Мікалай Капернік

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Мікалай Капернік
польск.: Mikolaj Kopernik
Nikolaus Kopernikus.jpg
Дата нараджэння: 19 лютага 1473
Месца нараджэння: Торунь
Дата смерці: 24 мая 1543
Месца смерці: Q497115?
Род дзейнасці: астраном
Лагатып ВікіСховішча Мікалай Капернік на Вікісховішчы

Мікалай Капернік (польск.: Mikolaj Kopernik; лац.: Nicolaus Copernicus) (19 лютага 1473, Торунь (Каралеўская Прусія, Польшча) — 24 мая 1543) — прускі вучоны польскага паходжання, астраном, стваральнік геліяцэнтрычнай тэорыі свету.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся ў купецкай сям'і нямецкага паходжання, дзе быў чацвёртым дзіцём. У дзевяць год застаўся без бацькі, яго выхаваннем займаўся дзядзька (з боку маці) канонік Лукаш Ваценродзе.

Атрымаў рознабаковую адукацыю ва ўніверсітэтах Кракава (паступіў у 1491 на факультэт мастацтваў), Балонні, Падуі, Ферары, дзе вывучаў права, медыцыну, матэматыку, астраномію. У 1503 вяртаецца ў Кракаў і становіцца прафесарам універсітэта. У 1512 арганізаваў абсерваторыю ў горадзе Фромбарк, дзе да канца жыцця вёў астранамічныя назіранні. Вынікі даследаванняў абагульнены ў яго творы «Аб вярчэнні нябесных сфер» («De revolutionibus orbium coelestium»), апублікаваным у Нюрнбергу за некалькі тыдняў да яго смерці.

Пахаваны ў саборы Фромбарка ў безыменнай магіле. У жніўні 2005 года магіла была знойдзена.

Навуковая дзейнасць[правіць | правіць зыходнік]

Галоўнай заслугай вучонага з'явілася абгрунтаванне таго, што бачны намі рух Сонца і зорак звязаны не з іх вярчэннем вакол Зямлі, а з рухам Зямлі вакол уласнай восі і гадавым вярчэннем яе вакол Сонца. Вынікі даследаванняў абагульнены ў яго творы «Аб вярчэнні нябесных сфер». Галоўнай заслугай вучонага з'явілася абгрунтаванне таго, што бачны рух Сонца і зорак звязаны не з іх вярчэннем вакол Зямлі, а з рухам Зямлі вакол уласнай восі і гадавым вярчэннем яе вакол Сонца. Ідэя геліяцэнтрызму (цэнтральнае размяшчэнне Сонца ў нашай планетнай сістэме), якую яшчэ ў старажытнасці выказаў Арыстарх Самоскі, была навукова даказана Капернікам: «Усе рухі Сонца, якія мы заўважаем, не ўласцівыя яму, а належаць Зямлі і нашай сферы, разам з якой мы круцімся вакол Сонца, як і кожная іншая планета». Геацэнтрычнае вучэнне Пталамея, якое падтрымлівала царква, было абвергнута навукай. У 1616 каталіцкая царква ўнесла навуковыя працы астранома ў індэкс забароненых кніг. Аднак стрымаць прыродазнаўчанавуковую рэвалюцыю, пачатую адкрыццямі вучонага, было немагчыма.

Ян Матэйка. Астраном Капэрнік або размова з Богам (1872)

Акрамя гэтага, ён быў канонікам касцёла, урачом. Аўтар рэформы манетнай сістэмы ў Польшчы. У горадзе Фромбарк пабудаваў машыну, якая забяспечвала вадою ўсе дамы гораду.

Спіс твораў[правіць | правіць зыходнік]

Аўтар прац:

  • N.C. Meditata XV. Augusti anno domini MDXVII., 1517,
  • Tractatus de monetis, 1519,
  • Monetae cudendae ratio, 1528,
  • De Revolutionibus Orbium Coelestium — Нюрнберг, Германія: 1543 г.

Ушанаванне памяці[правіць | правіць зыходнік]

У Ягелонскім універсітэце захоўваецца карціна Яна Матэйкі «Астраном Капернік, або размова з Богам».

У яго гонар усталявана шмат помнікаў у Польшчы і Еўропе. Сярод іх помнік, на якім высечаны словы: «Solis stator. Terra motor» («Які спыніў Сонца. Які рушыў Зямлю»). Імя Мікалая Каперніка носіць Торуньскі ўніверсітэт.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]