Марсіянская навуковая лабараторыя

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Марсіянская навуковая лабараторыя
Mars Science Laboratory
Аўтапартрэт ;;К'юрыёсіці
Аўтапартрэт К'юрыёсіці
Заказчык

Злучаныя Штаты Амерыкі НАСА

Вытворца

Boeing, Lockheed Martin

Запуск

26 лістапада 2011, 15:02:00.211 UTC[1][2][3]

Ракета-носьбіт

Атлас V 541

Стартавая пляцоўка

Злучаныя Штаты Амерыкі мыс Канаверал SLC-41[4]

Працягласць палёту

254 зямных сутак

NSSDC ID

2011-070A

SCN

37936

Тэхнічныя характарыстыкі
Маса

899 кг[5] (вага на Марсе эквівалентная 340 кг)[6]

Памеры

3,1 × 2,7 × 2,1 м

Магутнасць

125 ват электрычнай энергіі, каля 100 Вт праз 14 гадоў; прыкладна 2 кВт цеплавой; прыкладна 2,5—2,7 кВт·гад/сол[7][8]

Крыніцы сілкавання

РІТЭГ (выкарыстоўвае радыеактыўны распад Pu238)

Рухавік

4 см/с[9]

Тэрмін актыўнага існавання

Планаваны: 668 сол (686 дзён) Бягучы: 1952 дзён з моманту пасадкі

Пасадка на нябеснае цела

6 жніўня 2012, 05:17:57.3 UTC SCET

Каардынаты пасадкі

Кратар Гейла, 4°35′31″ пд. ш. 137°26′25″ у. д. / 4.59194° пд. ш. 137.44028° у. д. / -4.59194; 137.44028

Мэтавая апаратура
Хуткасць перадачы

19—31 Мб/суткі

Бартавая памяць

256 Мб[10]

Сайт праекта

Марсіянская навуковая лабараторыя (МНЛ) (англ.: Mars Science Laboratory, скар. MSL), «Марс саенс лэбаратары» — місія НАСА, падчас выканання якой на Марс быў паспяхова дастаўлены і эксплуатуецца марсаход трэцяга пакалення «К'юрыёсіці» (англ.: Curiosity, МФА: [ˌkjʊərɪˈɒsɪti] — цікаўнасць, дапытлівасць[11]). Марсаход уяўляе сабой аўтаномную хімічную лабараторыю ў некалькі разоў большую і цяжэйшую за папярэднія марсаходы «Спірыт» і «Апарцьюніці».[1][3] Апарат павінен будзе за некалькі месяцаў прайсці ад 5 да 20 кіламетраў і правесці паўнавартасны аналіз марсіянскіх глеб і кампанентаў атмасферы. Для выканання кантралюемай і больш дакладнай пасадкі выкарыстоўваліся дапаможныя ракетныя рухавікі.[12]

Запуск «К'юрыёсіці» да Марса адбыўся 26 лістапада 2011 года,[13] мяккая пасадка на паверхню Марса — 6 жніўня 2012 года. Меркаваны тэрмін службы на Марсе — адзін марсіянскі год (686 зямных сутак).

MSL — частка доўгачасовай праграмы НАСА па даследаванні Марса рабатызаванымі зондамі Mars Exploration Program. У праекце апроч НАСА ўдзельнічаюць таксама Каліфарнійскі тэхналагічны інстытут і Лабараторыя рэактыўнага руху. Кіраўнік праекта — Дуг Мак-Кістыян (Doug McCuistion), супрацоўнік НАСА з аддзела вывучэнні іншых планет.[14] Агульны кошт праекта MSL складае прыкладна 2,5 мільярда долараў.[15]

Спецыялісты амерыканскага касмічнага агенцтва НАСА вырашылі адправіць марсаход у кратар Гейла[2][16]. У велізарнай варонцы добра праглядаюцца глыбінныя слаі марсіянскага грунту, якія раскрываюць геалагічную гісторыю чырвонай планеты[17].

Назва «К'юрыёсіці» было выбрана ў 2009 годзе сярод варыянтаў, прапанаваных школьнікамі, шляхам галасавання ў сетцы Інтэрнэт[18][19]. Сярод іншых варыянтаў былі Adventure («Прыгода»), Amelia, Journey («Падарожжа»), Perception («Успрыманне»), Pursuit («Імкненне»), Sunrise («Узыход»), Vision («Бачанне»), Wonder («Цуд»).

