.339.724.852 чал.
139,6 чал./км²
ВУП (ППЗ)
  • Разам (2014)
  • На душу насельніцтва

$14,625 трлн  (2-ы)
$10.695  (88-ы)
ВУП (намінал)
  • Разам (2014)
  • На душу насельніцтва

$10,028 трлн  (2-ы)
$7.333  (82-ы)
ІРЧП (2013) 0,699 (сярэдні) (101-ы)
Этнахаронім Кітайцы
Валюта Жэньміньбі (¥, CNY)
Інтэрнэт-дамены .cn, .中国, .中國, .公司, .网络
Код ISO CN
Тэлефонны код +86
Часавы пояс +8

Кітай (Кітайская Народная Рэспубліка, КНР) — краіна ва Усходняй Азіі. Займае першае месца ў свеце па колькасці насельніцтва; чацвёртае месца — па плошчы; другое месца — па ВУП (паводле ППЗ). Мяжуе з Расіяй і Манголіяй на поўначы, з Паўночнай Карэяй на ўсходзе, з Казахстанам, Кыргызстанам Таджыкістанам, Афганістанам і Пакістанам на захадзе, з Індыяй, Непалам, Бутанам, М'янмай, Лаосам і В'етнамам на поўдні.

КНР з'яўляецца адной з пяці афіцыйных ядзерных дзяржаў, пастаянным членам Савета Бяспекі ААН, валодае самай вялікай у свеце арміяй і другім у свеце ваенным бюджэтам. Поспехі ў эканамічным развіцці даюць падставы разглядаць КНР у якасці патэнцыйнай звышдзяржавы.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Кітайская цывілізацыя — адна з найбольш старажытных у свеце — расквітнела на ўрадлівых глебах басейна Хуанхэ, што працякае па Паўночна-Кітайскай раўніне. На працягу больш за 4000 гадоў палітычная сістэма Кітая была заснавана на спадчынных манархіях (таксама вядомых як дынастыі). Першай з гэтых дынастый была Ся (каля 2000 да н.э.), але толькі значна пазней, у 221 да н.э. Кітай быў аб'яднаны пад кіраўніцтвам адной дынастыі — Цынь. Дынастыйная гісторыя Кітая скончылася на дынастыі Цын у 1911 з заснаваннем Кітайскай Рэспублікі. У першай палове 20 стагоддзя Кітай пагрузіўся ў перыяд грамадзянскіх войнаў, якія падзялілі краіну на два асноўных палітычных лагера — Гаміньдан і камуністы. Баявыя дзеянні скончыліся ў 1949, калі камуністы перамаглі ў грамадзянскай вайне і стварылі КНР. Прыхільнікі Гаміньдана адступілі на Тайвань і стварылі фактычна асобную краіну.

Дзяржаўны лад[правіць | правіць зыходнік]

Кітай — сацыялістычная рэспубліка. У заходняй паліталогіі разглядаецца як адна з пяці сучасных камуністычных дзяржаў (разам з В'етнамам, Лаосам, Паўночнай Карэяй і Кубай).

Адміністрацыйны падзел[правіць | правіць зыходнік]

КНР складаецца з 22 правінцый (і разглядае Тайвань у якасці 23-й правінцыі), 5 аўтаномных раёнаў, 4 гарадоў цэнтральнага падпарадкавання і 2 спецыялізаваных адміністрацыйных раёнаў.

Геаграфія[правіць | правіць зыходнік]

Карысныя выкапні[правіць | правіць зыходнік]

