Георг Вільгельм Фрыдрых Гегель

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Георг Вільгельм Фрыдрых Гегель
Georg Wilhelm Friedrich Hegel
Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Гегель. Партрэт пэндзля Шлезінгера (de)
Дата нараджэння

27 жніўня 1770(1770-08-27)[1][2]

Месца нараджэння

Штутгарт, Duchy of Württemberg[d], Свяшчэнная Рымская імперыя[3]

Дата смерці

14 лістапада 1831(1831-11-14)[1][2] (61 год)

Месца смерці

Берлін, Правінцыя Брандэнбург[d], Каралеўства Прусія[3]

Месца пахавання

Даратэенштацкія могілкі[d]

Краіна:

Германія

Бацька:

Georg Ludwig Hegel[d]

Муж:

Marie von Tucher[d]

Дзеці:

Karl von Hegel[d]

Альма-матар:

Цюбінгенскі ўніверсітэт

Школа/традыцыя:

Гегельянства

Кірунак:

Еўрапейская філасофія

Перыяд:

Філасофія XIX стагоддзі

Асноўныя інтарэсы:

Логіка, філасофія гісторыі, эстэтыка, рэлігія, метафізіка, эпістэмалогія, паліталогія

Значныя ідэі:

Абсалютны ідэалізм, Дыялектыка

Аказалі ўплыў:

Арыстоцель, Ансельм, Дэкарт, Спіноза, Русо, Бемэ, Кант, Фіхтэ, Шэлінг

Зведалі ўплыў:

Розенкранц, Феербах, Маркс, Энгельс, Бруна Баўэр, Томас Грын,
Брэдлі, Ленін, Хайдэгер, Аляксандр Кожаў, Сартр,
Карл Барт,
Ханс Кюнг, Хабермас, Гадамер, Ільенкоў

Подпіс:

подпіс

Commons-logo.svg Георг Вільгельм Фрыдрых Гегель на Вікісховішчы

Георг Вільгельм Фрыдрых Гегель (ням.: Georg Wilhelm Friedrich Hegel) (27 жніўня 177014 лістапада 1831) — нямецкі філосаф, стварыў сістэматычную тэорыю дыялектыкі.

Жыццяпіс[правіць | правіць зыходнік]

Гегель нарадзіўся ў сям'і фінансавага служачага. У сем гадоў ён пайшоў у Штутгардскую гімназію, дзе выявіў здольнасці да старажытных моў і гісторыі. У 1788 г. пасля аканчэння гімназіі ён паступіў у Цюбінгенскі тэалагічны інстытут. Тут ён пасябраваў з Фрыдрыхам Шэлінгам і паэтам Ф. Гельдэрлінам. У студэнцтве Гегель захапляўся Французскай рэвалюцыяй. У 1793 г. атрымлівае ступень магістра філасофіі. У тым жа годзе ён завяршае вучобу ў інстытуце, пасля чаго працуе хатнім настаўнікам у Берне і Франкфурце. У гэты перыяд ён стварае так званыя «тэалагічныя працы», апублікаваныя толькі ў XX стагоддзі - «Народная рэлігія і хрысціянства», «Жыццё Ісуса», «Пазітыўнасць хрысціянскай рэлігіі».

Атрымаўшы спадчыну, Гегель змог заняцца акадэмічнай кар'ерай. З 1801 г. ён становіцца выкладчыкам Іенскага ўніверсітэта. Ён супрацоўнічае з Шэлінгам у выданні «крытычнага філасофскага часопіса». У тым жа 1801 г. ён абараняе дысертацыю «Аб арбіце планет». Гегель шмат працуе над стварэннем уласнай сістэмы, спрабуючы самыя розныя падыходы да яе абгрунтавання. У 1807 г. ён публікуе працу «Фенаменалогія духу», першую з сваіх значных прац. Шэраг яркіх выданняў «Фенаменалогія» (частку рукапісу якой, Гегель цудам выратаваў пры ўварванні французскіх войскаў у Іену) — «Дыялектыка раба і гаспадара» як эцюд аб волі, магчымай толькі праз рабства, канцэпцыя «нешчаслівай свядомасці» і інш.

Пакінуўшы Іену, Гегель (пры дапамозе свайго сябра Ф. І. Нітхамера) уладкоўваецца рэдактарам «Бамбергскай газеты» у Баварыі. Нягледзячы на ўмераны характар публікацый, газета зачыняецца з цэнзурных пабуджэнняў. З 1808 па 1816 гады Гегель - дырэктар гімназіі ў Нюрнберзе. У 1811 г. ён ажаніўся (у шлюбе ён меў дзяцей, быў у яго і пазашлюбных сын). Публікуе адну з цэнтральных сваіх прац - «Навука логікі» (у трох кнігах - 1812, 1813 і 1815 г.).

У нядзелю 14 лістапада 1831 г. перад абедам яму раптам стала дрэнна. Лекары нічога не змаглі зрабіць, і вечарам Гегеля не стала. Дыягназ быў - халера. Смерць Гегеля падняла кошт на яго кнігі і падняла папулярнасць самога аўтара.