Навуковыя даследаванні[правіць | правіць зыходнік]

2012 год (сол 10 — сол)[правіць | правіць зыходнік]

Марсіянскі і зямны (справа) гравій

16 і 17 жніўня, падчас тэсціравання прыбора REMS, было ўпершыню вызначана ваганне сутачных тэмператур у раёне пасадкі марсахода (паўднёвае паўшар'е чырвонай планеты, 4,5 градус паўднёвай шыраты). Тэмпературны дыяпазон паверхні склаў ад +3 °C да −91 °C, атмасферы ў месцы пасадкі — ад −2 °C да −75 °С[20]. Дыяпазон ваганняў атмасфернага ціску змяняецца на 10-12 % (для параўнання — на Зямлі штосутачныя ваганні атмасфернага ціску не перавышаюць 1,2 %). Такія ваганні здольныя раз'юшыць нават разрэджаную атмасферу Марса, што выражаецца ў рэгулярных глабальных пясчаных бурах. Акрамя таго, навукоўцы пры дапамозе метэарографа REMS выявілі, што надыходзячая марсіянская вясна апынулася нечакана цёплай: прыкладна ў палове выпадкаў дзённая тэмпература была вышэйшая за 0 °C, сярэдняя тэмпература склала прыблізна +6 °C у светлы час сутак і −70 °C уначы[21].

У перыяд 6 жніўня — 6 верасня, за які ровер праехаў больш за 100 метраў, прыбор DAN, які працаваў у актыўным рэжыме штодня па 15 хвілін, зафіксаваў малаважнае ўтрыманне вады ў глебе, парадку 1,5-2 %, што значна менш, чым чакалася. Першапачаткова меркавалася, што масавая доля вады ў грунце ў раёне кратара Гейла складае 5-6,5 %[22][23].

18 верасня К'юрыёсіці з дапамогай MastCam «назіраў» за частковым сонечным зацьменнем, выкліканым транзітам Фобаса па дыску Сонца. Навукоўцы мяркуюць, што атрыманыя здымкі дадуць разуменне таго, наколькі моцна Марс «сціскаецца» і «расцягваецца» ў выніку дзеяння прыліўных сіл пры набліжэнні яго спадарожнікаў. Гэтыя даныя дапамогуць высвятліць, з якіх парод складаецца чырвоная планета, і дапоўняць нашы ўяўленні пар тое, як фарміраваўся Марс у далёкай мінуўшчыне Сонечнай сістэмы[24].

27 верасня НАСА паведаміла пра выяўленне марсаходам слядоў старажытнага ручая, які цёк у раёне даследавання ровера. Навукоўцы выявілі на здымках кавалкі кангламерату, утворанага сцэментаванымі слаямі гравію, які ўтварыўся на дне старажытнага ручая. Вада цякла ў ім з хуткасцю прыкладна 0,9 метраў у секунду, а глыбіня складала каля паўметра. Гэта першы выпадак знаходкі такога роду донных адкладаў і першае значнае адкрыццё К'юрыёсіці[25].

11 кастрычніка НАСА паведаміла пра вынікі даследавання каменя Jake Matijevic, які ровер даследаваў у канцы верасня. Хімічны аналіз «Джэйка» паказаў, што ён багаты на шчолачныя металы, што нетыпова для марсіянскіх парод. Мяркуючы па спектры, гэты камень уяўляе сабой «мазаіку» з асобных зерняў мінералаў, у тым ліку піраксену, палявога шпату і алівіну. Акрамя таго, спектрометр APXS зафіксаваў незвычайна высокую канцэнтрацыю і іншых элементаў у «Джэйку», у тым ліку цынку, хлору, брому і іншых галагенаў[26].

30 кастрычніка НАСА паведаміла пра вынікі даследавання мінеральнага саставу марсіянскага грунта. Даследаванні К'юрыёсіці паказалі, што глеба Чырвонай планеты складаецца прыкладна з тых жа зерняў мінералаў, што і вулканічны туф у наваколлях вулканаў на Гавайскіх астравах. Напалову глеба складаецца з дробных крышталяў вулканічных парод, ільвіную долю якіх складаюць палявы шпат, алівін і піраксен. Гэтыя пароды шырока распаўсюджаны на Зямлі ў наваколлях вулканаў і горных хрыбтоў. Іншая палова глебы складаецца з аморфнай матэрыі, хімічны састаў і структуру якой навукоўцам яшчэ трэба будзе вывучыць. Мінеральны састаў глебы ў цэлым адпавядае ўяўленням пра тое, што паверхня Марса магла быць пакрыта вадой у далёкім мінулым Чырвонай планеты[27].

