І (кірыліца)
|
Літара І | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| ||||||
| Кірыліца | ||||||
|
А · Б · В · Г · Ґ · Д · Ѓ | ||||||
| Неславянскія літары | ||||||
|
А̄ · А́ · А̀ · Ӑ · А̂ · А̊ · Ӓ | ||||||
| Састарэлыя літары | ||||||
|
Ꙁ · Ꙇ · Ҁ · Ѻ · Ѹ · Ѡ · Ѽ | ||||||
| Літары кірыліцы |
І, і — дзясятая літара беларускага і дванаццатая ўкраінскага кірылічных алфавітаў. Можа быць малой і вялікай. Мае рукапісную і друкаваную формы.
Гісторыя
[правіць | правіць зыходнік]І паходзіць з кірыліцкай 
(І дзесяцярычнае), што ўзнікла на аснове грэка-візантыйскай Ι (ёта).
У старабеларускае пісьмо перайшла са старажытнарускага, дзе абазначала галосны гук [і] найчасцей перад галоснымі і й (іосифъ, пріехати, синій). Мела лікавае значэнне «дзесяць»[1].
У рукапісах XIV—XVII стст. у сувязі з функцыяніраваннем розных пісьмовых школ і выкарыстаннем розных тыпаў пісьма (устаў, паўустаў, скорапіс) ужывалася ў некалькіх варыянтах, якія дапамагаюць вызначаць час і месца напісання тэкставага помніка. У XVI стагоддзі, акрамя рукапіснай, набыла друкаваную форму. 3 часоў Ф. Скарыны стала адрознівацца як малая і вялікая, хоць ужыванне вялікай літары ва ўласных імёнах, геаграфічных назвах і ў пачатку сказаў не было яшчэ паслядоўным. Ужывалася радзей, чым зараз, бо паралельна з ёй для абазначэння гука [і] выкарыстоўвалася літара И з Н («іжэ»), што ўзнікла на аснове грэка-візантыйскай устаўнай Η («эта») — миръ, чинити, а ў запазычаных словах — ѵ («іжыца») — кѵрилъ, мѵро[1].
Беларуская мова
[правіць | правіць зыходнік]У сучаснай беларускай мове абазначае нелабіялізаваны галосны гук [і] пярэдняга рада верхняга пад’ёму і мяккасць папярэдняга зычнага (ліпа — [л’іпа], нізіна — [н’із’іна]), а ў пачатку слоў, пасля галосных, ў, ь і апострафа — спалучэнне гукаў [йі] (іскра — [йіскра], ускраіна — [ускрайіна], салаўіны — [салаўйіны], Ільіч — [іл’йіч], аб’інець — [абйін’эц’])[1].
Ужываецца ў выразе Паставіць кропкі над «і» — удакладніць усе дэталі, не пакінуць нічога недагаворанага. Ужываецца ў афіцыйных абрэвіятурах (ІКП, ІТК). Пры класіфікацыйным падзеле мае значэнне дзясяты (група «І»), пры лічбавай нумарацыі — дадатковае значэнне для размежавання прадметаў пад адным нумарам (кабіна № 3і)[1].
Руская мова
[правіць | правіць зыходнік]Літара І выкарыстоўвалася ў рускім дарэформенным правапісе, але затым, у 1918 годзе, была канчаткова скасавана.
Табліца кодаў
[правіць | правіць зыходнік]| Кадзіроўка | Рэгістр | Дзесятковы код | Шаснаццатковы код | Васмярковы код | Двайковы код |
|---|---|---|---|---|---|
| Юнікод | Вялікая | 1030 | 0406 | 002006 | 00000100 00000110 |
| Маленькая | 1110 | 0456 | 002126 | 00000100 01010110 | |
| ISO 8859-5 | Вялікая | 166 | A6 | 246 | 10100110 |
| Маленькая | 246 | F6 | 366 | 11110110 | |
| KOI-8 | Вялікая | 182 | B6 | 266 | 10110110 |
| Маленькая | 166 | A6 | 246 | 10100110 | |
| Windows-1251 | Вялікая | 178 | B2 | 262 | 10110010 |
| Маленькая | 179 | B3 | 263 | 10110011 |
У HTML вялікую І можна запісаць як І ці І, а маленькую і — як і ці і.
Гл. таксама
[правіць | правіць зыходнік]- I лацінскае
- Ї — ётаваны варыянт І, які прысутнічае ва ўкраінскім алфавіце.
Крыніцы
[правіць | правіць зыходнік]- ↑ а б в г І // Беларуская мова : энцыклапедыя / пад рэд. А. Я. Міхневіча. — Мн.: БелЭн, 1994. — С. 226. — 654 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-126-9.
Літаратура
[правіць | правіць зыходнік]- Беларуская мова : энцыклапедыя / пад рэд. А. Я. Міхневіча. — Мн.: БелЭн, 1994. — 654 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-126-9.