Асака ценявая

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Асака ценявая
Carex umbrosa1.jpg
Навуковая класіфікацыя
Міжнародная навуковая назва

Carex umbrosa Host, 1801

Сінонімы
  • Carex praecox var. umbrosa (Host) Crép.
  • Carex caryophyllea var. umbrosa (Host) Fiori[3]
Commons-logo.svg
Выявы
на Вікісховішчы
NCBI  140863
EOL  1123137
IPNI  302801
TPL  kew-231792

Асака ценявая[4] (Carex umbrosa) — шматгадовая травяністая расліна, від роду Асака (Carex) сямейства Асаковыя (Cyperaceae).

Батанічнае апісанне[правіць | правіць зыходнік]

Carex spp Sturm51.jpg
Батанічная ілюстрацыя Якаба Штурма з кнігі «Deutschlands Flora in Abbildungen», 1796
1 — Carex umbrosa
Carex umbrosa (Fruchtschläuche).jpg
Суквецце

Светла-зялёнае ці жаўтавата-зялёная шматгадовая расліна з густадзярністым карэнішчам, без парасткаў.

Шматлікія прамастойныя Сцеблы бліжэй да верхавін шурпатыя, 5—40 см вышынёй[5], невыразна-трохграневыя, пакрытыя ў ніжняй частцы светла-шаравата-бурымі, моцна валакніста расшчэпленымі похвамі адмерлага лісця, карацей сцябла.

Лісце плоскае, можа быць складзеным, 1,5-3,5 мм шырынёй[5], ліставыя пласцінкі 2-3 мм шырынёй, амаль роўныя сцёблам, адыходзяць ад іх на розных узроўнях.

Суквецце з 2-3 каласкоў: верхні каласок мужчынскі, светлы, ланцэта-булавападобны; ніжнія — жаночыя, з каштанава-бурымі лускавінкамі, на вельмі кароткіх ножках. Мяшэчкі апушаныя, жаўтавата-зялёныя, прадаўгавата-зваротнаяйкападобныя.

Верхні каласок тычынкавы, (0,6[5])1,3—2 см даўжынёй, 3—5 мм шырынёй, светлы, з бледна-іржавымі да белаватых, часам з бурымі лускамі. Песцікавыя каласкі ў ліку 2—3, збліжаныя або трохі расстаўленыя, шчыльныя, з 10—15(20) кветкамі, (0,4[5])0,8—1,5(2) см даўжынёй, яйкападобныя ці даўгаватыя, густыя або друзлыя, сядзячыя ці ніжні на кароткай (да 1 см) ножцы.

Лускі песцікавых каласкоў яйкападобныя, карычневыя і светла-карычневыя, вострыя, са светлым або зялёным кілем, рэдка з кароткай востраканцавінай, карацей мяшэчка. Мяшэчкі зваротнаяйкападобныя, (2) 2,5-3 мм даўжынёй, у папярочным перасеку тупа-трохграневыя, з 3—8[5] тонкімі невыразнымі жылкамі, ярка-зялёныя, пазней жаўтлява-зялёныя, пакрытыя безуважлівымі мяккімі валасінкамі, з падоўжаным, 0,5-0,7 мм даўжынёй, бурым, наверсе носікам з лёгкай западзінай. Лычыкаў 3, слупок ля аснавання часта трохі патоўшчаны. Ніжні крыючы ліст з кароткай похвай 3-8 мм даўжынёй[5] і вузкалінейнай або шчацінападобнай пласцінкай карацей суквецця або перавышае яго.

Плоданасіць у красавіку-ліпені.

Лік храмасом 2n=62, 66.

Намінатыўны від апісаны з Аўстрыі, Carex umbrosa subsp. pseudosabynensis T.V.Egorova — з поўдня Расійскага Далёкага Усходу, Carex umbrosa subsp. huetiana (Boiss.) Soy — з Паўночна-Усходняй Турцыі і Carex umbrosa subsp. sabynensis (Less. ex Kunth) Kük — з Заходніх Саян.

