Карл Маркс

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Карл Маркс
Karl Marx
Karl Marx 001.jpg
Дата нараджэння

5 мая 1818(1818-05-05)

Месца нараджэння

Прусія Трыр,
Прусія

Дата смерці

14 сакавіка 1883(1883-03-14) (64 гады)

Месца смерці

Лондан
Вялікабрытанія

Грамадзянства

Flag of Germany.svg Германія
Q223050?

Навуковая сфера

эканоміка, сацыялогія, атэізм, філасофія, журналістыка

Альма-матэр

Берлінскі ўніверсітэт

Навуковы кіраўнік

Бруна Баўэр

Вядомы як

Заснавальнік марксізму, аўтар тэорыі дададзенага кошту

Подпіс

Karl Marx Signature.svg

Commons-logo.svg Карл Маркс на Вікісховішчы

Карл Маркс (ням.: Karl Marx; 5 мая 1818, Трыр, Германія — 14 сакавіка 1883, Лондан, Вялікабрытанія) — філосаф, грамадскі дзеяч, палітычны журналіст. Яго публікацыі сфармавалі аснову камуністычнага і сацыялістычнага руху — марксізм.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся ў яўрэйскай сям'і ў нямецкім горадзе Трыр. Яго бацька, спадар Мардэхай, пры хрышчэнні змяніў прозвішча на Маркс, каб пазбегнуць уціску на праўніцкай працы ў сувязі з іўдаісцкім веравызнаннем.

У 1835—1841 гадах навучаўся на факультэтах права ў Бонскім і Берлінскім універсітэтах. У 1842 годзе стаў рэдактарам «Рэйнскай газеты», а пасля яе закрыцця ў 1843 пераехаў у Парыж. У 1845—1848 жыў у Бруселі, дзе ўдзельнічаў у «Саюзе камуністаў» і разам з Фрыдрыхам Энгельсам напісаў «Маніфест Камуністычнай партыі» (1849). Падчас рэвалюцыі 1848—1849 гадоў у Германіі быў галоўным рэдактарам «Новай Рэйнскай газеты». У 1849 годзе яго выслалі з краіны.

Маркс быў арганізатарам і лідарам 1-га Міжнародніцтва (1864—1876). У 1867 годзе была выдадзеная яго кніга «Капітал». Пасля роспуску 1-га Інтэрнацыянала ён лічыў асноўнай палітычнай задачай стварэнне пралетарскіх партый у асобных краінах.

Светапогляд[правіць | правіць зыходнік]

У юнацтве быў рэвалюцыйным дэмакратам. Яго філасофскія погляды складваліся пад уплывам філасофіі Г. Гегеля, яе левага кірунку — младагегельянства.

У 1867 апублікаваны 1-ы том «Капітала» — асноўны твор Маркса, у якім дадзены аналіз развіцця капіталізму і абгрунтавана непазбежнасць яго рэвалюцыйнай змены камуністычнай фармацыяй. Працу над 2-м і 3-м тамамі «Капітала» Маркс не завяршыў, іх падрыхтаваў да выдання Ф. Энгельс. У працы «Грамадзянская вайна ў Францыі» (1871) К. Маркс зрабіў вывад аб тым, што не парламентарная рэспубліка, а палітычная арганізацыя тыпу Парыжскай камуны з'яўляецца найбольш мэтазгоднай формай дыктатуры пралетарыяту. У «Крытыцы Гоцкай праграмы» (1875) ён сфармуляваў тэзіс аб 2 фазах (стадыях) камунізму.

Карл Маркс з'яўляецца заснавальнікам дыялектычнага і гістарычнага матэрыялізму, пралетарскай палітычнай эканомікі, тэорыі класавай барацьбы і сацыяльнай рэвалюцыі. Асноўныя палажэнні гэтых і іншых тэарэтычных канцэпцый марксізму выкладзены таксама ў працах «Святая сям'я» і «Нямецкая ідэалогія» (абедзве разам з Энгельсам), «Убоства філасофіі», «Васемнаццатага брумера Луі Банапарта», «Эканамічна-філасофскія рукапісы 1844 года», «Тэзісы аб Феербаху» і інш.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1998. ISBN 985-11-0108-7

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]