Фэнтэзі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці

Фэ́нтэзі (ад англ.: fantasy — «фантазія») — жанр фантастычнай літаратуры, аснаваны на выкарыстанні міфалагічных і казачных матываў. У сучасным выглядзе сфармаваўся на пачатку XX ст. З сярэдзіны XX ст. на фарміраванне сучаснага аблічча фэнтэзі вельмі значна ўплыў Джон Рональд Руэл Толкін[1].

Гісторыя фэнтэзі[правіць | правіць зыходнік]

Папярэднікі фэнтэзі[правіць | правіць зыходнік]

Як асобны літаратурны жанр, фэнтэзі пачынае афармляцца на мяжы ХІХ-ХХ ст. Сярод папярэднікаў — Р. Кіплінг («Казкі старой Англіі»), Хопас Уолпал, Э. Блэквуд, Уільям Морыс. Брытанскі арыстакрат лорд Эдвард Дансэні (1878—1957) упершыню стварае цыкл апавяданняў пра выдуманы свет, у якім пануюць багі, каралі, прарокі, невядомыя пачвары (зборнікі навел «Час і багі» і інш.).

Узнікненне і развіццё жанру[правіць | правіць зыходнік]

Заснавальнікамі сапраўднага фэнтэзі лічацца дзве групы пісьменнікаў, якіх можна падзяліць на амерыканскую і брытанскую школы. У першую ўваходзілі Говард Лаўкрафт, Кларк Эштан і Роберт Говард. Говард Лаўкрафт стварыў шэраг выдуманых гістарычных эпох, якія былі заселены цывілізацыямі пачвар і жудаснымі істотамі (Ктулху і інш.). Роберт Говард, мусіць, першы паводле ўкладу ў фарміраванне фэнтэзі, ён упершыню у літаратуры стварыў вялікі фантастычны свет («Хабарэйскую эру») з дэталёва распрацаванай гісторыяй, шматлікімі культурамі. Прыгоды яго героя — Конана Кімерыйца (Конана-варвара) пасля смерці аўтара больш чым на 50 гадоў былі забытыя, але потым да іх вярнулася папулярнасць.

Прыклад атмасферы і персанажаў фэнтэзі

Кларк Эштан Сміт, па сведчанні многіх крытыкаў, быў найбольш таленавітым з заснавальнікаў фэнтэзі[1], але напісаў толькі некалькі дзесяткаў апавяданняў, пасля чаго пакінуў літаратуру.

Тыповая выява дзяўчыны-эльфа ў «высокім» стылі фэнтэзі

Брытанская група заснавальнікаў фэнтэзі прадстаўлена Толкінам, Клайвам Льюісам і Чарльзам Уільямсам. Толкін заснаваў напрамак эпічнага фэнтэзі і паўплываў на такіх аўтараў, як Урсула ле Гуін, Тэры Брукс і інш. У 1990-я гады польскі пісьменнік Анджэй Сапкоўскі творча пераасэнсаваў існыя каноны фэнтэзі і чароўнай казкі ў сваіх творах «Апошняе жаданне», «Меч прызначэння», таксама і Роджэр Жэлязны ў дэкалогіі «Хронікі Амбера».

Фэнтэзі ў Беларусі[правіць | правіць зыходнік]

Сярод сучасных беларускіх пісьменнікаў фэнтэзі — Серж Мінскевіч[2]. Яго кніга «Усмешка жалобнай каралевы, альбо Таямніца магнітнага замка» заснавана на беларускай міфалогіі і напісана на беларускай мове. На рускай мове піша Вольга Грамыка (тэтралогія «Беларыйскі цыкл пра ведзьму Вольху» і інш.).

Асноўныя рысы фэнтэзі[правіць | правіць зыходнік]

Троль

Творы фэнтэзі часцей за ўсё нагадваюць гісторыка-прыгодніцкі раман, дзеянне якога паходзіць у выдуманым свеце, блізкім да рэальнага Сярэднявечча, героі якога сутыкаюцца са звышнатуральнымі з'явамі і істотамі. Часта фэнтэзі пабудавана на аснове архетыпічных сюжэтаў.

Фэнтэзі можна ўмоўна падзяліць на эпічнае (прысвечанае глабальным падзеям у выдуманых краінах) і квеставае (распавядае пра прыгоды аднаго героя ці невялікай групы персанажаў).

У адрозненне ад навуковай фантастыкі, фэнтэзі не імкнецца растлумачыць свет, у якім адбываецца дзеянне твора, з пункту гледжання навукі. Сам гэты свет існуе гіпатэтычна, часта яго месцазнаходжанне адносна нашай рэальнасці ніяк не агаворваецца: ці то гэта паралельны свет, ці то іншая планета, а яго фізічныя законы могуць адрознівацца ад зямных. У такім свеце можа быць рэальным існаванне багоў, вядзьмарства, міфічных істот (драконы, эльфы, гномы, тролі), зданяў і кожных іншых фантастычных істот. Тым жа часам прынцыповае адрозненне цудаў фэнтэзі ад іх казачных аналагаў у тым, што яны з'яўляюцца нормай апісванага свету і дзейнічаюць сістэмна, як законы прыроды.

Фэнтэзі — гэта таксама жанр кінематографа, жывапісу, камп'ютарных і настольных гульняў. Падобная жанравая ўніверсальнасць асабліва адрознівае кітайскае фэнтэзі з элементамі усходніх адзінаборстваў (гл. уся).

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. Сергей Алексеев, Дмитрий Володихин. ФЭНТЕЗИ. Кругосвет. Архівавана з першакрыніцы 22 жніўня 2011. Праверана 23 красавіка 2011.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Commons