Парфенон

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Парфенон

Парфено́н (грэч.: Παρθενών) — храм багіні Афіны, пабудаваны ў V ст. да н.э. Размешчаны на Афінскім акропалі, храм багіні Афіны Парфенас; галоўны храм афінскага поліса.

Узведзены ў 447—438 да н.э. (дойліды Іктын і Калікрат) у гонар перамогі над персамі. Парфенон вылучаецца як цэнтральны храм акропаля асаблівасцю месцаразмяшчэння, сваёй велічынёй, дасканаласцю прапорцый. Мармуровы храм абкружаны каланадай (перыптэр, памер 30,89 м х 69,54 м, вышыня калон 10,43 м).

Архітэктары размясцілі храм не на галоўнай восі па лініі ўваходу, а ссунулі яго да краю пляцоўкі і нават павярнулі галоўным фасадам убок. Гэта было зроблена з мэтай даць магчымасць бачыць будынак у тры чвэрці, а значыць, адразу ацаніць мастацкія вартасці храма. У Парфеноне выкарыстана не толькі гарманічнае суаднясенне колькасці калон на выцягнутым і кароткім фасадах: тут іх 16 + 1 і 8, што адпавядае амаль матэматычна вынайдзеным прапорцыям. Калоны пастаўлены часцей, чым у іншых перыптэрах, а ў кутніх — павялічаны дыяметр у параўнанні з астатнімі, паколькі пры ўспрыняцці храма збоку вуглавыя маглі б зрокава выглядаць больш тонкімі. У Парфеноне знайшла ўвасабленне найтанчэйшая сістэма курватур — адхіленняў ад роўных плоскасцей і прамых ліній. Яны прасочваюцца ў амаль непрыкметным нахіле восі калон да цэнтра будынка, у іх нязначным патаўшчэнні ў ніжняй частцы, у выгіне ступеняў сцілабата і дадатковых яго прыступак. Яго архітэктуры ўласцівы спакойная веліч, дасканаласць форм, гармонія частак, суразмерная маштабу чалавека, выдатнае спалучэнне дарычнага і іанічнага ордэраў. Галоўнае з дасягненняў архітэктараў — супаставімасць чалавека з будынкам, які не прыніжае асобу, а, наадварот, гарманічнай пластыкай узвышае яе[1].

Багатае і строгае скульптурнае ўбранне храма, арганічна звязанае з формамі архітэктуры, выканана пад кіраўніцтвам Фідыя (завершана ў 432 да н.э.). Фрыз фасада быў упрыгожаны плітамі-метопамі з выявамі сцэн бітвы амазонак, кентаўраў і гігантаў, франтоны — скульптурнымі групамі, што ўвасаблялі сцэны нараджэння Афіны (на ўсходнім франтоне) і спрэчкі Афіны з Пасейдонам за панаванне ў Атыцы (на заходнім франтоне). Вакол галоўнага памяшкання ішоў фрыз з рэльефнай выявай панафінейскага шэсця афінскіх грамадзян. Скульптура Парфенона сцвярджае ідэю перамогі чалавека над стыхійным, цёмным, «звярыным» пачаткам, дае ўяўленне пра фізічную і духоўную дасканаласць чалавечай сутнасці. Ёй уласцівы велічнасць рытмаў, мяккасць пластычнай мадэліроўкі, свабодны і натуральны рух фігур у прасторы, штучна падначаленых плоскасці сцяны, лёгкая, віртуозная апрацоўка паверхні мармуру.

Парфенон разбураны ў 1687 пры аблозе Акропаля венецыянцамі, часткова адноўлены. У 1801—03 уцалелыя скульптуры вывезены ў Вялікабрытанію, з 1812 зберагаюцца ў зборы Брытанскага музея ў Лондане.

Зноскі

  1. Б. Лазука (2010)

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Лазука Б. Гісторыя сусветнага мастацтва. Ад старажытных часоў па XVI стагоддзе / Б.А.Лазука. — Мн.: Беларусь, 2010. ISBN 978-985-01-0894-4
  • Парфенон // БЭ ў 18 т. Т. 12. — Мн., 2001. ISBN 985-11-0198-2