Іван Іванавіч Катляр

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Іван Катляр
Іван Іванавіч Катляр
Грамадзянства Беларусь
Навуковая сфера правы чалавека, паліталогія
Навуковая ступень кандыдат філасофскіх навук
Навуковае званне прафесар паліталогіі
Альма-матар Магілёўскі дзяржаўны педагагічны інстытут

Іван Іванавіч Катляр (нар. 15 чэрвеня 1941, Балотца, Навагрудскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі філосаф і палітолаг, грамадскі дзеяч[1]. Прафесар паліталогіі. З 1998 года старшыня Рэспубліканскага грамадскага аб’яднання абароны правоў чалавека (секцыі Міжнароднага таварыства правоў чалавека)[2]. Аўтар вучэбнага дапаможніка «Права человека», першы на Беларусі распрацоўнік і выкладчык аднайменнага вузаўскага спецкурса[3].

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Іван Катляр нарадзіўся 15 чэрвеня 1941 года ў вёсцы Балотца на Гродзеншчыне. У 1964 годзе скончыў гісторыка-геаграфічны факультэт Магілёўскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута, 1973 годзе — Мінскую вышэйшую партыйную школу[4].

Пасля заканчэння інстытута настаўнічаў, служыў у арміі, потым займаў камсамольскія і партыйныя пасады[5]. У 1978 годзе быў прызначаны намеснікам упаваўнаважанага Савета па справах рэлігій пры Савеце Міністраў БССР па Брэсцкай вобласці[4].

Кандыдацкую дысертацыю на тэму «Грамадская думка калгаснікаў у развітым сацыялістычным грамадстве» абараніў у 1984 годзе. У 1985 годзе стаў выкладаць у Брэсцкім дзяржаўным універсітэце імя А. С. Пушкіна. Пасаду прафесара заняў у 1997 годзе. У 2003 годзе Вышэйшая атэстацыйная камісія Рэспублікі Беларусь прысвоіла Катляру званне прафесара па спецыяльнасці «Паліталогія»[2].

Вучоны даследуе праблемы фарміравання грамадскай думкі, развіцця палітычнага працэсу, станаўлення прававой дзяржавы, рэалізацыі і абароны правоў чалавека. Аўтар шматлікіх дапаможнікаў для ВНУ па паліталогіі і правах чалавека[4].

Першым у рэспубліцы правёў навукова-педагагічны эксперымент выкладання правоў чалавека (1994—1998 гады), вынікам якога стала стварэнне рэспубліканскай сістэмы адукацыі правам чалавека. У 1996 годзе выдаў дапаможнікі «Права человека» і «Права человека: современные представления и механизмы защиты», якія сталі першымі навукова-метадычнымі выданнямі па праблеме правоў чалавека на Беларусі[2]. У той жа год напісаў па даручэнні Міністэрства адукацыі праграму спецкурсаў «Права чалавека»[6].

Не раз выступаў на калегіі Міністэрства адукацыі, удзельнічаў у парламенцкіх слуханнях па праблеме правоў чалавека[7].

Грамадская дзейнасць[правіць | правіць зыходнік]

Быў стваральнікам дыскусійнага клуба выкладчыкаў Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта (1989—1991), Брэсцкай групы правоў чалавека (1993—1996), Брэсцкага абласнога аддзялення Беларускай асацыяцыі садзейнічання Арганізацыі Аб’яднаных Нацый (1995—1999)[5][8].

Старшыня праўлення Рэспубліканскага грамадскага аб’яднання абароны правоў чалавека (секцыі Міжнароднага таварыства правоў чалавека) (з 1996 года)[9]. Арганізацыя была створана па ініцыятыве Катляра ў 1996 годзе[10][11][12][13][14].

Узнагароды[правіць | правіць зыходнік]

Брэстаўчанін 1996 года ў галіне навукі па версіі «Брестского курьера» (за выданне двух кніг «Права человека» і правядзенне рэспубліканскай канферэнцыі па правам чалавека)[15].

Шматразова атрымоўваў дыпломы Міжнароднага біяграфічнага цэнтра[16][17][18][19][20][21]. Узнагароджаны граматамі Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, Брэсцкага аблвыканкама, атрымліваў падзякі ад прадстаўнікоў ААН у Рэспубліцы Беларусь[22][23].

Біяграфічныя дадзеныя Івана Катляра апублікаваныя ў 8-м томе 18-томнай Беларускай энцыклапедыі (1999 год), выданнях Міжнароднага біяграфічнага цэнтра «Выдатныя мысліцелі ХХ стагоддзя», «Выдатныя навукоўцы XXI стагоддзя», іншых энцыклапедыях і слоўніках[5].