Кітай багаты разнастайнымі відамі паліўных і сыравінных мінеральных рэсурсаў. Асабліва вялікае значэнне маюць запасы нафты, вугалю, металічных руд і каштоўных металаў. Кітай мае паклады многіх карысных выкапняў. Асноўнай крыніцай энергіі ў Кітаі з'яўляецца вугаль, па запасах якога Кітай саступае нямногім краінам, а па здабычы займае першае месца ў свеце. Радовішча сканцэнтраваныя пераважна ў Паўночным Кітаі. Буйныя рэсурсы маюцца таксама ў Паўночна-Заходнім Кітаі. Бядней вуглём іншыя раёны, асабліва паўднёвыя. Большая частка пакладаў прадстаўлена каменным вуглём. Вугальныя радовішчы ў асноўным размешчаны ў Паўночным і Паўночна-Усходнім Кітаі. Самыя вялікія запасы вугалю сканцэнтраваныя ў правінцыі Шаньсі (30% агульнага аб'ёму запасаў) — Датунская і Янцюаньские вугальныя шахты. Іншай важнай крыніцай энергарэсурсаў з'яўляецца нафта. Па запасах нафты Кітаю належыць прыкметнае месца сярод краін Цэнтральнай, Усходняй і Паўднёва-Усходняй Азіі. Радовішча нафты выяўленыя ў розных раёнах, але найбольш значныя яны ў Паўночна-Усходнім Кітаі (раўніна Сунгары-Ноні), прыбярэжных тэрыторыях і шэльфе Паўночнага Кітая, а таксама ў некаторых ўнутраных раёнах — Джунгарскай катлавіне, Сычуані. Кітай з'яўляецца найбуйнейшым у свеце вытворцам золата з 2007 года[1]. У 2011 годзе аб'ём здабычы золата ў Кітаі павялічыўся на 5,89% у параўнанні з 2010 годам і склаў 360,96 тон. Кітайскія кампаніі працягваюць актыўна асвойваць руднікі як у сваёй краіне, так і за мяжой. Таксама ў краіне вельмі вялікія залежы сланцу, з якога можна здабываць сланцавы газ[2]. У 2015 годзе Кітай плануе здабыць за 6,5 млрд кубаметраў сланцавага газу. Агульны аб'ём вытворчасці прыроднага газу ў краіне вырасце на 6% з бягучага ўзроўню. Да 2020 года ў планах выйсці на ўзровень здабычы ў дыяпазоне ад 60 млрд да 100 млрд кубаметраў сланцавага газу штогод[3].

Рэкі і азёры[правіць | правіць зыходнік]

У Кітаі мноства рэк, агульная працягласць якіх складае 220000 км. Звыш 5000 з іх нясуць вады, сабраныя з плошчы больш за 100 км² кожная. Рэкі Кітая ўтвараюць ўнутраныя і знешнія сістэмы. Знешнія ракі — гэта Янцзы, Хуанхэ, Хэйлунцзян (Амур), Чжуцзян, Ланьцанцзян (Меконг), Нуцзян і Ялуцангпо, якія маюць выхад да Ціхага, Індыйскага і Паўночнага Ледавітага акіяна, іх агульная вадазборная плошча ахоплівае каля 64% тэрыторыі краіны. Унутраныя рэкі, колькасць якіх невялікая, значна аддаленыя адна ад адной і на большасці участкаў змялелыя. Яны ўпадаюць у азёры ўнутраных раёнаў або губляюцца ў пустынях або салёных багнах; іх вадазборная плошча ахоплівае каля 36% тэрыторыі краіны. У Кітаі шмат азёр, агульная плошча, якую яны займаюць, складае прыкладна 80 000 кв. км. Маюцца таксама тысячы штучных азёр — вадасховішчаў. Азёры ў Кітаі таксама можна падзяліць на знешнія і ўнутраныя. Да знешніх адносяцца галоўным чынам багатыя аквапрадуктамі прэснаводныя азёры, такія, як Паянху, Дунцінху і Тайху. Да ўнутраных адносяцца салёныя азёры, самае вялікае з якіх — возера Цынхай. Сярод азёр ўнутраных раёнаў шмат высмаглых, напрыклад Лоб-Нор і Цзюйянь.

Гаспадарка[правіць | правіць зыходнік]

КНР характарызуе сваю гаспадарку як сацыялістычную рыначную эканоміку. Пачынаючы з 1978 ідзе рэфармаванне кітайскай эканомікі ў бок рыначнай арыентацыі, але пад шчыльным дзяржаўным кантролем.

Валавы ўнутраны прадукт КНР склаў у 2009 4,9 трлн долараў (3-е месца ў свеце, пасля ЗША і Японіі) і амаль 9 трлн долараў па парытэце пакупной здольнасці (2-е месца ў свеце).

У 2009 Кітай пераўзышоў Японію па валавым аб'ёме прамысловай вытворчасці і выйшаў на другое месца ў свеце. Першае месца займаюць ЗША (19 %), доля Кітая ўзрасла да 15,6 %, доля Японіі склала 15,4 %. Разам тры краіны забяспечваюць роўна палову сусветнай прамысловай вытворчасці.

