Альфонс Марыя Муха

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Альфонс Муха
Alfons Mucha
Фатаграфія
Альфонс Муха ў 1906 годзе
Імя пры нараджэнні Альфонс Марыя Муха
Дата нараджэння 24 ліпеня 1860(1860-07-24)[1][2][…]
Месца нараджэння
Дата смерці 14 ліпеня 1939(1939-07-14)[1][2][…] (78 гадоў)
Месца смерці
Месца пахавання
Грамадзянства Civil ensign of Austria-Hungary (1869-1918).svg Аўстра-Венгрыя (1860—1918)
Flag of the Czech Republic.svg Чэхаславакія (1918—1939)
Flag of the Protectorate of Bohemia and Moravia.svg Пратэктарат Багеміі і Маравіі (1939)
Жонка Marie Chytilová[d]
Дзеці Jiří Mucha[d] і Jaroslava Muchová[d]
Род дзейнасці мастак-плакатыст, літограф, фатограф, графічны дызайнер, мастак, дызайнер паштовых марак, дызайнер
Жанр жывапіс, дэкарацыі, ювелірны дызайн, плакаты, афішы, банкноты, этыкеткі, паштовыя маркі
Вучоба
Мастацкі кірунак мадэрн
Узнагароды
Сайт www.muchafoundation.org
Подпіс Alfons Mucha signature from letter.svg
Commons-logo.svg Працы на Вікісховішчы

Альфонс Марыя Муха (чэшск.: Alfons Maria Mucha; 24 ліпеня 1860, Іванчыцы, Маравія, Аўстра-Венгрыя — 14 ліпеня 1939, Прага, Пратэктарат Багеміі і Маравіі) — чэшскі жывапісец, тэатральны мастак, ілюстратар, ювелірны дызайнер і плакатыст, адзін з найбольш вядомых прадстаўнікоў стылю «мадэрн».

Жыццё і творчасць[правіць | правіць зыходнік]

Маладыя гады[правіць | правіць зыходнік]

Альфонс Муха нарадзіўся ў мястэчку Іванчыцы (чэшск.: Ivančice, ням.: Eibenschütz) ў Паўднёвай Маравіі, недалёка ад Брно, у сям'і небагатага судовага чыноўніка Андрэ Мухі, бацькі шасцярых дзяцей ад двух шлюбаў. У дзяцінстве Альфонс захапляўся спевам і быў прыняты пявучым у хор хлопчыкаў капэлы сабора Св. Пятра і Паўла ў Брно, што дазволіла яму вучыцца ў гімназіі. Да гэтага ж часу адносіцца і яго першыя спробы жывапісу (акварэль «Жанна д'Арк»). Пасля заканчэння гімназіі ён спрабаваў паступіць у пражскую Акадэмію мастацтваў, але не вытрымаў экзамены і некаторы час па пратэкцыі бацькі працаваў пісарам у судзе свайго роднага мястэчка. Увесь свой вольны час ён прысвячаў заняткаў у мясцовым аматарскім тэатры - спачатку як акцёр, затым як дэкаратар і мастак афіш і запрашальных білетаў.

У 1879 годзе Муха быў заўважаны і запрошаны ў Вену ў мастацкія майстэрні Каўцкім-Брыёшы-Бургхарт, у якасці мастака тэатральных дэкарацый. Пасля пажару ў «Рынгтэатры» ў 1881 годзе, які прывёў да гібелі каля 500 чалавек і знішчыў яго майстэрню, дэкаратарская фірма пацярпела крах, а сам ён быў настолькі ўзрушаны, што пакінуў Вену і пераехаў у невялікі мараўскі гарадок Мікула (Нікольсбург), дзе працаваў над упрыгожваннем радавога замка графа Куэн-Белассі, а затым і яго параднага палаца Эмахоф пад Венай. Захоплены яго творчасцю граф пагадзіўся аплаціць выдаткі па яго вучобе ў Мюнхенскай акадэміі прыгожых мастацтваў.

Парыжскі перыяд[правіць | правіць зыходнік]

Пасля двух гадоў заняткаў у Мюнхене Муха ў 1887 годзе пераязджае ў Парыж і паступае ў Акадэмію Жюліаяа, а затым у Акадэмію Каларосі, найбольш вядомыя мастацкія школы свайго часу. Аднак у 1889 годзе графу надакучыла быць мецэнатам, і Муха застаецца без сродкаў да існавання. Яму даводзіцца кінуць заняткі сур'ёзным жывапісам і зарабляць вырабам рэкламных плакатаў, афіш, ілюстрацый у кнігах і часопісах, календароў, рэстаранных меню, запрашэнняў, візітных картак і г. д. Яго майстэрня знаходзіцца над кандытарскай мадам Шарлоты (на працягу некаторага часу ён дзяліў яе з ван Гогам). Важнай вяхой у гэты перыяд быў заказ на стварэнне ілюстрацый да шматтомнай «Гісторыі Германіі».