Ацэнкі[правіць | правіць зыходнік]

У 2002 годзе Людміла Маслюкова з «СБ. Беларусь сегодня» апісвала папулярызатара ідэі правоў чалавека з 1970-x гадоў так: «Мяркуючы па фактах, Іван Катляр — асоба значная: заснавальнік вузаўскай дысцыпліны, педагог-наватар, вучоны з сусветным імем»[7].

Кнігі[правіць | правіць зыходнік]

  • Котляр, И. И. Общественное мнение колхозников — действенный фактор совершенствования социалистической демократии на селе : материал в помощь лектору / И. И. Котляр. — Минск : Правление о-ва "Знание"Бел. ССР, Науч. метод. совет по пропаганде философии науч. коммунизма, 1982. — 20 с.
  • Котляр, И. И. Взгляд изнутри: общественно-политический процесс на Беларуси / И. И. Котляр. — Лунинец: Спектр, 1993. — 121 с.
  • Котляр, И. И. Права человека : учеб. пособие для вузов / И. И. Котляр. — Минск : Право и экономика, 1996. — 146 с. (рэкамендавана Навукова-метадычным цэнтрам вучэбнай кнігі і сродкаў навучання ў якасці дапаможніка для студэнтаў неюрыдычных вучэбных устаноў).
  • Котляр, И. И. Права человека: современные представления и механизмы защиты / И. И. Котляр. — 2-е изд., перераб. и доп. — Брест : Б.т., 1996. — 98 с.
  • Котляр, И. И. Права человека: современные представления и механизмы защиты / И. И. Котляр. — 3-е изд., перераб. и доп. — Брест : Брест. обл. тип., 1997. — 98 с.
  • Котляр, И. И. Права человека : пособие для студентов вузов / И. И. Котляр. — Брест : Лавров, 1997. — 185 с.
  • Котляр, И. И. Права человека : учеб. пособие для студентов вузов / И. И. Котляр. — 3-е изд. — Брест : Изд-во С. Лаврова, 1998. — 185 с.
  • Котляр, И. И. Права человека в современной Беларуси: состояние, проблемы, перспективы / И. И. Котляр; науч. ред. С. Ф. Дубенецкий. — Минск : Веды, 1999. — 196 с.
  • Котляр, И. И. Права человека : учеб. пособие для студентов вузов / И. И. Котляр. — Минск : Тесей, 2002. — 254 с.
  • Права человека : учеб. пособие для высших учебных заведений / А. Д. Гусев [и др.]; под общ. ред. А. Д. Гусева и Я. С. Яскевич. — Минск : ТетраСистемс, 2002. — 303 с. (Катляр І. І. у суаўтарстве).
  • Котляр, И. И. Права человека : курс лекций / И. И. Котляр. — Брест : БрГУ им. А. С. Пушкина, 2004. — 188 с.
  • Котляр, И. И. 12 лекций по правам человека: науч.-метод. материал к курсу лекций : учеб.-метод. пособие / И. И. Котляр. — Барановичи : БарГУ, 2005. — 344 с.
  • Котляр, И. И. Права человека : учеб. пособие для вузов / И. И. Котляр. — 2 е изд. — Минск : Тесей, 2005. — 286 с.
  • Котляр, И. И. Права человека и высшая школа: концептуальные основы преподавания, изучения и воспитания, управленческие решения : монография / И. И. Котляр. — Минск : Тесей, 2007. — 232 с.
  • Котляр, И. И. Права человека : учеб. пособие для студентов высших учебных заведений / И. И. Котляр. — 3 е изд. — Минск : Тесей, 2008. — 314 c.
  • Котляр, И. И. Россия XXI века: общественно-политический процесс в оценках белорусского политолога / И. И. Котляр. — Брест : Альтернатива, 2009. — 263 с.
  • Котляр, И. И. Россия XXI века: общественно-политический процесс в оценках белорусского политолога / И. И. Котляр. — 2 е изд., доп. — Брест : Альтернатива, 2010. — 269 с.

Бібліаграфія[правіць | правіць зыходнік]

  • Катляр Іван Іванавівіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 8: Канто — Кулі. — С. 175. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8), ISBN 985-11-0035-8.
  • Гордей, Е. Н. Первопроходец / Е. Н. Гордей. — Брест : Издательский дом С. Лаврова, 2001. — 89 с. — ISBN 985-6371-68-6.
  • Жилко, В. В. И. И. Котляр — профессор, учитель, общественный деятель / В. В. Жилко, А. Н. Головченко. — Брест : РООЗПЧ (СМОПЧ), 2007. — 80 с.
  • Птичкина, С.А., Головченко, А.Н. Личность: Котляр И. И.. — Брест: Альтернатива, 2018. — 102 с. — ISBN 978-985-521-614-9.

