Інжынерная справа

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Паравы рухавік Вата, які стаў сімвалам прамысловай рэвалюцыі
Станцыя «Мір» 12 чэрвеня 1998

Інжынерная справа, інжынерыя (фр.: ingénierie) — вобласць чалавечай інтэлектуальнай дзейнасці, дысцыпліна, прафесія, мэтай якой з'яўляецца скарыстанне дасягненняў навукі, тэхнікі, выкарыстанне законаў і прыродных рэсурсаў для вырашэння канкрэтных праблем, мэтаў і задач чалавецтва.

Інакш кажучы, інжынерыя ўяўляе сабой сукупнасць прац прыкладнога характару, якая ўключае перадпраектныя тэхніка-эканамічныя даследаванні і абгрунтаванні планаваных капіталаўкладанняў, неабходную лабараторную і эксперыментальную дапрацоўку тэхналогій і прататыпаў, іхную прамысловую прапрацоўку, а таксама наступныя паслугі і кансультацыі. Спецыялістамі, які займаюцца інжынерай справай называюць інжынерам. Шырокая інжынерная дысцыпліна ўключае ў сябе шэраг больш спецыялізаваныя паддысцыпліны, кожная з якіх мае больш канкрэтны акцэнт на пэўныя вобласці навукі і тэхналогіі.

Змест

Этымалогія [правіць]

Інжынерыя існуе са старажытных часоў, калі людзі зрабілі фундаментальныя вынаходствы, як то вынаходства шківа, рычага і кола. Кожнае з гэтых вынаходстваў, у адпаведнасці з сучасным вызначэннем тэхнікі, выкарыстоўвае асноўныя механічных прынцыпы для распрацоўкі карысных інструментаў і аб'ектаў.

Тэрмін «інжынерыя» сам па сабе мае значна больш познюю этымалогію, якая вынікае са слова «інжынер», якое ў сваю чаргу ўзыходзіць да 1325 года, калі слова engine'er (у літаральным сэнсе — «той, хто прыводзе ў дзеянне рухавік»), першапачаткова азначала «канструктара ваенных машынаў». Такім чынам паняцце «рухавік» ставіўся да ваеннай машыны, гэта значыць да механічнага збудавання, якое выкарыстоўвалася ў вайне, як то катапульта. На сённяшні дзень гэтае вызначэнне слова «інжынерыя» састарэла, аднак прыкметным выключэннем састарэлага выкарыстання і па сённяшні дзень ёсць ваенна-інжынерныя корпусы, як то інжынерны корпус арміі ЗША.

Слова «рухавік» у сваю чаргу ёсць яшчэ больш старажытным, і ў канчатковым рахунку, яно выніке з лацінскага слова ingenium (каля 1250 года), што азначае «прыроджаная якасць, асабліва разумовыя здольнасці»[1].

Пазней, для канструявання грамадзянскіх структур, як то мастоў і будынкаў, сфарміраваўся новы паняцце «цывільная інжынерыя»[2], які ўвайшоў у лексікон як спосаб правесці адрозненне паміж той дысцыплінай, якая спецыялізуецца на будаўніцтве неваенных праектаў і той, якая ставіцца да ваеннай тэхнікі.

Гісторыя [правіць]

Антычнасць [правіць]

Мадэль рымскага вадзянога збожжавага млына, апісаная Вітрувіем.

Фароскі маяк, піраміды ў Егіпце, Вісячыя сады Семіраміды, Акропаль і Парфенон у Грэцыі, рымскія акведукі, Вія Апія і Калізей, Тэатыўакан, гарады і піраміды імперыяў мая, інкаў і ацтэкаў, Вялікая Кітайская сцяна, храм Брыхадэшварар і грабніцы Індыі, сярод шматлікіх іншых, з'яўляецца сведчаннем вынаходлівасці і майстэрства старажытных грамадзянскіх і ваенных інжынераў.