Паварот у яго лёсе наступіў у 1894 годзе, калі напярэдадні Раства ён атрымаў ад тэатра «Рэнесанс», здавалася б, нічым не характэрны заказ на афішу прэм'еры прадстаўлення «Жисмонда» з удзелам вялікай актрысы Сары Бернар. Гэтая праца маментальна зрабіла яго ці ледзь не самым папулярным мастаком у Парыжы. Захопленая Сара Бернар пажадала пазнаёміцца ​​з невядомым мастаком, і па яе патрабаванні ён атрымаў месца галоўнага дэкаратара тэатра. За наступныя шэсць гадоў з-пад яго пэндзля выйшла мноства афіш да спектакляў, да самым вядомым з якіх ставяцца «Дама з камеліямі», «Медэя», «Самарыцянка», «Туга» і «Гамлет», а таксама дэкарацыі яе пастановак, касцюмы і ўпрыгажэнні. Некаторы час Муха быў таксама палюбоўнікам знакамітай актрысы.

У гэтыя гады ён набыў шырокую вядомасць як аўтар этыкетак і віньетак разнастайных тавараў - ад шампанскага і бісквітаў да веласіпедаў і запалак, а таксама як дызайнер ювелірных упрыгожванняў, інтэр'ераў, прадметаў прыкладнога мастацтва (дываны, шторы і т. д.). Ад заказаў не было адбою. Газеты пісалі пра феномен Мухі, у Парыжы нават з'явілася новае паняцце - «La Femme Muchas». Раскошныя, пачуццёвыя і млявыя «жанчыны Мухі» тыражаваліся маментальна і разыходзіліся тысячнымі тыражамі ў плакатах, паштоўках, ігральных картах. Кабінеты свецкіх эстэтаў, залы лепшых рэстаранаў, жаночыя будуары ўпрыгожвалі шаўковыя пано, календары і эстампы майстра. У гэтым жа стылі былі створаны маляўнічыя графічныя серыі «Пары года», «Кветкі», «Дрэвы», «Месяцы», «Зоркі», «Мастацтва», «Каштоўныя камяні», якія да гэтага часу тыражуюцца ў выглядзе арт-постэраў (і падвяргаюцца бессаромна плагіяту на ўсіх узроўнях). Адно з самых вядомых парыжскіх графічных выдавецтваў, «Шампенуа» (Le Champenois), заключае з ім эксклюзіўны кантракт на яго прыкладное творчасць.

Усе працы Мухі адрозніваюцца своеасаблівым непаўторным стылем. Цэнтрам кампазіцыі, як правіла, з'яўляецца маладая здаровая жанчына славянскай знешнасці ў свабоднай вопратцы, з раскошнай каронай валасоў, патанае ў моры кветак - часам млява-чароўная, часам загадкавая, часам грацыёзная, часам непрыступна-фатальная, але заўсёды абаяльная і мілавідная. Карціны апраўляюць мудрагелістыя раслінныя арнаменты, якія не хаваюць свайго візантыйскага або ўсходняга паходжання. У адрозненне ад трывожных карцін сучасных яму майстроў - Клімта, Урубеля, Бакста - яго творы дыхаюць спакоем і пяшчотай.

У 1895 Муха ўваходзіць у кола сімвалістаў «Салон ста» (Salon des Cent), групаваць вакол невялікай аднайменнай мастацкай галерэі, да якога належалі такія асобы як мастакі Банара, Тулуз-Латрэк, Грасэ, паэты Верлен, Малармэ і іншыя. У лік яго знаёмых уваходзяць браты Люмьер, разам з якімі ён удзельнічае ў досведах па кінематаграфіі, і Стрындберг. Пачынаючы з 1897 года ён арганізуе персанальныя выстаўкі ў Парыжы і іншых гарадах Еўропы, у тым ліку і ў Празе, якія карыстаюцца вялікім поспехам, часопіс La Plume прысвячае яму спецыяльны нумар. У 1900 годзе Муха прымае ўдзел у аздабленні павільёна Босніі і Герцагавіны на Сусветнай выставе ў Парыжы. Гэта падзея заахвоціла яго зацікавіцца гісторыяй славян, што ў далейшым прывяло да стварэння цыкла «Славянская эпапея».

