Айзэк Азімаў

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Айзэк Азімаў
англ.: Isaac Asimov
Isaac.Asimov01.jpg
Айзэк Азімаў у 1965 годзе
Асабістыя звесткі
Дата нараджэння: 2 студзеня 1920(1920-01-02)
Месца нараджэння: Пятровічы, Клімавіцкі павет, Гомельская губерня, РСФСР (цяпер у Шумячскім раёне Смаленскай вобласці, Расія)
Дата смерці: 6 красавіка 1992(1992-04-06) (72 гады)
Месца смерці: Нью-Ёрк, ЗША
Грамадзянства: Сцяг ЗША ЗША
Жонка: Janet Asimov[d]
Альма-матар:
Месца працы:
Літаратурная дзейнасць
Род дзейнасці: амерыканскі пісьменнік-фантаст, папулярызатар навукі, па прафесіі біяхімік
Гады творчасці: 19311992
Жанр: навуковая фантастыка
Мова твораў: англійская мова[2] і ідыш
Дэбют: У палоне ў Весты
Прэміі: Х'юга, Неб'юла
Узнагароды:
Подпіс: Isaac Asimov signature.svg
Isaac Asimov Home Page
Творы на сайце Lib.ru
Commons-logo.svg Выявы на Вікісховішчы

А́йзэк Азі́маў[Крыніца?] (2 студзеня 1920, Пятровічы, цяпер Смаленская вобласць, Расія — 6 красавіка 1992, Нью-Ёрк) — амерыканскі пісьменнік-фантаст, папулярызатар навукі, па прафесіі біяхімік. Аўтар каля 500 кніг, галоўным чынам мастацкіх (першым чынам у жанры навуковай фантастыкі, але таксама і ў іншых жанрах: фэнтэзі, дэтэктыў, гумар) і навукова-папулярных (у самых розных абласцях — ад астраноміі і генетыкі да гісторыі і літаратуразнаўства). Шматразовы лаўрэат прэмій Х'юга і Неб'юла. Некаторыя тэрміны з яго твораў — robotics (рабатэхніка, робатыка), positronic (пазітронны), psychohistory (псіхігісторыя, навука пра паводзіны вялікіх груп людзей) — трывала ўвайшлі ў англійскую і іншыя мовы. У англа-амерыканскай літаратурнай традыцыі Азімава разам з Артурам Кларкам і Робертам Хайнлайном адносяць да «Вялікай тройкі» пісьменнікаў-фантастаў[3][4][5].

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Айзэк нарадзіўся ў сям’і яўрэяў. Яго бацькі, Хана-Рахіл Ісакаўна Берман[6][7] і Іуда Аронавіч Азімаў былі млынарамі. Назвалі яго ў гонар нябожчыка дзеда па маці, Ісаака Бермана (1850—1901).

У 1923 годзе сям’я Азімава імігравала ў ЗША. Як сам Азімаў расказвае ў аўтабіяграфіі («In Memory Yet Green», «It’s Been A Good Life»), яго роднай мовай у дзяцінстве была ідыш (у той час адна з чатырох дзяржаўных моў Беларусі), па-руску з ім у сям’і не размаўлялі[3][8]. З мастацкай жа літаратуры ў раннія гады ён рос у асноўным на апавяданнях Шолам-Алейхэма. У 1923 годзе бацькі павезлі яго ў ЗША («у чамадане», як ён сам шуткаваў), пасяліліся ў Брукліне і праз некалькі гадоў адкрылі кандытарскую краму[9].

У 5 гадоў Айзэк Азімаў пайшоў у школу (яму варта было пайсці ў школу ў 6 гадоў, але маці выправіла яго дзень нараджэння на 7 верасня 1919 года, каб аддаць яго ў школу на год раней). Пасля заканчэння дзясятага класа ў 1935 годзе 15-гадовы Азімаў паступіў у Seth Low Junior College, але праз год гэты каледж зачыніўся.

