Франц Кафка

Франц Кафка
Franz Kafka
Фатаграфія пісьменніка, 1906 г.
Дата нараджэння:	3 ліпеня 1883(1883-07-03)
Месца нараджэння:	Прага, Аўстра-Венгрыя
Дата смерці:	3 чэрвеня 1924(1924-06-03) (40 гадоў)
Месца смерці:	Кірлінг, Першая Аўстрыйская Рэспубліка
Грамадзянства:	Аўстра-Венгрыя
Род дзейнасці:	празаік
Кірунак:	мадэрнізм, літаратура абсурду
Жанр:	аповесць, раман, малая проза
Подпіс:

Франц Кафка (ням.: Franz Kafka, 3 ліпеня 1883, Прага, Аўстра-Венгрыя — 3 чэрвеня 1924 Кірлінг, Аўстрыя) — нямецкамоўны пісьменнік з асіміляванай яўрэйскай сям’і.

Жыццё

Франц Кафка нарадзіўся ў яўрэйскай сям’і, якая жыла ў пражскім раёне Юзэфаў (былое гета горада Прагі – тады ў складзе Аўстра-Венгерскай Імперыі). Франц быў першым дзіцём у сям’і Германа і Юліі Кафкаў (у дзявоцтве Леві). Сям’я Кафкі належала да сярэдняга класа: бацька, сам будучы чацвёртым дзіцём у беднай правінцыйнай сям’і, пасля прыезду ў Прагу адкрыў галантарэйную краму, маці была родам з забяспечанай сям’і півавараў з Падэбрадаў. Сына, народжанага меней чым год пасля шлюбу, назвалі Францам у гонар Імператара Франца Іосіфа. Франц Кафка меў двух братоў, Георга і Хайнрыха – яны памерлі ў год пасля нараджэння, а таксама тры сястры: Элі, Валі і Отлу (загінулі падчас II сусветнай вайны).

Прозвішча "Кафка" па-чэшску (kavka) азначае літаральна птушку каўку (галку). Выява гэтай птушкі была эмблемай фірмы Германа Кафкі.

З 1889 да 1893 Франц наведваў нямецкую (Deutsche Knabenschule), а не чэшскую, пачатковую школу, што адлюстроўвала жаданне яго бацькі пасунуцца вышэй па сацыяльнай лесвіцы. Хаця большасць насельніцтва Прагі ў тыя часы размаўляла па-чэшску, мовай эліты была нямецкая. Франц свабодна валодаў чэшскай, а таксама няблага ведаў французскую (адным з яго ўлюбёных пісьменнікаў быў Флабер). Будучы яўрэям, ён аднак амаль не ведаў ідыш і стаў цікавіцца традыцыйнай культурай свайго народу толькі ў дваццаць гадоў, а іўрыт пачаў вывучаць толькі ў канцы жыцця.

У 1901 Кафка скончыў гуманітарную гімназію на староўцы (Altstädter Gymnasium). У жніўні таго ж году распачаў навучанне ў Карлавым універсітэце Прагі. Прысвяціўшы два тыдні хіміі, ён аднак перавёўся на факультэт права. У 1906 атрымаў ступень доктара права і распачаў стажыроўку ў судзе.

Менавіта падчас навучання ва ўніверсітэце Кафка пазнаёміўся са сваім лепшым сябрам, вядомым тады пражскім пісьменнікам жыдоўскага паходжання, Максам Бродам. Дзякуючы Броду большасць твораў Кафкі і пабачыла свет.

Музей Франца Кафкі ў Празе

З 1908 да 1922 Кафка працаваў у страхавой фірме ў Празе і меў шмат службовых падарожжаў па Чэхіі. У час, калі ён сышоў з працы, ён займаў добрааплачваемае становішча старэйшага інспектара.