Амерыканскі перыяд[правіць | правіць зыходнік]

У 1906 годзе Муха ажаніўся на сваёй вучаніцы Марыі Хіцілавай (у сям'і нарадзіліся дачка Яраслава і сын Іржы, пазней - вядомы журналіст, памёр у 1991 г.). Адначасова ён прымае прапанову Амерыканскага таварыства ілюстратараў і пераязджае ў ЗША, дзе жыў і працаваў да 1910 года і лічыўся найбуйнейшым мастаком сучаснасці. Аднак, нягледзячы на гучны поспех (Муха набыў сабе славу партрэтыста і аўтара вокладак ілюстраваных часопісаў), тамтэйшая жыццё прыставала да яго сваім камерцыяналізмам, і ён не парываў з марамі вярнуцца ў Чэхію. Да таго часу ён вырашыў, што яго ранейшая творчасць вычарпала сябе і задумваўся аб стварэнні грандыёзнага цыклу эпічных карцін на тэму гісторыі славян.

Вяртанне на радзіму[правіць | правіць зыходнік]

Адразу ж пасля вяртання ў Чэхію ў велізарнай Хрустальнай зале замка Збірагі недалёка ад Прагі ён узяўся за працу. На працягу наступных васямнаццаці гадоў з-пад яго пэндзля выйшла дваццаць манументальных палотнаў, якія паказваюць пераломныя вехі ў гісторыі славянскіх народаў, у прыватнасці, «Славяне на гістарычнай радзіме», «Сімяон, цар Балгарыі», «Пропаведзь Яна Гуса», «Пасля Грунвальдскай бітвы », «Ян Каменскі пакідае радзіму» і «Адмена прыгоннага права на Русі». У гэтыя ж гады ён працуе над інтэр'ерамі самых вядомых будынкаў Прагі ў стылі мадэрн - Муніцыпальнага дома, гатэляў «Еўропа» і «Імперыял», стварае эскіз галоўнага вітража сабора Святога Віта ў Градзе. Пасля ўтварэння ў 1918 годзе незалежнай Чэхаславакіі Муха захоплены стварэннем «афіцыйнага» графічнага стылю новай дзяржавы: яго таленту належаць узоры першых банкнот і паштовых марак краіны, адзін з варыянтаў дзяржаўнага герба і нават урадавыя бланкі і канверты.

У 1928 годзе Муха заканчвае сваю «Славянскую эпапею» і дорыць гораду Прага. З прычыны таго, што ў тагачаснай Празе не знайшлося галерэі, якая магла б размясціць яе ўсю цалкам, яна часова экспанавалася ў Палацы кірмашоў, а пасля вайны была змешчана ў замку ў мястэчку Мараўскі Крумлаў (даступная для агляду з 1963 года). Да канца яго жыцця цікавасць да яго была страчана: у Чэхаславакіі 30-х гадоў яго творчасць лічылася і састарэлай (перыяд росквіту функцыяналізму), і празмерна нацыяналістычнай.

Патрыятызм мастака быў настолькі вядомым, што ўлады гітлераўскай Германіі ўключылі яго ў спіс ворагаў рэйха. Пасля захопу Прагі ў сакавіку 1939 года гестапа некалькі разоў арыштоўвае састарэлага мастака і дапытвае, у выніку чаго ён захварэў на пнеўманію і сканаў 14 ліпеня 1939 года. Альфонс Муха пахаваны на Вышаградскіх могілках.

Czekhoslovakia-hradcany-1918.jpg Czechoslovakia 1918 500h postage due.jpg
Першыя паштовыя маркі Чэхаславакіі,
створаныя Мухай (1918)

Памяць[правіць | правіць зыходнік]

Творчасці Альфонса Мухі прысвечаны музей у Празе, экспазіцыя цыкла «Славянская эпапея» у мараўскіх Крумлава і выстаўка аб ранніх гадах яго жыцця ў адрэстаўрыраваным будынку былога суда ў Іванчыцах. Творы Мухі ўваходзяць у калекцыі шматлікіх выдатных музеяў і галерэй свету. У цяперашні час распрацоўваюцца планы будаўніцтва ў пражскім парку Стромаўка, недалёка ад былога выставачнага комплексу, спецыяльнага будынка для экспанавання «Славянскай эпапеі».

У гонар Альфонса Мухі названы астэроід № 5122.

Зноскі

  1. 1,0 1,1 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: платформа адкрытых дадзеных — 2011. Праверана 10 кастрычніка 2015.
  2. 2,0 2,1 Alfons Maria Mucha
  3. 3,0 3,1 Alphonse Mucha // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.
  4. Нямецкая нацыянальная бібліятэка, Берлінская дзяржаўная бібліятэка, Баварская дзяржаўная бібліятэка і інш. Record #118737260 // Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 11 снежня 2014.
  5. 5,0 5,1 Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.
  6. Нямецкая нацыянальная бібліятэка, Берлінская дзяржаўная бібліятэка, Баварская дзяржаўная бібліятэка і інш. Record #118737260 // Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 31 снежня 2014.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]