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

  1. Дайджесты. Анонсы. Даты (руск.) . Беларускае тэлеграфнае агенцтва (14 чэрвеня 2016). Архівавана з першакрыніцы 18 кастрычніка 2016. Праверана 19 ліпеня 2020.
  2. 2,0 2,1 2,2 Сіманоўскі, С.І. З верай у ідэалы // Настаўніцкая газета : газета. — 2018. — № 49 (8101). — С. 24.
  3. Лобачева, Василиса Право стать самим собой (руск.) . СБ. Беларусь сегодня (20 жніўня 2002). Архівавана з першакрыніцы 25 сакавіка 2020. Праверана 19 ліпеня 2020.
  4. 4,0 4,1 4,2 Катляр Іван Іванавівіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 8: Канто — Кулі. — С. 175. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8), ISBN 985-11-0035-8.
  5. 5,0 5,1 5,2 Стралец, М. Наш зямляк – Іван Іванавіч Катляр (бел.) . Новае жыццё (15 мая 2019). Архівавана з першакрыніцы 22 снежня 2019. Праверана 19 ліпеня 2020.
  6. Хорошко, Н. И один в поле воин (руск.)  // Заря : газета. — 9 снежня 1999 года.
  7. 7,0 7,1 Маслюкова, Людмила Научная альтернатива ловле блох (руск.) . СБ. Беларусь сегодня (19 лютага 2002). Архівавана з першакрыніцы 25 сакавіка 2020. Праверана 19 ліпеня 2020.
  8. Стрелец, Михаил (2018-03-08). (in ru)Брестский вестник. 
  9. Требуется объективный взгляд (руск.) . СБ. Беларусь сегодня (27 жніўня 2005). Архівавана з першакрыніцы 25 сакавіка 2020. Праверана 19 ліпеня 2020.
  10. Спецслужбы создали свои «правозащитные» организации? (руск.) . Наша Ніва (3 мая 2013). Архівавана з першакрыніцы 19 ліпеня 2020. Праверана 19 ліпеня 2020.
  11. Лукашук, Змитер В Брюсселе и Страсбурге появляются неизвестные правозащитные организации из Беларуси (руск.) . Еўрапейскае радыё для Беларусі (2 мая 2013). Архівавана з першакрыніцы 31 ліпеня 2013. Праверана 19 ліпеня 2020.
  12. Лукашук, Зміцер У Брусэлі і Страсбургу з’яўляюцца невядомыя праваабарончыя арганізацыі з Беларусі (бел.) . Еўрапейскае радыё для Беларусі (2 мая 2013). Архівавана з першакрыніцы 12 мая 2013. Праверана 19 ліпеня 2020.
  13. Lukashuk, Zmicier Unknown Belarusian human rights organizations appear in Brussels and Strasbourg (англ.) . Еўрапейскае радыё для Беларусі (2 мая 2013). Архівавана з першакрыніцы 19 ліпеня 2020. Праверана 19 ліпеня 2020.
  14. Спецслужбы стварылі свае «правааабарончыя» арганізацыі? (бел.) . Наша Ніва (3 мая 2013). Архівавана з першакрыніцы 26 красавіка 2020. Праверана 19 ліпеня 2020.
  15. Брестчанин года – 1996. Наука: Иван Котляр, доцент Брестского госуниверситета (руск.)  // Брестский курьер : газета. — 1997. — № 1.
  16. Северянин В., Мойсейчик А. Аплодисменты из Кембриджа – учёному из Бреста (руск.)  // Брестский курьер : газета. — 12 красавіка 2001 года.
  17. Хто ёсць хто ў Беларусі. Міжнароднае прызнанне (бел.)  // Настаўніцкая газета : газета. — 28 красавіка 2001 года.
  18. Поздравляем! Награда XXI века – учёному из Бреста (руск.)  // Народная газета : газета. — 12 красавіка 2001 года.
  19. Прафесар брэсцкага універсітэта стаў «Міжнародным выкладчыкам-2004» (бел.)  // Настаўніцкая газета : газета. — 5 кастрычніка 2004 года.
  20. Его опыт нам пригодится (бел.)  // Белорусская деловая газета : газета. — 15 лютага 2005 года.
  21. Наши в Кембридже (руск.) . СБ. Беларусь сегодня (1 сакавіка 2005). Архівавана з першакрыніцы 25 сакавіка 2020. Праверана 19 ліпеня 2020.
  22. Аляшкевіч, Вераніка Кнігі ў дар са шчырай любоўю (бел.) . Настаўніцкая газета (3 кастрычніка 2018). Архівавана з першакрыніцы 19 ліпеня 2020. Праверана 19 ліпеня 2020.
  23. Седнев, А. Выбирай себе титул (руск.)  // Вечерний Брест(руск.) бел. : газета. — 1 красавіка 2005 года.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]