Чырвонае мора

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Чырвонае мора
Mer rouge1b.jpg
Чырвонае мора. Выгляд з космасу
Даўжыня

2250 км

Шырыня

335 км

Плошча

438 000 км²

Аб'ём

233 000 км³

Найбольшая глыбіня

2111 м

Сярэдняя глыбіня

490 м

physical
<div style="position: absolute; z-index: 2; top: Expression error: Unexpected < operator.%; left: Expression error: Unexpected < operator.%; height: 0; width: 0; margin: 0; padding: 0;">
Чырвонае мора
<div style="font-size: 100%; line-height: 110%; position: relative; top: -1.5em; width: 6em; Expression error: Unexpected < operator.">Чырвонае мора
Пылавая бура над Чырвоным морам
Чырвонае мора, Хургада
Каралавы рыф у Чырвоным моры


Чырвонае мора (араб. البحر الأحمر‎‎ Bahr el-Ahmar, іўр.: ים סוף Yam Suf, фр.: mer Rouge) — унутранае мора Індыйскага акіяна, размешчана паміж Аравійскім паўвостравам і Афрыкай у тэктанічнай упадзіне. На поўначы мора прымыкае да Суэцкага перашыйка, падзеленага на дзве часткі залівамі Суэцкім і Акаба, — праз Суэцкі канал злучаецца з Міжземным морам, а з Аравійскім морам на поўдні злучаецца Баб-эль-Мандэбскім пралівам («вароты слёз (смутку)»)з Адэнскім залівам. Чырвонае мора --самае салёнае мора з уваходзячых у склад Сусветнага акіяна.

Гістарычная даведка[правіць | правіць зыходнік]

Існуюць некалькі версій паходжання назвы Чырвонага мора.

Першая версія тлумачыць паходжанне назвы гэтага мора ад няправільнага чытання семіцкага слова, якое складаецца з трох літар «х», «м», «р». З гэтых літар у старажытных надпісах складзена імя семіцкага народа — хімьярытаў, якія жылі ў Паўднёвай Аравіі да заваявання яе арабамі. У старажытнай паўднёвааравійскай пісьменнасці кароткія галосныя гукі графічна не адлюстроўваліся на пісьме. Таму з'явілася меркаванне, што пры расшыфроўцы арабамі старажытнааравійскіх надпісаў спалучэнне «х», «м» і «р» было прачытана як арабскае «а'хмар» (чырвоны).

Другая версія ставіць назву мора ў залежнасць ад той або іншай часткі свету. У міфічных паданнях многіх народаў свету бакі свету звязаны з вызначанымі колеравымі адценнямі. Напрыклад, чырвоны колер сімвалізуе поўдзень, белы — усход, чорны (у шэрага народаў Азіі) — поўнач. Што датычыцца Чырвонага мора, то назва «чырвонае» зазначае не колер марской вады, а яго паўднёвае размяшчэнне.

Фізіка-геаграфічная характарыстыка[правіць | правіць зыходнік]

Агульныя звесткі[правіць | правіць зыходнік]

Чырвонае мора абмывае берага Азіі і Афрыкі: Егіпта, Судана, Джыбуці, Эрытрэі, Саудаўскай Аравіі, Емен, Іарданіі, Ізраіля.

Плошча Чырвонага мора раўна 450 000 км², амаль 2/3 мора ляжаць у трапічным поясе.

Аб'ём — 251 000 км3.

Па розных адзнаках даўжыня (у напрамку поўнач-поўдзень) складае ад 1932 да 2350 км, шырыня — ад 305 да 360 км. Берагі парэзаны слаба, іх абрысы ў асноўным перадвызначаны скідавай тэктонікай і амаль на ўсім сваем працязе ўсходні і заходні берагі паралельны адзін аднаму.