Да 35 гадоў Кафка жаў разам з бацькамі. Ён меў складаныя адносіны са сваім дэспатычным айцом і да канца жыцця застаўся кавалерам. У перыяд паміж 1912 і 1917 ён заляцаўся да берлінскай сакратаркі Феліцыі Баўэр, двойчы быў з ёй заручаны і двойчы зрываў шлюб. Істотнай жанчынай у жыцці Кафкі была Мілена Есэнская – чэшская журналістка, пісьменніца і перакладчыца яго твораў. Апошняй жанчынай Кафкі была Дора Дымант, жыдоўка з артадаксальнай сям'і з Пабяніцаў, якая зацікавіла яго вывучэннем Талмуда.

Магіла Франца Кафкі ў Празе

У 1922 праз прагрэсуючыя сухоты Кафка быў вымушаны сысці з працы. У 1923 ён перабраўся ў Берлін, каб жыць разам з Дорай Дымант. У той час ён імкнуўся займацца толькі творчасцю. Праз год Франц Кафка памёр у санаторыі Керлінг ля Вены, верагодна ад знясілення - болі ў горле не дазвалялі яму прымаць ежу, а ўнутраная тэрапія была ў той час няразвітая. Яму было 40 год.

Творчасць

Першы зборнік апавяданняў і фрагментаў прозы Кафкі быў выдадзены ў 1913 пад назвай Сузіранне (Betrachtung). У той жа час паўстала першая глава няскочанага раману Амерыка. Агулам, падчас жыцця Кафка апублікаваў толькі чатыры зборнікі: вышэйзгаданае Сузіранне, Вясковы доктар, Кары і Мастак голаду. Галоўныя яго творы – Амерыка, Працэс і Замак – выйшлі з друку ўжо пасля яго смерці і насуперак апошняму жаданню (Кафка прасіў Макса Брода знішчыць рукапісы). Таксама пасля смерці былі выдадзеныя дзённікі і ліставанні Кафкі з Бродам, Феліцыяй Баўэр і некаторымі іншымі асобамі. Броду ўдалося папулярызаваць творчасць Кафкі на хвалі захаплення экзыстэнцыялізмам у 40-ых і 50-ых гадах ХХ ст.

У сваіх аповесцях Кафка стварыў мадэль сітуацыі, якую называюць кафкаўскай (у нямецкай мове існуе нават адмысловы прыметнік kafkaesk). Істотай кафкаўскай сітуацыі ёсць канфлікт паняволенай самотнай адзінкі з вышэйшай інстанцыяй, ананімнай і недасяжнай.

Выбраныя творы

Помнік Францу Кафку ў Празе

Апавяданні і фрагменты

• 1913 – Прысуд (Das Urteil)
• 1914 – У калоніі для зняволеных (In der Strafkolonie)
• 1914 – Перад законам (Vor dem Gesetz)
• 1915 – Ператварэнне (Die Verwandlung)
• 1917 – Рапарт для акадэміі (Ein Bericht für eine Akademie)
• 1922 – Доследы сабакі (Forschungen eines Hundes)

Раманы

• 1925 – Працэс (Der Prozess); няскончаны раман, паўставаў 1914-1915, выдадзены пасля смерці
• 1926 – Замак (Das Schloß); няскончаны раман, пачаў паўставаць у 1922, выдадзены пасля смерці
• 1927 – Амерыка (Der Verschollene); няскончаны раман, пачаў паўставаць у 1912, выдадзены пасля смерці

Беларускія пераклады

• Прысуд: Апавяданні і мініяцюры / Франц Кафка. Пераклад з нямецк. Л.Баршчэўскага, прадмова П.Васючэнкі. — Мн.: Маст. літ., 1996. — 246 с. — (Бібліятэка замежнай прозы).
• Апавяданні // Крыніца, 1995, № 6 (11).
• Не спадзявайся! (Апавяданні) // Arche, 2011, № 9.

Вядомым перакладчыкам твораў Франца Кафкі на беларускую мову з'яўляецца Лявон Баршчэўскі.

Спасылкі

• На ВікіСховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Франц Кафка
• Франц Кафка на сайце The Electronic Literary Database (ELDb)
• Англамоўны сайт пра Кафке