28 лістапада на спецыялізаванай канферэнцыі ў рымскім універсітэце Сапіенца глава JPL Чарльз Элачы, якая адказвае за даследчую місію, заявіў, што, паводле папярэдніх даных, на Чырвонай планеце выяўлены простыя арганічныя малекулы[28]. Але ўжо 29 лістапада НАСА адпрэчыла «чуткі пра прарыўныя адкрыцці»[29]. 3 снежня НАСА абвясціла, што прыбор SAM зарэгістраваў чатыры хлорзмяшчальных арганічных злучэнні, аднак у спецыялістаў няма поўнай упэўненасці ў іх марсіянскім паходжанні.

2013 год[правіць | правіць зыходнік]

9 лютага — апарат «К'юрыёсіці», які распачаў свідраванне паверхні Марса, здабыў першую пробу цвёрдай пароды грунта[30].

12 сакавіка 2013 пры аналізе матэрыялаў, атрыманых падчас свідраванні, з дапамогай SAM і CheMin былі выяўлены сляды серы, азоту, вадароду, кіслароду, фосфару і вугляроду[31][32].

2014 год[правіць | правіць зыходнік]

16 снежня  — НАСА паведаміла пра выяўленне арганічных злучэнняў і кароткачасовую успышку канцэнтрацыі метану ў 10 разоў падчас даследаванняў К'юрыёсіці[33][34].

2015 год[правіць | правіць зыходнік]

Experience Curiosity: ровер робіць сэлфі

НАСА распрацавала інтэрактыўны вэб-дадатак да трэцяй гадавіны пасадкі марсахода К'юрыёсіці[35]. У дадатку[36], створаным на аснове Blend4Web, рэалізаваны рух ровера, кіраванне камерамі і маніпулятарам, а таксама адноўлены некаторыя вядомыя падзеі місіі[37][38]. Дадатак быў прадстаўлены ў пачатку секцыі WebGL на канферэнцыі SIGGRAPH 2015[39].

Галерэя[правіць | правіць зыходнік]

Відэа[правіць | правіць зыходнік]

Інжынеры тлумачаць пасадку «К'юрыёсіці»
Запуск MSL з мыса Канаверал
Месцы пасадак зондаў і марсаходаў НАСА
Відэазапіс спуску К'юрыёсіці на паверхню Марса (знята камерай MARDI)

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

  • Mars Pathfinder — марсаход НАСА першага пакалення Соджарнер і аўтаматычная марсіянская станцыя.
  • Спірыт — марсаход НАСА другога пакалення. Першы з двух запушчаных у рамках праекта Mars Exploration Rover.
  • Апарцьюніці — марсаход НАСА другога пакалення. Другі з двух запушчаных у рамках праекта Mars Exploration Rover.

Месцы пасадак аўтаматычных станцый на Марсе[правіць | правіць зыходнік]