Самым раннім вядомым інжынерам-будаўніком быў Імхатэп[2]. У якасці аднаго са службовых асоб фараона Джосера, ён, верагодна, распрацаваў і кіраваў будаўніцтвам піраміды ў Сакары ў Егіпце каля 2630—2611 гадоў да н.э.[3]. Ён таксама быў адказным за першае вядомае выкарыстанне калонаў у архітэктуры.

У Старажытнай Грэцыі былі створаны машыны, як у грамадзянскай, гэтак і ў ваеннай галінах інжынерыі. Механізм Антыкітэра з'яўляецца першым вядомым механічным камп'ютарам[4][5], а механічных вынаходствы Архімеда з'яўляюцца прыкладамі ранняга машынабудавання. Некаторыя з вынаходстваў Архімеда, а таксама механізм Антыкітэра патрабуюць глыбокія ведаў дыферэнцыяльнай перадачы або планетарнай перадачы, два ключавых прынцыпы ў машыннай тэорыі, з дапамогаў якіх былі распрацаваны зубчастых перадачы ў прамысловай рэвалюцыі, і да гэтага часу шырока выкарыстоўваецца сёння ў самых розных галінах, як то робататэхніка і аўтамабільная тэхніка[6].

Кітайскія, грэчаскія і рымскія войскі выкарыстоўвалі складаную ваенную тэхніку і вынаходствы, як то артылерыю, якая была распрацавана грэкамі каля IV стагоддзя да н.э.[7], трырэмы, балісты і катапульты. У Сярэднявеччы ваеннымі інжынерамі быў распрацаваны трэбушэ.

Эпоха Рэнесансу [правіць]

Першым інжынерам-электрыкам лічыцца Уільям Гілберт, які ў 1600 годзе выдаў публікацыю «De Magnete», у якім упершыню выкарыстоўваецца тэрмін «электрычнасць»[8].

Першая паравая машына была пабудавана ў 1698 годзе інжынерам-механікам Томасам Северы[9]. Развіццё гэтай прылады прывяло да прамысловай рэвалюцыі ў бліжэйшыя дзесяцігоддзі пасля таго, улічваючы пачатак масавай вытворчасці.

З ростам інжынерыі як прафесіі ў XVIII стагоддзі тэрмін інжынерная справа стаў прымяняцца да больш вузкай практычнай сферы навукі, у цеснай сувязі з матэматыкай і натуральнымі навукамі. Акрамя таго, у дадатак да ваенна-грамадзянскай сферы да паняцця было далучана механістычнае мастацтва.

Гл. таксама [правіць]

Зноскі

  1. ↑ «Ingenium» — Random House Unabridged Dictionary, Random House, Inc. 2006.
  2. ↑ 2,0 2,1 «Engineers' Council for Professional Development». Encyclopaedia Britannica
  3. ↑ Barry J. Kemp, Ancient Egypt, Routledge 2005, p. 159
  4. ↑ «The Antikythera Mechanism Research Project», The Antikythera Mechanism Research Project.
  5. ↑ Discovering How Greeks Computed in 100 B.C.. New York Times.
  6. ↑ Wright, M T. (2005). "Epicyclic Gearing and the Antikythera Mechanism, part 2". Antiquarian Horology 29 (1 (September 2005)): 54–60.
  7. ↑ Greek civilization in the 5th century Military technology. Encyclopaedia Britannica
  8. ↑ Merriam-Webster Collegiate Dictionary, 2000, CD-ROM, version 2.5.
  9. ↑ Jenkins, Rhys (1936). «Links in the History of Engineering and Technology from Tudor Times». Ayer Publishing. p. 66. ISBN 0-8369-2167-4.

Спасылкі [правіць]


Навука Гэта пачатак артыкула пра навуку. Вы можаце дапамагчы праекту, выправіўшы і дапоўніўшы яго.
Гэтую зацемку па магчымасці варта замяніць больш дакладнай.
Шасцярня Гэта пачатак артыкула пра тэхніку. Вы можаце дапамагчы праекту, выправіўшы і дапоўніўшы яго.
Узята з "http://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Інжынерная_справа&oldid=1535724"