Дэнамінацыя, эканоміка

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Banknote 10000 rubles (1995) front.jpg
Banknote 10 rubles (1997) front.jpg
Дэнамінацыя расейскага рубля ў 1998 годзе:
намінал скараціўся ў 1000 раз (на тры парадку)

Дэнамінацыя (ад лац.: denominátiodenominátio — «перайменаванне») — змена намінальнага кошту грашовых знакаў пасля гіперінфляцыі з мэтай стабілізацыі валюты і спрашчэння разлікаў.

У ходзе дэнамінацыі адбываецца абмен старых грашовых знакаў на новыя, якія маюць, як правіла, меншы намінал. Старыя грашовыя знакі могуць адбірацца з звароту:

  • на працягу некалькіх тыдняў, што прыводзіць да абмену не ўсёй наяўнай на руках грашовай масы;
  • на працягу года або некалькіх гадоў, калі старыя грошы ходзяць адначасова з новымі і паступова адбіраюцца з звароту.

У СССР і Расіі[правіць | правіць зыходнік]

У гісторыі СССР і Расіі дэнамінацыя адбывалася некалькі разоў: у 1922, 1923, 1924, 1947, 1961 і 1998 гадах.

да 1922 1922—1923 1923—1924 1924—1947 1947—1961 1961—1998 1998-по сегодняшний день

1922[правіць | правіць зыходнік]

Дэнамінацыя 1922 года была праведзена з каэфіцыентам 10 000:1 для совзнакаў, то ёсць дзесяць тысяч старых рублёў адпавядалі аднаму новаму. Паколькі ў Савецкай Расіі металічныя грошы да 1921 года не выпускаліся, абмен манет не праводзіўся. Совзнакі працягвалі хаджэнне нароўні з цвёрдым чырвонцам да 1924 года.

1947[правіць | правіць зыходнік]

Дэнамінацыя 1947 года міністра фінансаў Зверава была праведзена з каэфіцыентам 10:1 для папяровых грошай, гэта значыць 10 старых рублёў адпавядалі аднаму новаму. Пры гэтым кошты знізіліся, але парадак коштаў, заробкаў і іншых плацяжоў застаўся тым жа, таму многія не лічаць дадзеную грашовую рэформу дэнамінацыяй. Яна мае больш прыкмет грашовай рэформы канфіскацыйнага характару, падобнай на паўлаўскі абмен сторублевых купюр або ўвядзенне нямецкай маркі.

Усе манеты выпускаў 19231947 працягвалі хаджэнне без змены кошту (1:1).
Грошы на рахунках, ашчадных кас СССР да 3000 руб. (каля 90 % усіх укладаў насельніцтва) абменьваліся з каэфіцыентам 1:1, ад 3 да 10 тысяч руб. — з каэфіцыентам 3:2, звыш 10 000 руб. — 2:1.
Грошы на рахунках калгасаў, саўгасаў, кааператываў абменьваліся з каэфіцыентам 5:4 незалежна ад сумы.
Абмен праводзіўся з 16 па 29 снежня 1947 года. З 29 снежня старыя наяўныя грошы абнуліліся.

1961[правіць | правіць зыходнік]

Дэнамінацыя 1961 года была праведзена з каэфіцыентам 10:1, то ёсць 10 старых рублёў адпавядалі 1 новаму.

  • Манеты вартасцю 1, 2 і 3 капейкі, у тым ліку выпушчаныя да дэнамінацыі 1947 года, працягвалі хаджэнне без змены кошту (гэта значыць, за 13 гадоў (з 29 снежня 1947 г. па 1 студзеня 1961 года) кошт медных грошай фактычна павялічылася ў сто разоў, чым, напрыклад, скарысталіся героі фільма «Мянялы»)
  • Манеты наміналам 5, 10, 15, 20 капеек абменьваліся, як папяровыя грошы — дзесяць да аднаго
  • З'явіліся манеты 50 коп. і 1 рубель, якіх не было з 1927 года

Аднак да правядзення рэформы даляр каштаваў 4 рублі, а пасля яе правядзення курс быў прызначаны ў 90 капеек (1 рубель). Тое ж самае адбылося і з залатым зместам: замест таго, каб атрымаць залатое ўтрыманне, роўнае 2,22168 грама, рубель атрымаў толькі 0,987412 г золата. Такім чынам, рубель быў недаацэнены ў 2,25 разы, а пакупніцкая здольнасць рубля па стаўленні да імпартных таварах, адпаведна, у столькі ж разоў зменшылася.