У рэльефе дна вылучаюцца: прыбярэжная водмель (да глыбіні 200 м), найбольш шырокая ў паўднёвай частцы мора, са шматлікімі каралавымі і караннымі астравамі; так званы галоўны трог — вузкая ўпадзіна, займаючая большую частку дна мора, у сярэднем да ґлыбіні 1000 м; асявы трог --вузкі і глыбокі жолаб, як бы ўразаючыйся ў асноўны

У паўднёва-заходняй частцы мора знаходзіцца архіпелаг Дахлак.

Геалагічная будова і рэльеф дна[правіць | правіць зыходнік]

З геалагічнай кропкі гледжання, Чырвонае мора знаходзіцца ў рыфтавой зоне на мяжы Афрыканскай і Аравійскай літасферных пліт.

Чырвонае мора вельмі маладое. Яго фармаванне пачалося каля 25 млн гадоў назад, калі ў зямной кары з'явілася трэшчына і утварылася Усходне-Афрыканская рыфтавая даліна. Пад дзеяннем цэнтрабежнай сілы з-за вярчэння Зямлі Афрыканская пліта аддзялілась ад Аравійскай, і іх разварот з утварэннем «спіралі», якая закручваецца на паўночны ўсход, і паміж імі ў зямной кары ўтварыўся правал, які паступова, на працягу тысячагоддзяў, запаўняўся марской вадой. Пліты рухаюцца стала — адносна роўныя берагі Чырвонага мора разыходзяцца у розныя бакі з хуткасцью 1 см у год або 1&nbps;м у стагоддзе --але і з рознай хуткасцью адносна адзін аднаго: рух Афрыканскай пліты быў вельмі павольным, у той час як Аравійская пліта рухалась істотна хутчэй, у выніку чаго Самалійская пліта пачала зрушвацца на ўсход.

Гідралагічны рэжым[правіць | правіць зыходнік]

Моцныя выпарэнні вады ператварылі Чырвонае мора ў адно з самых салёных на зямным шары: 38-42 грама салей на літр.

Клімат[правіць | правіць зыходнік]

Клімат на ўзбярэжжы амаль ўсяго Чырвонага мора --трапічны пустынны, і ліш крайняя поўнач адносіцца да міжземнаморскага клімату. Тэмпература паветра ў самы халодны перыяд (снежань-студзень) удзень складае 20-25 градусаў, а ў самы спякотны месяц -- аўгуст перавышае 35-40 градусаў і нават падчас дасягае 50 градусаў. Дзякуючы спякотнаму клімату Егіпта тэмпература вады нават узімку не апускаецца ніжэй +20 градусаў, а ўлетку дасягае +27 градусаў.

Біярэсурсы[правіць | правіць зыходнік]

Паводле якасці і разнастайнасці каралаў, марской флоры і фауны Чырвонаму мору няма роўных у Паўночным паўшарыі. Турыстычны бум, ахапіўшы ў апошнія гады егіпецкае ўзбярэжжа, у значнай ступені звязан менавіта з унікальным і неверагодна багатым падводным светам гэтага трапічнага мора і папулярызацыяй падводнага плавання.

Працягнуўшыяся ўздоўж егіпецкага ўзбярэжжа каралавыя рыфы з'яўляюцца сваеасаблівым жыццёвым цэнтрам, які прыцягвае мноства рыб. Уражвае разнастайнасць відаў каралаў, якія могуць быць круглымі, плоскімі, разгалінаванымі, а таксама мець іншыя фантастычныя формы і колеравыя гаммы -- ад пяшчотна-жоўтага і ружовага да карычневага і сіняга. Но колер захоўвываюць толькі жывыя каралы, пасля іх смерці мяккія пакроўныя тканіны распадаюцца і застаецца толькі белы кальцыявы шкілет.

Эканоміка-геаграфічная даведка[правіць | правіць зыходнік]

Экалогія[правіць | правіць зыходнік]

Смецце на ўзбярэжжы паўночней Набэк

Чырвонае мора забруджваецца. Крыніцай пластыкавых адыходаў служаць не толькі апдачываючыя на пляжах. Ёсць мноства сведчанняў аб адкрытым скіданні смецця з катэраў і паромаў.