Шаблон:Паказальнікі месцаў пасадкі на Марсе


Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

  1. 1,0 1,1 NASA — Mars Science Laboratory, the Next Mars Rover (англ.) . NASA. Архівавана з першакрыніцы 29 мая 2013.
  2. 2,0 2,1 Guy Webster Geometry Drives Selection Date for 2011 Mars Launch. NASA/JPL-Caltech. Архівавана з першакрыніцы 18 жніўня 2012. Праверана 22 верасня 2011.
  3. 3,0 3,1 Allard Beutel NASA's Mars Science Laboratory Launch Rescheduled for Nov. 26 (англ.) . NASA (2011-11-19). Архівавана з першакрыніцы 18 жніўня 2012. Праверана 21 лістапада 2011.
  4. Martin, Paul K. NASA’S MANAGEMENT OF THE MARS SCIENCE LABORATORY PROJECT (IG-11-019). NASA OFFICE OF INSPECTOR GENERAL. Архівавана з першакрыніцы 18 жніўня 2012.
  5. http://solarsystem.nasa.gov/docs/MSL_Landing_20120724.pdf
  6. Дмитрий Гайдукевич, Алексей Кованов Лучший автомобиль в истории человечества (англ.) . Авто@mail.ru (2012-08-14). Архівавана з першакрыніцы 18 жніўня 2012.
  7. Mars Science Laboratory Launch. NASA. — «about 2,700 watt hours per sol»  Архівавана з першакрыніцы 29 мая 2013.
  8. NASA’s 2009 Mars Science Laboratory (German). JPL. Праверана 5 чэрвеня 2011.
  9. Wheels and Legs (англ.) . NASA. Архівавана з першакрыніцы 18 жніўня 2012.
  10. Mars Science Laboratory: Brains
  11. Евгений Насыров Российский прибор и американская «Любознательность» // Московские новости : газета. — 2012. — № 336 ад 7 жніўня.
  12. Марс испарят лазером // Популярная механика : часопіс. — 2011. — № 4 (102). — С. 37.
  13. NASA Launches Most Capable and Robust Rover To Mars (англ.) , НАСА (2011-11-26).
  14. Doug McCuistion (англ.) . NASA. Архівавана з першакрыніцы 20 лютага 2012.
  15. Leone, Dan Mars Science Lab Needs $44M More To Fly, NASA Audit Finds (англ.) . Space News International (2011-07-08). Архівавана з першакрыніцы 20 лютага 2012.
  16. Апублікаваны дэталі місіі наступнага марсахода NASA
  17. NASA's Next Mars Rover To Land At Gale Crater (англ.) . NASA JPL (22 ліпеня 2011 года). Архівавана з першакрыніцы 20 лютага 2012.
  18. Name NASA's Next Mars Rover (англ.) . NASA/JPL (May 27, 2009). Архівавана з першакрыніцы 20 лютага 2012.
  19. NASA Selects Student's Entry as New Mars Rover Name (англ.) . NASA/JPL (May 27, 2009). Архівавана з першакрыніцы 20 лютага 2012.
  20. Taking Mars' Temperature. NASA (21.08.2012). Архівавана з першакрыніцы 3 кастрычніка 2012.
  21. Марсіянская вясна апынулася нечакана цёплай, заявілі планетолагі (28.09.2012). Архівавана з першакрыніцы 7 кастрычніка 2012.
  22. Дэтэктар ДАН "намацаў" у месцы пасадкі Curiosity каля 1,5% вады (24.24.08.2012). Архівавана з першакрыніцы 4 кастрычніка 2012.
  23. Марсаход Curiosity знаходзіць толькі кроплі ў былым моры (08.09.2012). Архівавана з першакрыніцы 4 кастрычніка 2012.
  24. Марсаход сфатаграфаваў «фобасаўскае зацьменне» на Марсе (19.09.2012). Архівавана з першакрыніцы 4 кастрычніка 2012.
  25. Марсаход Curiosity знайшоў сляды старажытнага марсіянскага ручая (27.09.2012). Архівавана з першакрыніцы 7 кастрычніка 2012.
  26. Curiosity знайшоў раней невядомы тып мінерала на Марсе (11.12.2012). Архівавана з першакрыніцы 18 кастрычніка 2012.
  27. Глебы Марса падобныя па саставу з вулканічным туфам на Гаваях - НАСА (31.10.2012). Архівавана з першакрыніцы 20 лістапада 2012.
  28. Амерыканскі марсаход «К'юрыёсіці» выявіў на Чырвонай планеце простыя арганічныя малекулы (28.11.2012). Архівавана з першакрыніцы 30 лістапада 2012.
  29. У NASA адпрэчылі чуткі пра выяўленне арганікі на Марсе (30.11.2012). Архівавана з першакрыніцы 1 снежня 2012.
  30. «К'юрыёсіці» прасвідраваў паверхню Марса
  31. NASA: аналіз глебы Марса, праведзены Curiosity, пацвердзіў наяўнасць у мінулым на Чырвонай планеце ўмоў для жыцця // ІТАР-ТАСС 12/03/2013
  32. NASA Rover Finds Conditions Once Suited for Ancient Life on Mars // NASA, 12.03.13
  33. Марсаход Curiosity выявіў на Чырвонай планеце сляды метану , UfaTime.ru (17.12.2014).
  34. NASA NASA Rover Finds Active, Ancient Organic Chemistry on Mars (16.12.2014).
  35. New Online Exploring Tools Bring NASA's Journey to Mars to New Generation. NASA. Праверана 7 жніўня 2015.
  36. Experience Curiosity. NASA's Eyes. Праверана 7 жніўня 2015.
  37. Prenez le controle de Curiosity avec Blend4Web. Greg G.d.Bénicourt. Праверана 16 верасня 2015.
  38. Internet 3D: Take the Curiosity Rover for a Spin Right on the NASA Website. Technology.Org. Праверана 12 жніўня 2015.
  39. Khronos Events - 2015 SIGGRAPH. Khronos. Праверана 13 жніўня 2015.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Шаблон:Касмічныя запускі ў 2011