Інжынерная справа

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Станцыя «Мір» 12 чэрвеня 1998

Інжынерная справа, інжынерыя (фр.: ingénierie) — вобласць чалавечай інтэлектуальнай дзейнасці, дысцыпліна, прафесія, мэтай якой з'яўляецца скарыстанне дасягненняў навукі, тэхнікі, выкарыстанне законаў і прыродных рэсурсаў для вырашэння канкрэтных праблем, мэтаў і задач чалавецтва.

Інакш кажучы, інжынерыя ўяўляе сабой сукупнасць прац прыкладнога характару, якая ўключае перадпраектныя тэхніка-эканамічныя даследаванні і абгрунтаванні планаваных капіталаўкладанняў, неабходную лабараторную і эксперыментальную дапрацоўку тэхналогій і прататыпаў, іхную прамысловую прапрацоўку, а таксама наступныя паслугі і кансультацыі. Спецыялістамі, які займаюцца інжынерай справай называюць інжынерам. Шырокая інжынерная дысцыпліна ўключае ў сябе шэраг больш спецыялізаваныя паддысцыпліны, кожная з якіх мае больш канкрэтны акцэнт на пэўныя вобласці навукі і тэхналогіі.

Этымалогія[правіць | правіць зыходнік]

Інжынерыя існуе са старажытных часоў, калі людзі зрабілі фундаментальныя вынаходствы, як то вынаходства шківа, рычага і кола. Кожнае з гэтых вынаходстваў, у адпаведнасці з сучасным вызначэннем тэхнікі, выкарыстоўвае асноўныя механічных прынцыпы для распрацоўкі карысных інструментаў і аб'ектаў.

Тэрмін «інжынерыя» сам па сабе мае значна больш познюю этымалогію, якая вынікае са слова «інжынер», якое ў сваю чаргу ўзыходзіць да 1325 года, калі слова engine'er (у літаральным сэнсе — «той, хто прыводзе ў дзеянне рухавік»), першапачаткова азначала «канструктара ваенных машынаў». Такім чынам паняцце «рухавік» ставіўся да ваеннай машыны, гэта значыць да механічнага збудавання, якое выкарыстоўвалася ў вайне, як то катапульта. На сённяшні дзень гэтае вызначэнне слова «інжынерыя» састарэла, аднак прыкметным выключэннем састарэлага выкарыстання і па сённяшні дзень ёсць ваенна-інжынерныя корпусы, як то інжынерны корпус арміі ЗША.

Слова «рухавік» у сваю чаргу ёсць яшчэ больш старажытным, і ў канчатковым рахунку, яно выніке з лацінскага слова ingenium (каля 1250 года), што азначае «прыроджаная якасць, асабліва разумовыя здольнасці»[1].

Пазней, для канструявання грамадзянскіх структур, як то мастоў і будынкаў, сфарміраваўся новы паняцце «цывільная інжынерыя»[2], які ўвайшоў у лексікон як спосаб правесці адрозненне паміж той дысцыплінай, якая спецыялізуецца на будаўніцтве неваенных праектаў і той, якая ставіцца да ваеннай тэхнікі.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Антычнасць[правіць | правіць зыходнік]

Мадэль рымскага вадзянога збожжавага млына, апісаная Вітрувіем.

Фароскі маяк, піраміды ў Егіпце, Вісячыя сады Семіраміды, Акропаль і Парфенон у Грэцыі, рымскія акведукі, Вія Апія і Калізей, Тэатыўакан, гарады і піраміды імперыяў мая, інкаў і ацтэкаў, Вялікая Кітайская сцяна, храм Брыхадэшварар і грабніцы Індыі, сярод шматлікіх іншых, з'яўляецца сведчаннем вынаходлівасці і майстэрства старажытных грамадзянскіх і ваенных інжынераў.

Самым раннім вядомым інжынерам-будаўніком быў Імхатэп[2]. У якасці аднаго са службовых асоб фараона Джосера, ён, верагодна, распрацаваў і кіраваў будаўніцтвам піраміды ў Сакары ў Егіпце каля 26302611 гадоў да н.э.[3]. Ён таксама быў адказным за першае вядомае выкарыстанне калонаў у архітэктуры.

У Старажытнай Грэцыі былі створаны машыны, як у грамадзянскай, гэтак і ў ваеннай галінах інжынерыі. Механізм Антыкітэра з'яўляецца першым вядомым механічным камп'ютарам[4][5], а механічных вынаходствы Архімеда з'яўляюцца прыкладамі ранняга машынабудавання. Некаторыя з вынаходстваў Архімеда, а таксама механізм Антыкітэра патрабуюць глыбокія ведаў дыферэнцыяльнай перадачы або планетарнай перадачы, два ключавых прынцыпы ў машыннай тэорыі, з дапамогаў якіх былі распрацаваны зубчастых перадачы ў прамысловай рэвалюцыі, і да гэтага часу шырока выкарыстоўваецца сёння ў самых розных галінах, як то робататэхніка і аўтамабільная тэхніка[6].

Кітайскія, грэчаскія і рымскія войскі выкарыстоўвалі складаную ваенную тэхніку і вынаходствы, як то артылерыю, якая была распрацавана грэкамі каля IV стагоддзя да н.э.[7], трырэмы, балісты і катапульты. У Сярэднявеччы ваеннымі інжынерамі быў распрацаваны трэбушэ.

Эпоха Рэнесансу[правіць | правіць зыходнік]

Першым інжынерам-электрыкам лічыцца Уільям Гілберт, які ў 1600 годзе выдаў публікацыю «De Magnete», у якім упершыню выкарыстоўваецца тэрмін «электрычнасць»[8].

Першая паравая машына была пабудавана ў 1698 годзе інжынерам-механікам Томасам Северы[9]. Развіццё гэтай прылады прывяло да прамысловай рэвалюцыі ў бліжэйшыя дзесяцігоддзі пасля таго, улічваючы пачатак масавай вытворчасці.

З ростам інжынерыі як прафесіі ў XVIII стагоддзі тэрмін інжынерная справа стаў прымяняцца да больш вузкай практычнай сферы навукі, у цеснай сувязі з матэматыкай і натуральнымі навукамі. Акрамя таго, у дадатак да ваенна-грамадзянскай сферы да паняцця было далучана механістычнае мастацтва.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. «Ingenium» — Random House Unabridged Dictionary, Random House, Inc. 2006.
  2. 2,0 2,1 «Engineers' Council for Professional Development». Encyclopaedia Britannica
  3. Barry J. Kemp, Ancient Egypt, Routledge 2005, p. 159
  4. «The Antikythera Mechanism Research Project», The Antikythera Mechanism Research Project.
  5. Discovering How Greeks Computed in 100 B.C.. New York Times.
  6. Wright, M T. (2005). "Epicyclic Gearing and the Antikythera Mechanism, part 2". Antiquarian Horology 29 (1 (September 2005)): 54–60.
  7. Greek civilization in the 5th century Military technology. Encyclopaedia Britannica
  8. Merriam-Webster Collegiate Dictionary, 2000, CD-ROM, version 2.5.
  9. Jenkins, Rhys (1936). «Links in the History of Engineering and Technology from Tudor Times». Ayer Publishing. p. 66. ISBN 0-8369-2167-4.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]