Вучэнне[правіць | правіць зыходнік]

Дыялектыка[правіць | правіць зыходнік]

Стварыў сістэматычную тэорыю дыялектыкі, цэнтральнымі паняццямі якой з'яўляюцца тэза, антытэза і сінтэз (у Гегеля гэтыя паняцці завуцца па-іншаму) Вось ключавыя паняцці Гегелеўскай дыялектыкі:

  • Праўдзівае з'яўляецца цэлым: Толькі цэлае з'яўляецца праўдзівым, а асобныя рэчы з'яўляюцца момантамі цэлага і асобна ўзятыя непраўдзівымі. Гегель лічыць, што антытэза знаходзіцца ў тэзе, паколькі абодва паняцця суадносяцца да чагосці вышэйшага, агульнага. Для гэтага патрабуецца праход праз іншае. Такім чынам, асобна існуе толькі таму, што існуе іншае, разам з якім яны з'яўляюцца цэласнасцю.
  • Процівагі: У стане сінтэзу процівагі паміж тэзай і антытэзай нейтралізуюцца. Яны адначасова знікаюць, застаюцца і пераходзяць на больш высокі ўзровень.
  • Дыялектыка ў мысленні і быцці: Для Гегеля Дыялектыка з'яўляецца не толькі метадам мыслення, але і формай, у якой развіваецца ўсё быццё. Пры гэтым, дыялектычны самарух нашага мыслення і дыялектычны самарух быцця з'яўляецца па ісце адным і тым жа працэсам.
  • Адзінства і змаганне супрацьлегласцяў: Быццё складаецца з шматлікіх супрацьлегласцяў. Супрацьлегласці з'яўляецца рухаючою сілай, а рух з'яўляецца перадумовай існавання, напр. патрэбнасць чалавечай істоты. Патрэбнасць-гэта супярэчлівасць паміж існым і жаданым станам. З гэтай супярэчлівасці ўзнікае чалавечая дзеянне.
  • Колькаснае і якаснае: канстатаванне пераходу ад колькасных змен да якасных, напрыклад, вада не перастае быць вадкасцю датуль, пакуль яна мае тэмпературу ад 0 да 100 градусаў. Ніжэй нуля яна становіцца або цвёрдай, або набывае газападобныя формы.
  • Развіццё ад найнізкага да вышэйшага: у эвалюцыі назіраецца развіццё ад простых структур да больш складаным.
  • Адмаўленне адмаўлення: развіццё ідзе як адмаўленне адмаўлення.
  • Дыялектыка панавання і прыгону: Прыклад, які магчыма натхніў Маркса. Сінтэзам гэтай дыялектыкі з'яўляецца воля. Паколькі сусветная гісторыя паходзіць з абсалютнага духу, які з'яўляецца вольным, развіццё падзей можна звязаць з воляй. Маркс выводзіць з гэтага ідэю класавага змагання.

Абсалютны ідэалізм[правіць | правіць зыходнік]

Гегель сінтэзуе з суб'ектыўнага ідэалізму Фіхтэ (матэрыяльны мір з'яўляецца прадуктам суб'ектыўнага духу) і аб'ектыўнага ідэалізму Шэлінга (суб'ектыўны дух з'яўляецца прадуктам матэрыяльнага міру, а матэрыяльны мір з'яўляецца па сваёй ісце аб'ектыўным духам) абсалютны ідэалізм, дзе суб'ектыўны і аб'ектыўны дух ідэнтычныя і адначасова неідэнтычныя. Такое выказванне не адпавядае арыстоцелевай логіцы. Але Гегель менавіта жадаў стварыць дыялектычную логіку, якая пераўзыходзіць арыстоцелеву. У савецкай літаратуры Гегелеўская філасофія звалася аб'ектыўным ідэалізм.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. 1,0 1,1 Нямецкая нацыянальная бібліятэка, Берлінская дзяржаўная бібліятэка, Баварская дзяржаўная бібліятэка і інш. Record #118547739 // Общий нормативный контроль — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 data.bnf.fr: open data platform, платформа відкритих даних, платформа открытых данных, plateforme de données ouvertes, piattaforma di dati aperti, Opendata-Plattform, otevřená data platforma, åben-data-platform, տվյալների բաց շտեմարան, platforma za odprte podatke, plataforma de datos abierta, plataforma de dados aberta, платформа адкрытых дадзеных, платформа на отворените данни, platforma otwartych danych, ашық деректер платформасы, ачык маалыматтарды платформа, açıq data platforma, ochiq ma'lumotlar platforma, açık verilerin platformu, платформа отвореног података, platforma otvorenih podataka, platforma otvorenog podataka, platforma otvorených údajov, πλατφόρμα ανοικτών δεδομένων, platformu atklātā datu, platforma atvira duomenų, platvormi avatud andmete, avoimen datan foorumi, nyílt adatok platformja, პლატფორმა ღია მონაცემები, платформа за отворени податоци, нээлттэй мэдээллийн тавцан, platformă de date deschise, platformo de malferma datumoj — 2011.
  3. 3,0 3,1 Гегель Георг Вильгельм Фридрих // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. гл. ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]