У канцы 1930-х гадоў Айзэк паступіў на хімічны факультэт Калумбійскага ўніверсітэта ў Нью-Ёрку, дзе атрымаў у 1939 годзе ступень бакалаўра (B.S.), а ў годзе 1941 — магістра (M.Sc.) па хіміі і паступіў у аспірантуру. Аднак чатырохгадовы перапынак у адукацыі выклікала Другая сусветная вайна. У 1942 годзе Азімаў паехаў у Філадэльфію, каб працаваць хімікам на Філадэльфійскай суднаверфі для войска. Разам з ім там жа працаваў і іншы пісьменнік-фантаст Роберт Гайнлайн.

Злева направа: Роберт Гайнлайн, Л. Спрэг дэ Камп і Айзэк Азімаў. 1944 г.

14 лютага 1942 года Азімаў сустрэўся на «спатканні ўсляпую» з Гертрудай Блюгерман (англ.: Gerthrude Blugerman). 26 ліпеня яны ажаніліся. Ад гэтага шлюбу нарадзіўся сын Дэвід (1951) і дачка Робін Джоэн (англ.: Robyn Joan) (1955).

Доктарам біяхіміі Азімаў стаў у 1948 годзе. У наступным годзе ён атрымаў працу выкладчыка медыцынскага факультэтк Бостанскага ўніверсітэта, дзе ў 1951 годзе стаў асістэнтам (англ.: assistant professor), а ў 1955 годзе — дацэнтам (англ.: associate professor) біяхіміі. У гэты час асноўны свой прыбытак Азімаў атрымліваў ужо ад сваёй пісьменніцкай дзейнасці.

1 ліпеня 1958 года Азімаў спыніў сваю навуковую кар’еру на карысць кар’еры пісьменніка. Універсітэт перастаў яму плаціць зарплату, але фармальна пакінуў на ранейшай пасадзе. Да гэтага моманту прыбытак Азімава як пісьменніка ўжо перавышаў ўніверсітэцкую зарплату. Тытул ганаровага прафесара яму прысвоілі ў 1979 годзе.

У 1970 годзе Азімаў развёўся з жонкай і амаль адразу стаў жыць з Джэнет Апал Джэпсан (Janet Opal Jeppson), з якой пазнаёміўся на бяседзе 1 мая 1959 года (да гэтага яны сустракаліся ў 1956 годзе, калі ён даў ёй аўтограф, Азімаў наогул не запомніў тую сустрэчу, а Джэпсан палічыла яго непрыемным чалавекам). Развод ўступіў у сілу 16 лістапада 1973 года, а 30 лістапада Азімаў і Джэпсан ажаніліся. Ад гэтага шлюбу не было дзяцей.

Айзэк Азімаў памёр 6 красавіка 1992 года ад сэрцавай і ныркавай нястачы, выкліканай ВІЧ-інфекцыяй, на якую ён захварэў падчас аперацыі на сэрцы ў 1983 годзе (і якая прывяла да СНІДу)[10].

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. Краткая литературная энциклопедияМ.: Советская энциклопедия, 1962. — Т. 9.
  2. data.bnf.fr: платформа адкрытых дадзеных — 2011. Праверана 10 кастрычніка 2015.
  3. 3,0 3,1 Гэта было добрае жыццё
  4. The Death of Science Fiction © 1991 and 1994 by Robert J. Sawyer (англ.) 
  5. Sir Arthur Clarke Named Recipient of 2004 Heinlein Award, 05.22.04(англ.) 
  6. Генеялогія сямей Берман і Азімаў
  7. Добры доктар Азімаў
  8. Біяграфічныя звесткі.
  9. Сем’і бацькі (матка Хана Лейкіна, 1870—1936, сёстры Рахіль, 1900—1939, і Двося, 1901—1977, браты Самуіл, 1909—1963, Фройм-Абрам, 1903—1943, і Барыс (Авром-Бер), 1902—1986 Азімавы) і маці (браты Гірш (Рыгор), 1897—1941, і Натан, 1896 — ?, Берман) засталіся у Саюзе Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік.
  10. Пра тое, што Азімаў хварэў на ВІЧ, стала вядома толькі праз 10 гадоў з біяграфіі, напісанай Джэнет Апал Джэпсан.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]