Распаўсюджанне[правіць | правіць зыходнік]

Carex umbrosa - Berlin Botanical Garden - IMG 8620.JPG

Атлантычная Еўропа: Бельгія; Цэнтральная і Паўднёвая Еўропа; Прыбалтыка: Эстонія (наваколлі Тарту); Арктычная частка Расіі: усходняя частка Вяліказямельнай тундры, Карская тундра, Палярны Урал, нізоўі Енісея; Еўрапейская частка Расіі: Ленінградская вобласць, Бранская вобласць, Паўночны і Сярэдні Урал, Нарыльскія горы; Беларусь, месцазнаходжанні сканцэнтраваны пераважна на Палессі: захад і поўдзень вярхоўяў Дняпра; Украіна: Карпаты, Жытомірская вобласць; Каўказ: ​​усе раёны, акрамя Перадкаўказзі; Усходняя Сібір: басейн Ніжняй Тунгускі, Енісейскі камлюк, Якутыя на поўнач ад Вілюя, басейн верхняга цячэння Алдана, Прыбайкалле; Далёкі Усход: Прыамур'е, Прымор'е, узбярэжжа Ахоцкага мора, Сахалін, Курыльскія астравы; Заходняя Азія: Паўночна-Заходняя і Усходняя Турцыя; Цэнтральная Азія: Паўночная Манголія; Усходняя Азія: Паўночна-Усходні Кітай, паўвостраў Карэя, Японія.

Расце ў светлых лісцяных і шыракалістых лясах, на палянах, сярод хмызнякоў, на сухіх асакова-рознатраўных лугах, на сырых задзернаваных і шчабністых схілах, на сырых лугавінах сярод прыбярэжных кустоў, у ернікавых тундрах, багністых рэдкалессях, на вапняковых скалах; па схілах, у высакагор’ях і верхняй часткі ляснога пояса, вельмі рэдка ў арктычнай тундры.

Асаблівасці біялогіі[правіць | правіць зыходнік]

Расце невялікімі групамі. Цвіце ў канцы красавіка — пачатку мая, пладаносіць у чэрвені. Размнажэнне пераважна насеннае, радзей вегетатыўнае.

Сістэматыка[правіць | правіць зыходнік]

У межах віду вылучаюцца чатыры падвіды[3]:

  • Carex umbrosa subsp. huetiana (Boiss.) Soy — Пірэнеі, Балканскі паўвостраў, Турцыя, Каўказ
  • Carex umbrosa subsp. pseudosabynensis T.V.Egorova — Расійскі Далёкі Усход, Карэя, Японія
  • Carex umbrosa subsp. sabynensis (Less. ex Kunth) Kük — ад Еўрапейскай часткі Расіі да Японіі, Каўказ
  • Carex umbrosa subsp. umbrosa — Еўропа

Ва «Флоры СССР»[5] і Ягоравай Т. В.[6] Carex umbrosa subsp. huetiana (Boiss.) Soy і Carex umbrosa subsp. sabynensis (Less. ex Kunth) Kük разглядаюцца, як самастойныя віды.

Ахова[правіць | правіць зыходнік]

Занесена ў Чырвоную кнігу СССР з 1978, у Чырвоную кнігу Беларусі з 1981.

Зноскі

  1. Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
  2. Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».
  3. 3,0 3,1 Carex umbrosa у базе дадзеных Батанічных садоў у г. Кью, Вялікабрытанія (Праверана 14 красавіка 2010)
  4. Киселевский А. И. Латино-русско-белорусский ботанический словарь.. — Минск: «Наука и техника», 1967. — С. 33. — 160 с. — 2 350 экз.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 Кречетович В. И. Род 235. Осока — Carex // Флора СССР. В 30-ти томах / Главный редактор акад. В. Л. Комаров; Редактор тома Б. К. Шишкин. — М.—Л.: Издательство Академии Наук СССР, 1935. — Т. III. — С. 328—330. — 636 + XXV с. — 5 175 экз. (Праверана 14 красавіка 2010)
  6. Егорова Т. В. Осоки (Carex L.) России и сопредельных государств (в пределах бывшего СССР). — СПб, Сент-Луис: Санкт-Петербургская ГХФА и Миссурийский ботанический сад, 1999. — С. 252—255. — 772 с. (Праверана 14 красавіка 2010)

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Венерын чаравічак Гэты від занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі і ахоўваецца законам.
IV катэгорыя (NT)