1998[правіць | правіць зыходнік]

4 жніўня 1997 года выйшаў Указ Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі № 822 «Аб змене намінальным кошту расейскіх грашовых знакаў і маштабу коштаў»[1].

Пастанаўляю пагадзіцца з прапановай Урада Расійскай Федэрацыі і Цэнтральнага банка Расійскай Федэрацыі аб узбуйненні расійскай грашовай адзінкі, правядзенні з 1 студзеня 1998 года дэнамінацыі рубля і замене якія звяртаюцца рублёў на новыя па суадносінах 1000 рублёў грашыма старога ўзору на 1 рубель новых грошах, забяспечыўшы паралельнае зварот старых і новых грашовых знакаў на працягу 1998 года.

Дэнамінацыя была праведзена з каэфіцыентам 1000:1, то ёсць аднаму новаму рублю адпавядалі 1000 старых (узору 1993 і 1995 гг.). Усе недэнаманаваныя манеты ЦБ Расіі (1, 5, 10, 20, 50, 100 рублёў і калекцыйныя), насуперак традыцыі двух папярэдніх дэнамінацый, спынілі быць законным плацежным сродкам, аднак у неабмежаванай колькасці абменьваліся нароўні з купюрамі на новыя манеты і купюры ва ўсіх аддзяленнях банкаў РФ з 1 студзеня 1998 па 31 снежня 2002.

Цікавы факт: каб купіць, да прыкладу, пакуначак чыпсаў за 3500 р. трэба было набраць цэлую жменю з 50-рублёвых манет (100-рублёвыя сустракаліся даволі рэдка).

Улічваючы негатыўны вопыт па трохдзённага абмене 50 і 100-рублёвых купюр у СССР у 1991 годзе, абмен старых купюр быў магчымы да 2002 года. Прэзідэнт Расіі В. В. Пуцін падоўжыў яго яшчэ на год[2].

Новыя банкноты і манеты паступілі ў абарачэнне з 1 студзеня 1998 года. Знешні выгляд, колер і дызайн квіткоў банка Расіі пры дадзенай дэнамінацыі не мяняўся — з іх (ўзору 1995 года) толькі прыбралі тры нулі і ўвялі ў зварот манета 1 рубель замест былой банкноты 1000 рублёў з выявай Уладзівастока.

Таксама былі ўведзеныя капеечныя манеты з выявай Георгія Перамаганосца (1, 5, 10, 50 капеек) і рублёвыя манеты (1, 2, 5 рублёў).

У 1998 была выпушчаная ў абарачэнне купюра вартасцю пяць рублёў з выявай горада Ноўгарада, аднак яе рэдка можна сустрэць у звароце, так як цяпер яна не выпускаецца (цалкам заменена пяцірублёвымі манетамі), а зношаныя банкноты выключаныя з абароту.

Будучая дэнамінацыя[правіць | правіць зыходнік]

З канца 2007 года ў Расіі распаўсюдзіліся чуткі аб плануемай новай дэнамінацыі рубля. Прадстаўнікі фінансавых уладаў гэтую інфармацыю абверглі, а эксперты сцвярджалі, што дэнамінацыя ў тагачасных умовах была бессэнсоўная[3][4].

Па дадзеных Левада-Цэнтра на жнівень 2008 года 91 % апытаных выказваюцца супраць прысутнасці ў наяўным грашовым абароце капейкі, супраць пяці капеек — 83 %.[5]

У 2010 годзе выпуск манет наміналам 1 і 5 капеек спынены, аднак у 2014 годзе быў выпушчаны тыраж 1 - і 5-капеечных манет.

