Жупраны

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Аграгарадок
Жупраны
Краіна
Вобласць
Раён
Сельсавет
Каардынаты
Першае згадванне
Ранейшыя назвы
Зубраны
Насельніцтва
745[1] чалавек (2010)
Часавы пояс
Тэлефонны код
+375 1593
Паштовы індэкс
231102[2]
Аўтамабільны код
4
Жупраны на карце Беларусі ±
Жупраны (Беларусь)
Жупраны
Жупраны (Гродзенская вобласць)
Жупраны

Жупра́ны[3] (трансліт.: Župrany, руск.: Жупраны) — аграгарадок у Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Жупранскага сельсавета. Размешчаны за 10 км на ўсход ад Ашмян, на левым беразе ракі Ашмянкі.

Праз паселішча праходзіць рэспубліканская аўтадарога Барысаў — Вілейка — Ашмяны Р63.

Назва[правіць | правіць зыходнік]

Першапачаткова вёска мела назву «Зубраны», ад суседняй старажытнай Зубранскай пушчы, якая была багатая на зуброў. Пазней пад уплывам фанетычных змен назва вёскі ператварылася ў «Жупраны»[4]. Паводле іншай версіі, назва мястэчка мае балцкае паходжанне і звязаная з літоўскім словам «Žuobris», якое абазначае архаічную саху[5].

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Першыя пісьмовыя згадкі пра мястэчка датуюцца XV стагоддзем. У 1407 вялікі князь Вітаўт даў Жупраны віленскаму ваяводзе Войцеху Манівіду. Каля трохсот гадоў належалі Радзівілам. Апошнім з дзевяці ўладальнікаў гэтага роду быў Караль Станіслаў Радзівіл «Пане Каханку». Пасля перайшло да Чапскіх. У канцы XVIII стагоддзя ў Жупранах было толькі 35 дамоў і тры вуліцы: Дворская, Сольская і Астравецкая. У 1854 годзе пачалося будаўніцтва мураванага Касцёла Святых апосталаў Пятра і Паўла. У 18631864 гадах мясцовыя сяляне прымалі ўдзел у паўстанні, якое адбылося на мясцовай базарнай плошчы.

У 1900 годзе тут быў пахаваны беларускі паэт Францішак Багушэвіч. Яго магіла знаходзіцца на могілках за касцёлам. Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Жупраны апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Ашмянскім павеце Віленскага ваяводства.

У цэнтры мястэчка, пачатак XX ст.

У 1939 годзе Жупраны ўвайшлі ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 года сталі цэнтрам сельсавета Ашмянскага раёна. З гэтай нагоды ў 1958 г. ў вёсцы быў адкрыты помнік паэту, адзін з двух помнікаў Ф.Багушэвічу на тэрыторыі Беларусі. 22 сакавіка 1970 годзе ў Жупранах адкрыўся Музей Францішка Багушэвіча, дзе захоўваюцца каля 300 экспанатаў, якія датычацца жыцця літаратурнага класіка[4].

Насельніцтва[правіць | правіць зыходнік]

Інфраструктура[правіць | правіць зыходнік]

У Жупранах маецца паштовае аддзяленне сувязі, бібліятэка, Дом культуры, школа, сельсавет, дзіцячы сад, гандлёвы цэнтр, амбулаторыя[1].

Эканоміка[правіць | правіць зыходнік]

Свінагадоўчая і малочнатаварная фермы, мехдвор[1].

Культура[правіць | правіць зыходнік]

У школе дзейнічае музей Францішка Багушэвіча.

Славутасці[правіць | правіць зыходнік]

Магіла Ф. Багушэвіча

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 Марына Сліж У Жупраны - да Багушэвіча. Рэгіянальная газета (25 лютага 2010). Праверана 9 верасня 2011.
  2. Белпошта
  3. Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).
  4. 4,0 4,1 Лукша, Г. А памяць жыве: 25 гадоў музею Ф. Багушэвіча ў Жупранах // Роднае слова. — Мн.: 1995. — № 3. — С. 70—71.
  5. [1]Віктар ШУКЕЛОВІЧ, Ці сапраўды Жупраны атрымалі назву ад зуброў? // "Ашмянскі веснік" ад 05.09.2017
  6. Валерый Шаблюк. Жупраны // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — С. 375.
  7. Жупраны // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — 576 с.: іл. ISBN 985-11-0106-0 (т. 6), ISBN 985-11-0035-8 — С. 449.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]