Трыганаметрыя
| Трэба выправіць арфаграфію ў артыкуле!
Магчыма гэты машынны пераклад або выкарыстанне ненарматыўнага правапісу ды лексікону. Для спраўджэння існуюць адмысловыя праграмы.
|
Трыганаметрыя (грэч. "трыганон" трохвугольнік + "мятрэзіс" вымярэнне), раздзел матэматыкі пра суадносіны бакоў і вуглоў у трохвугольніку. Асноўная задача трыганаметрыі - "рашэнне трохвугольніка", г.зн., вылічэнне невядомых велічынь паводле вядомых.
Змест |
Гісторыя [правіць]
Вытокі трыганаметрыі бяруць пачатак у старажытным Егіпце, Вавілоне і даліне Інда больш 3000 гадоў назад. Індыйскія матэматыкі былі першапраходцамі ва ўжыванні алгебры і трыганаметрыі да астранамічных вылічэнняў. Лагадха — адзіны з самых старажытных вядомых сёння матэматык, які карыстаўся геаметрыяй і трыганаметрыяй у сваёй кнізе «Дж'етыша-веданга» («Jyotisa Vedanga»), бо́льшая частка прац якога была знішчаная замежнымі захопнікамі.
Грэчаскі матэматык Клаўдзій Пталамей таксама ўнёс вялікі ўклад у развіццё трыганаметрыі.
Трыганаметрычныя функцыі [правіць]
Асноўны артыкул: Уласцівасці трыганаметрычных функцый
Возьмем адзінкавую акружнасць на плоскасці (цэнтр у пачатку адліку, радыус 1). Правядзем прамень
з пачатка адліку і будзем адлічваць велічыню вугла
ад дадатнага праменя восі
супраць гадзіннікавай стрэлкі. Велічыню можна лічыць у градусах, радыянах ці градах. Мы будзем разглядваць у градусах. Няхай пунктам скрыжавання
з адзінкавай акружнасцю будзе
. Тады па азначэнні:
- функцыя косінус
будзе абсцысай
, - функцыя сінус
будзе ардынатай 
- функцыя тангенс
будзе дзеллю ардынаты
і яе абсцысы: 
- функцыя катангенс
будзе дзеллю абсцысы
і яе ардынаты: 
- функцыя секанс
будзе дзеллю 
- функцыя касеканс
будзе дзеллю 
Функцыі
і
вызначаныя на ўсём
, вобласць значэнняў [-1,1] і перыяд
. Функцыя
не вызначана на
,
, а функцыя
не вызначана на
,
, і абедзве маюць вобласць значэнняў
і перыяд
.
Зваротныя трыганаметрычныя функцыі [правіць]
Функцыя, зваротная да
завецца арксінус 
завецца арккосінус 
завецца арктангенс 
завецца арккатангенс 
Асноўныя трыганаметрычныя тоеснасці [правіць]
Асноўны артыкул: Трыганаметрычныя формулы
Асноўная трыганаметрычная тоеснасць
.
Формула косінуса сумы: 
Формула косінуса рознасці: 
Формула сінуса сумы: 
Формула сінуса рознасці: 
Трыганаметрычныя функцыі комплекснай зменнай [правіць]
Раскладзем функцыі
і
ў рад Тэйлара:


- і вызначым трыганаметрычныя функцыі комплекснай зменнай
:


Большасць уласцівасцей гэтых функцыяў для сапраўднай зменнай распаўсюджваецца і на комплексную зменную. Але на комплекснай плоскасці іх вобласць значэнняў - усё
.
Значэні трыганометрычных функцый для некаторых вуглоў [правіць]
Значэнні сінуса, косінуса, тангенса, котангенса, секанса і косеканса для некаторых вуглов прыведзены ў табліцы. («∞» азначае, што функцыя ў паказаным пункце не вызначана, а ў её наваколлі імкнецца ў бясконцасць).
![]() |
0°(0 рад) | 30° (π/6) | 45° (π/4) | 60° (π/3) | 90° (π/2) | 180° (π) | 270° (3π/2) | 360° (2π) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
Значэнні трыганаметрычных функцый нестандартных вуглоў [правіць]
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |











































Ужыванне [правіць]
Трыганаметрычныя вылічэнні ўжываюцца практычна ва ўсіх абласцях геаметрыі, фізікі і інжынерыі.
Глядзі таксама [правіць]
Літаратура [правіць]
Я.Я. Выгодский «Справочник по элементарной математике»
Ю.Ю. Громов, Н.А. Земской, О.Г. Иванова и др. «Тригонометрия»
И.И. Привалов «Введение в теорию функций комплексного переменного»



будзе дзеллю 
будзе дзеллю 



















