Дзякуючы стабільна высокім тэмпам росту эканомікі (7—8 % штогод, 8,7 % у 2009) і нізкаму кошту працоўнай сілы (у сярэднім 0,86 долараў) пры высокай прадукцыйнасці, КНР з'яўляецца сёння адной з самых інвестыцыйна прывабных краін свету і адным з найбуйнейшых вытворцаў прамысловай прадукцыі.

Дачыненні з Беларуссю[правіць | правіць зыходнік]

Адносіны Беларусі і Кітая характарызуюцца тэрмінам «стратэгічнае партнёрства», які абазначае высокі ўзровень супрацоўніцтва дзвюх дзяржаў. КНР з'яўляецца асноўным палітычным і гандлёва-эканамічным партнёрам Беларусі ў Азіі.

Дыпламатычныя дачыненні дзяржавы ўстанавілі 20 студзеня 1992. У гэтым жа годзе адкрыта пасольства КНР у Беларусі, у наступным годзе — пасольства Беларусі ў КНР.

Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка наведваў Кітай у 1995, 1997, 2001 і 2005. Візіты ў Беларусь нанеслі старшыня КНР Ху Цзіньтаа (2000), старшыня Дзяржсавета Вэнь Цзябаа (2007), Лі Пэн (у 1995 у якасці старшыні Дзяржсавета і ў 2000 у якасці старшыні Пастаяннага камітэта УСНП), намеснік старшыні КНР Сі Цзіньпін (2010), віцэ-прэм'еры Дзяржсавета (1996 і 1997).

З 1992 ў складзе Кітайскага народнага таварыства дружбы з замежжам існуе Таварыства кітайска-беларускай дружбы [4].

Культура[правіць | правіць зыходнік]

Культура Кітая — адна з самых старажытных і самабытных ў свеце. Культура Кітая аказала вялікі ўплыў спачатку на развіццё культуры шматлікіх суседніх народаў, якія засялялі шырокія тэрыторыі найпозніх Манголіі, Тыбету, Індакітая, Карэі і Японіі.

Энергія «ці»[правіць | правіць зыходнік]

Кітайская філасофская канцэпцыя касмічнай ці, або энергіі (сілы), якая пранізае Сусвет, развілася ў эпохі Шан і Чжоу. Кітайцы вераць у тое, што ці спарадзіла космас і Зямлю і два пачаткі — «адмоўны» і «станоўчы» прынцыпы інь і ян, якія спарадзілі ў сваю чаргу ўсё астатняе («цемру рэчаў»). Кожнае фізічнае змяненне, тое, што адбываецца ў свеце, кітайцы лічаць вынікам дзеяння ці. Асаблівыя методыкі, прызначаныя для рэгулявання руху ці ў арганізме з мэтай агульнага аздараўлення і нават здабыцця паранармальных здольнасцей, называюцца цігун (літар. «Праца з ці»).

Фэншуй[правіць | правіць зыходнік]

Кітайская геамантыка, або фэншуй («вецер і вада») грунтуецца на ідэях касмічнай энергіі ці. Напрыклад, правільная планіроўка дома, размяшчэнне дзвярэй ўплывае на цыркулюючую ў памяшканні энергію ці і адпаведна на дабрабыт яго насельнікаў.

Каліграфія[правіць | правіць зыходнік]

Каліграфія вывела звычайнае кітайскае пісьмо на ўзровень мастацкай формы мастацтва і традыцыйна прыраўноўваецца да жывапісу і паэзіі, як метад самавыяўлення. Паколькі іерагліфічныя малюнкі абмежаваныя невялікай колькасцю чорт (ліній), індывідуальны стыль мастака вызначаюць іх таўшчыня, вугал выгібу і дынамізм, які надаецца малюнкам. Эксперты ацэньваюць збалансаванасць і прапарцыянальнасць ліній, кампазіцыйную пабудова іерогліфаў і іх цэласнасць і гарманічнасць.

Асноўныя элементы каліграфіі, якія кітайцы называюць «чатырма скарбамі веды» — гэта туш, камень (тушачніца), пэндзаль і папера.