Краіны постсавецкай прасторы[правіць | правіць зыходнік]

Па стане на пачатак 2013 года, з краін постсавецкай прасторы дэнамінацыя не праводзілася ў Эстоніі, Арменіі, Казахстане і Кіргізіі. У Беларусі дэнамінацыя праводзілася тройчы, у астатніх дзяржавах — аднойчы:

Дзяржава Тэрміны Валюта Коэффициент
Flag of Latvia.svg Латвія 05.03.1993—26.10.1993 латвійскі рубель→лат 200 : 1
Flag of Lithuania.svg Літва 25.06.1993—20.07.1993 літоўскі талон→літ 100 : 1
Flag of Moldova.svg Малдова 29.11.1993 малдаўскі купонмалдаўскі лей 1000 : 1
Flag of Uzbekistan.svg Узбекістан 01.07.1994 узбекскі сум 1000 : 1
Flag of Belarus (1918, 1991-1995).svg Беларусь 20.08.1994 беларускі рубель 10 : 1[6]
Flag of Georgia (1990-2004).svg Грузія 1995 грузінскі купон→грузінскі лары 1 000 000 : 1
Flag of Ukraine.svg Украіна 02.09.1996—16.09.1996 карбаванец→грыўна 100 000 : 1
Flag of Russia.svg Расія 01.01.1998—31.12.1998 расійскі рубель 1000 : 1
Flag of Belarus.svg Беларусь 01.01.2000 беларускі рубель 1000 : 1
Flag of Tajikistan.svg Таджыкістан 30.10.2000—01.04.2001 таджыкскі рубель→самоні 1000 : 1
Flag of Azerbaijan.svg Азербайджан 01.01.2006 азербайджанскі манат 5000 : 1
Flag of Turkmenistan.svg Туркменістан 01.2009 туркменскі манат 5000 : 1
Flag of Belarus.svg Беларусь 01.07.2016 беларускі рубель 10 000 : 1[7][8]

Іншыя краіны[правіць | правіць зыходнік]

Дзяржава Тэрміны Валюта Каэфіцыент
Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg Германія 1923 рэйхсмарка 1 000 000 000 000 : 1
Flag of Greece (1822-1978).svg Грэцыя 1944 грэчаская драхма 50 000 000 000 : 1
Flag of Hungary (1946-1949, 1956-1957).svg Венгрыя 01.08.1946 пенгё→форынт 4·1029 : 1
Flag of Poland.svg Польшча 1950 злоты 100 : 3 (зарплаты і кошты), 100 : 1 (наяўныя)
Flag of Bulgaria (1948-1967).svg Балгарыя 1952 балгарскі леў 100 : 1
Flag of France.svg Францыя 1958 французскі франк 100 : 1
Flag of Bulgaria (1948-1967).svg Балгарыя 1962 балгарскі леў 10 : 1
Flag of Brazil (1960-1968).svg Бразілія 1967 крузейра→новы крузейра 1000 : 1
Flag of Vietnam.svg В'етнам 1979 донг 100 : 1
Flag of Israel.svg Ізраіль 24.02.1980-31.03.1984 ізраільская ліра→шэкель 10 : 1
Flag of Israel.svg Ізраіль 04.09.1985-04.09.1986 шэкель→новы шэкель 1000 : 1
Flag of Brazil (1968-1992).svg Бразілія 03.03.1986 новы крузейра→крузадо 1000 : 1
Flag of Brazil (1968-1992).svg Бразілія 16.01.1989 крузадо→новы крузадо 1000 : 1
Flag of the Republic of Macedonia 1992-1995.svg Македонія 05.05.1993 македонскі дэнар 100 : 1
Flag of Brazil (1968-1992).svg Бразілія 01.08.1993 крузадо→крузейра рэал 1000 : 1
Flag of Brazil (1968-1992).svg Бразілія 01.07.1994 крузейра рэал→бразільскі рэал 2750 : 1
Flag of Poland.svg Польшча 1995 злоты 10 000 : 1
Flag of Bulgaria.svg Балгарыя 05.07.1999 балгарскі леў 1000 : 1
Flag of Turkey.svg Турцыя 2005 турэцкая ліра 1 000 000 : 1
Flag of Romania.svg Румынія 2005 румынскі лей 10 000 : 1
Flag of Zimbabwe.svg Зімбабвэ 01.08.2006 долар Зімбабве 1000 : 1
Flag of Venezuela.svg Венесуэла 2008 балівар 1000 : 1
Flag of Zimbabwe.svg Зімбабвэ 30.07.2008 долар Зімбабве 10 000 000 000 : 1
Flag of Zimbabwe.svg Зімбабвэ 02.02.2009 долар Зімбабве 1 000 000 000 000 : 1

Зноскі

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]