Пенза

Горад
Пенза
руск.: Пенза
Сцяг Герб
53°12′ пн. ш. 45°00′ у. д.
Краіна	Расія
Рэгіён	Пензенская вобласць
Кіраўнік	Раман Чарноў[d]
Гісторыя і геаграфія
Заснаваны	1663
Першая згадка	1663
Плошча	304,7 км²
Вышыня цэнтра	134—280 м
Часавы пояс	UTC+3
Насельніцтва
Насельніцтва	506 297 чалавек (2010)
Шчыльнасць	1664 чал./км²
Лічбавыя ідэнтыфікатары
Тэлефонны код	8412
Паштовы індэкс	440000
Аўтамабільны код	58
penza-gorod.ru
Паказаць/схаваць карты
Пенза Пенза
Медыяфайлы на Вікісховішчы

Пенза (руск.: Пенза) — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Пензенскай вобласці. Насельніцтва 512,9 тыс. чалавек (2005). Размешчаны на Прыволжскім узвышшы, на рацэ Сура (прыток Волгі), за 709 км ад Масквы.

Гісторыя

Заснаваны ў 1663 годзе як вартавы пункт на паўднёва-ўсходняй ускраіне Рускай дзяржавы; падвяргаўся нападам крымскіх татараў і нагайцаў. У верасні 1670 года узяты атрадамі Сцяпана Разіна. З 1719 года цэнтр Пензенскай правінцыі ў складзе Казанскай губерні; у 1723 годзе заснаваны гарадавы магістрат (да 1866 года). У жніўні 1774 года праз Пензу прайшла армія Емяльяна Пугачова. Са снежня 1780 года цэнтр намесніцтва, ператворанага ў 1796 годзе ў губернскі горад. У 1797—1801 гадах павятовы горад Саратаўскай губерні, з 1801 года губернскі горад. У 1874 годзе праз Пензу прайшла Сызрана-Вяземская чыгунка, а ў 1895 годзе пабудавана чыгунка Пенза-Рузаеўка. У 1928—1930 гадах цэнтр Пензенскай акругі Сярэдне-Волжскага краю, з 4 лютага 1939 года — абласны цэнтр.

Насельніцтва

Год Колькасць 2014 521 329 2015 522 823 2016 524 632 Год Колькасць 2017 523 726 2018 523 553 2021 516 450 Год Колькасць 2021 501 109 2023 492 376 2024 488 299 Год Колькасць 2025 487 978

Адукацыя

• Пензенскі дзяржаўны ўніверсітэт
• Пензенскі дзяржаўны ўніверсітэт архітэктуры і будаўніцтва
• Пензенскі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт
• Пензенскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт
• Пензенскі артылерыйскі інжынерны інстытут імя Галоўнага маршала артылерыі М. М. Воранава

Тэатры

• Пензенскі абласны драматычны тэатр імя А. В. Луначарскага
• Пензенскі абласны тэатр лялек «Лялечны дом»

Гарады-пабрацімы

•  Ібінь^[d], Кітай
•  Альба, Італія (23 сакавіка 2012)
•  Арол, Расія (29 жніўня 2018)
•  Бардзігера^[d], Італія
•  Бекешчаба, Венгрыя (1970)
•  Жульен^[d], Францыя (2007)
•  Ланьчжоў, Кітай
•  Магілёў, Беларусь (3 верасня 2009)
•  Омск, Расія (31 ліпеня 2010)
•  Пусан, Паўднёвая Карэя (2006)
•  Рамат-Ган, Ізраіль (2007)
•  Тамбоў, Расія (11 жніўня 2004)
•  Чэбаксары, Расія (18 жніўня 2007)

Вядомыя асобы

Асноўны артыкул: Вядомыя асобы Пензы

• Аляксандр Сямёнавіч Архангельскі (1854—1926) — расійскі пісьменнік і літаратуразнавец.
• Анатоль Валянцінавіч Волкаў (1908—1985) — беларускі мастак-графік і жывапісец.
• Юрый Міхайлавіч Жучэнка (1945—2015) — радыебіёлаг, эколаг, геафізік.
• Мікалай Пятровіч Звездачотаў (1904—1985) — беларускі акцёр.
• Усевалад Эмільевіч Меерхольд (1874—1940) — савецкі рэжысёр, акцёр.
• Таццяна Іванаўна Отчык (нар. 1952) — беларускі скульптар.
• Усевалад Іларыёнавіч Пудоўкін (1893—1953) — савецкі рэжысёр, сцэнарыст.
• Людміла Пятроўна Сямёнава (нар. 1944) — піяністка, канцэртмайстар. Заслужаная артыстка Беларусі (1999).
• Макс Моўшавіч Шляймовіч (нар. 1941) — беларускі архітэктар.

Літаратура

• Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).