Фарфор[правіць | правіць зыходнік]

Нягледзячы на тое што кераміка ў Кітаі вядомая спрадвеку, толькі ў бронзавым веку (1500-400 гг. да н. э.) кітайцы навучыліся атрымліваць асабліва трывалыя клеі і рабіць печы для высокатэмпературнага абпалу, якія дазволілі ім вырабляць больш трывалы, часам паліваны гліняны посуд. Сапраўдны ж фарфор з'явіўся толькі ў эпоху Суй. Больш тонкі, чым кераміка, сапраўдны фарфор роўны і паліраваны. Пры ўдары па парцалянавыя вырабы яно гучыць. Тонкі фарфор здаецца празрыстым.

Кунг-фу[правіць | правіць зыходнік]

Кітайскія баявыя мастацтва на захадзе звычайна асацыююцца з кунг-фу, або гун-фу. Гун-фу у перакладзе з кітайскага азначае «майстэрства» або «руплівая праца» і можа прымяняцца як пры апісанні дасягненняў змагара, так і каліграфа або піяніста.

Кітайская кухня[правіць | правіць зыходнік]

Рыс заўсёды меў вялікае значэнне для кітайцаў — і як асноўны харчовы прадукт, і як тэхнічная культура. Лічыцца, што традыцыя культывавання рысу ў Паўднёвым Кітаі зарадзілася каля 10000 гадоў да н. э., хоць метад будовы заліўных палёў, які патрабуе маштабных ірыгацыйных работ, дасягнуў дасканаласці па сканчэнні тысяч гадоў. Сёння рыс вырошчваецца ў Кітаі амаль паўсюдна. Кітайскі мал складае 35% сусветнай прадукцыі.

Культурныя і гістарычныя помнікі Кітая[правіць | правіць зыходнік]

Вялікая Кітайская сцяна[правіць | правіць зыходнік]

Вялікая сцяна, або, як яе называюць кітайцы, Доўгая сцяна, працягнулася на 8851,8 км праз увесь Паўночны Кітай. З гэтага 6260 км сцены складаюцца з цаглянага мура, 2232,5 км - з натуральнага горнага масіва. Каля 360 км наогул з'яўляюцца не сцяной, а запоўненымі вадой равамі[5]. Збудаванне сцены пачалося ў IV-III ст. да н. э., калі асобныя кітайскія дзяржавы вымушаны былі ствараць абарончыя збудаванні ад набегаў качавых народаў Цэнтральнай Азіі.

Пасля аб'яднання Кітая пад уладай дынастыі Цынь ў 221 г. да н. э. імператар Шы Хуандзі загадаў злучыць шэраг абарончых ліній у адзіную сцяну. Пры наступнай дынастыі — Хань — будаўнічыя працы на Вялікай сцяне працягваліся і былі завершаны ў III ст. н. э. У цяперашні час у сваёй заходняй частцы Вялікая сцяна захоўвае першапачатковую форму, ва ўсходняй жа частцы моцна разбурана і месцамі ўяўляе толькі земляны вал. У захаваных частках сцяна мае шырыню каля 9 м і на вяршыні каля 6 м, вышыня сцяны дасягае 10 м. Прыкладна праз кожныя 200 м - чатырохвугольныя вартавыя вежы, а з вонкавага боку сцяны — высокія абарончыя зубцы з адтулінамі-амбразурамі. Верхняя плоскасць сцяны, замощенная плітамі, некалі ўяўляла сабой шырокую абароненую дарогу, па якой маглі хутка перасоўвацца воінскія часткі і абозы. У цяперашні час некаторыя ўчасткі гэтай плоскасці заасфальтаваныя і выкарыстоўваюцца як аўтамабільныя дарогі. Сцяна праходзіць галоўным чынам па гарыстым месцам, паўтараючы выгібы рэльефу і арганічна ўпісваючыся ў навакольны пейзаж.

Імператарскі палац[правіць | правіць зыходнік]

У самым цэнтры Пекіна знаходзіцца Імператарскі палац, вядомы таксама як Забаронены горад, бо на працягу 500 гадоў яго гісторыі тут мог жыць толькі імператар і яго сям'я, а прыдворныя, чыноўнікі і ўсе астатнія жылі за яго сценамі, і да 1925 простым смяротным ўваход сюды быў забаронены. Занесены ЮНЕСКА ў спіс сусветнай спадчыны чалавецтва ў 1987 годзе. Пабудаваны ў 1406-1420 г., рэзідэнцыя 24 кітайскіх імператараў. Агульная плошча ў 720 тыс. кв. м, у ім знаходзіцца 9999 пакояў. Ён акружаны сцяной даўжынёй 3400 м і ровам з вадой, якая называецца «Залатая вада». Комплекс падзелены на Унутраны палац і Знешні палац. Асноўныя памяшкання Зьнешняга палаца, дзе імператар выконваў свае дзяржаўныя функцыі — зала Вярхоўнай гармоніі, Поўнай гармоніі і Захавання гармоніі. Ва Унутраным палацы знаходзіліся жылыя памяшканні, дзе жылі, гулялі, пакланяліся Багам імператар, імператрыцы, наложніцы, прынцы і прынцэсы. Асноўныя памяшканні гэтай часткі Забароненага горада — залы Нябеснай чысціні, Аб'яднання і свету, Зямнога спакою. Тут жа знаходзяцца тры імператарскіх сады — даўгалецця, дабрыні і спакою і Імператарскі сад.

Маўзалей імператара Цынь Шы Хуандзі і «тэракотавая армія»[правіць | правіць зыходнік]

Г. Сіань, правінцыя Шэньсі, уключаны ў спіс ЮНЕСКА ў 1987 годзе. Знаходзіцца ў 35 км ад горада Сіаня, пабудаваны ў 221-210 гг. да н. э. для першага імператара аб'яднанага Кітая. На яго будаўніцтве былі занятыя 700 тыс. рабочых. У падземным палацы размяшчаецца больш за 400 пахаванняў, яго плошча — больш за 56,25 кв. км. Галоўнае экспанаты комплексу — тэракотавая армія, выпадкова выяўленая мясцовымі сялянамі ў 1974 годзе. У трох скляпеністых падземных камерах знаходзяцца ў агульнай складанасці фігуры каля 7400 салдат і коней і 90 ваенных калясніц — практычна ўся імператарская армія. Фігуры выкананыя ў поўны рост, іх вышыня 1,8 м, твар кожнага салдата унікальны.

Кітайскія вынаходкі[правіць | правіць зыходнік]

Друкаваныя кнігі, фарфор, шоўк, люстэркі, парасоны і папяровыя змеі — гэта толькі малая доля тых прадметаў нашай штодзённасці, якія былі вынайдзены кітайцамі і якімі людзі карыстаюцца і па гэты дзень ва ўсім свеце. Характэрна, што кітайцы распрацавалі тэхналогію вытворчасці фарфору за тысячу гадоў да еўрапейцаў. А два самых вядомых кітайскіх вынаходкі з'явіліся дзякуючы філасофіі. У пошуках эліксіра неўміручасці даоскія алхімікі выпадкова вывелі формулу пораху, а магнітны компас быў створаны на аснове інструмента, ужывальнага для геамантыі і фэншуй.

Кітайская астралогія[правіць | правіць зыходнік]

Кожны год асацыюецца з адным з 12 жывёл, якія маюць асаблівы сімвал і складнікаў паўтаральны астралагічны цыкл. Напярэдадні Новага года ў кітайцаў прынята казаць, напрыклад, аб прыходзе «года сабакі». У кітайскай астралогіі чалавеку, народжанаму пад знакам пэўнай жывёлы, прыпісваюцца асаблівасці, уласцівыя гэтай жывёле. У гонар Кітая быў названы астэроід (139) Жуйхуа, адкрыты 10 кастрычніка 1874 года канада-амерыканскім астраномам Джэймсам Уотсанам ў Пекіне. У перакладзе з кітайскай назву астэроіда азначае «Зорка шчасця Кітая».

Кнігадрукаванне[правіць | правіць зыходнік]

Вынаходніцтва рухомага шрыфта не аказала значнага ўплыву на кітайскае таварыства, і большасць друкароў працягвалі выкарыстоўваць ранейшыя формы. У Еўропе вынаходніцтва рухомага шрыфта зрабіла рэвалюцыю. Апераваць 30 друкаванымі формамі лацінскага алфавіту прасцей, чым 3000 і больш для іерогліфаў, якія выкарыстоўваюцца пры выпуску кітайскай газеты. Выкананне адбіткаў іерогліфаў на адной друкаванай форме патрабуе нашмат больш высілкаў і выдаткаў.

Іерогліфы[правіць | правіць зыходнік]

Кітайскія іерогліфы могуць складацца з піктаграфічных, ідэаграфічных і фанетычных элементаў. Радыкал (або ключ) — элемент, які пішацца злева ці наверсе іерогліфа, — ключ да закладзенага ў ім сэнсе. Ключы могуць быць як фанетычнымі элементамі, так і сэнсавымі. Напрыклад, у іерогліфе 吗 (ма), які абазначае пытальную часціцу агульнага пытання, іерогліф 马 (ма, «конь»), з'яўляецца фанетыкам. Таксама ў іерогліфе 好, якая пазначае «добра» і прамаўляюць як «hǎo»[6], радыкал «жанчына» 女 спалучаецца з іншым сэнсавым элементам «дзіця» 子. Ідэя іерогліфа, такім чынам, заключаецца ў тым, што «жанчына» і «дзіця» ў сям'і — гэта добра, на шчасце. З нядаўняга часу кітайцы перайшлі на спрошчаныя іерогліфы, што прыкметна палегчыла навучанне кітайскай мовы.

Навука[правіць | правіць зыходнік]

Кітайская акадэмія навук (КАН) займаецца развіццём матэматыкі, фізікі, хіміі, медыцыны, навук аб зямлі, інфармацыйнымі тэхналогіямі, біятэхналогіямі і інш. Кітайская інжынерная акадэмія (КІА) займаецца машынабудаваннем, металургіяй, будаўніцтвам, сельскай гаспадаркай, лёгкай і цяжкай прамысловасцю, транспартам. Кітайская акадэмія грамадскіх навук (КАГН) адпаведна сканцэнтравана на эканоміцы, гісторыі, філасофіі, праве, міжнародных адносінах, сацыялогіі. Чакаецца, што ў 2013 годзе па колькасці запатэнтаваных вынаходстваў, індэксах цытуемасці і ліку публікацый Кітай абміне Японію, выйшаўшы на другое месца ў свеце пасля ЗША[7].

Спорт[правіць | правіць зыходнік]

Кітай валодае адной з найстарэйшых спартыўных культур у свеце. Існуюць сведчанні аб тым, што ў Кітаі яшчэ ў старажытныя часы гулялі ў нейкую гульню з скураным мячом, накшталт сучаснага футбола. Акрамя футбола, самымі папулярнымі спартыўнымі спаборніцтвамі ў краіне з'яўляюцца ваенныя мастацтвы, кулявая стральба, настольны тэніс, спартыўная гімнастыка і скачкі на батуце, цяжкая атлетыка, бадмінтон, лёгкая атлетыка, плаванне, шорт трэк, фігурнае катанне, канькабежны спорт, баскетбол і більярд. Фізічная падрыхтоўка шырока распаўсюджаная ў кітайскай культуры. Найбуйнейшы выдавец спартыўнай літаратуры ў краіне China Sports Publications Corporation выпускае мноства спартыўных кніг, газет і часопісаў. Замест СССР КНР стала новай сусветнай спартыўнай дзяржавай, якая практычна на роўных змагаецца з ЗША за медалі на Алімпіядах і чэмпіянатах свету па шэрагу відаў спорту. Летнія Алімпійскія гульні 2008 года праводзіліся таксама ў Кітаі — у Пекіне. КНР на іх атрымала пераканаўчую перамогу ў неафіцыйным агульнакамандным заліку. Пекін быў абраны асноўным горадам Алімпіяды рашэннем журы Міжнароднага алімпійскага камітэта 13 ліпеня 2001 года. Афіцыйны лагатып летніх Алімпійскіх гульняў 2008 года — «Танцуючы Пекін». Талісманы — пяць цацак Фува, кожная з якіх ўвасабляла колер алімпійскіх кольцаў. Слоган Алімпіяды — «Адзін свет, адна мара». Спартсмены спаборнічалі ў 28 відах спорту. З 2004 года ў Шанхаі на трасе «Шанхай Інтэрнэшнл» праводзіцца гонка «Гран-пры Кітая» у класе «Формула-1».

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі