Рэймскае Евангелле

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Reimski evanđelistargl10l1a.jpg
Рэймскае Евангелле. XI ст.
Пергамент, рукапіс. 23 × 17,5 см
Францыя, Рэймс

Рэ́ймскае Ева́нгеллерукапіснае Евангелле стараславянскага паходжання. Першая частка рукапісу змяшчае чытанні святочных Евангелляў паводле абраду праваслаўнае царквы і напісана кірыліцай; другая змяшчае Евангеллі, апостальскія лісты, парэміі на святы паводле рыма-каталіцкага календара і напісана ў 1395 годзе харвацкай (вуглаватай) глаголіцай.

Назва рукапісу паходзіць ад месца ягонага цяперашняга захавання ў рэймскай гарадской бібліятэцы. Даўней на Евангеллі, якое знаходзілася ў Рэймскім саборы, пры каранаванні прысягалі французскія каралі.

Мінуўшчына[правіць | правіць зыходнік]

Час і месца стварэння старэйшай, кірылічнай часткі дакладна невядомыя. Распаўсюджаная з XIX стагоддзя легенда звязвае Рэймскае Евангелле з асобаю Ганны Яраслаўны, дачкі Яраслава Мудрага. Евангелле нібыта было захоўвалася ў князевай бібліятэцы і трапіла ў Францыю ў пасагу Ганны, якая каля 1048 выйшла замуж за французскага караля Генрыха I[1].

У XIV стагоддзі імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі Карл IV, прыдбаўшы рукапіс «недзе ў Вугрыі» (Венгрыі), ахвяраваў яго ў Эмаўскі кляштар, заснаваны ў 1347 годзе. Поўны кодэкс, імаверна, быў вывезены з Прагі[заўв 1] падчас Гусіцкіх войнаў.

Праз пэўны час[2] ён з’явіўся ў Канстанцінопалі, дзе яго набыў кардынал Карл Латарынгскі(ням.) бел.. З 1574 рукапіс захоўваўся ў Рэймскай кафедры; на ім прысягалі пры каранацыі французскія каралі[3].

У час Вялікай Французскай рэвалюцыі рукапіс знік, пакуль у 1830-я не быў выяўлены ў Рэймскай бібліятэцы. Каштоўныя камяні, якімі быў аздоблены пераплёт, былі раскрадзеныя[3].

Цяпер Евангелле захоўваецца ў рэймскай гарадской бібліятэцы.

Апісанне[правіць | правіць зыходнік]

Фармат Евангелля (23 × 17,5 см) амаль адпавядае памерам Тураўскага Евангелля[1].

Рэймскае Евангелле складаецца з 47 двухбаковых аркушаў:

Рукапіс мае багата ілюстрацый і прыгожыя арнаментальныя буквіцы ў глагалічнай частцы. Кніга першапачаткова была багата аздоблена золатам, каштоўнымі камянямі і рэліквіямі, сярод якіх была і частка Жыватворнага Крыжа[4]. Каштоўныя рэліквіі былі выдаленыя з вокладкі, імаверна, ў часы Вялікай Французскай рэвалюцыі.

Пэўныя дэталі літараў і стылістыкі ўдаюць падабенства з Тураўскім Евангеллем[5] і Чудаўскім псалтыром[1].

Змест[правіць | правіць зыходнік]

Кірылічная частка змяшчае чытанні з 27 кастрычніка да 1 сакавіка ў адпаведнасці з праваслаўным канонам (у евангеллях-апракасах гэтыя чытанні размяшчаюцца ў канцы, пасля тыднёвых).

Глагалічная частка ўтрымлівае евангельскія і апосталавыя чытанні і парэміі ў Рымска-Каталіцкай традыцыі з Вербнай нядзелі да Дабравешчання (25 сакавіка)[4]; спісаная з харвацкага арыгінала 1395 года чарняцом Эмаўскага кляштара для каталіцка-славянскага богаслужэння.

Даследаванне[правіць | правіць зыходнік]

Першае факсімільнае выданне Евангелля выйшла пасля яго знаходкі ў Рэймскай бібліятэцы. Яго дэталёва аналізаваў польскі палеограф Корвін Ян Ястржэмбскі. Устазад Сільвестр дэ Сасі зрабіў літаграфічную копію рукапісу, якую перадаў рускаму цару Мікалаю I[3]. Пасля гэтага Мікалай аплаціў стварэнне яшчэ аднае копіі метадам глыбокага друку (1843) і дазволіў славацкаму лінгвісту Ернею Копітару яе даследаваць. Копітар выказаў меркаванне, што ўвесь рукапіс створаны ў XIV стагоддзі[3].

У 1846 чэшскі філолаг Вацлаў Ганка выпусціў агульнадаступнае выданне Рэймскага Евангелля, за што быў узнагароджаны ордэнам святой Ганны ад рускага цара і брыльянтавым пярсцёнкам ад аўстрыйскага імператара Фердынанда I[3].

Заўвагі[правіць | правіць зыходнік]

  1. Эмаўскі кляштар быў спалены ў 1421.

Крыніцы[правіць | правіць зыходнік]

  1. 1,0 1,1 1,2 Пуцко, Васіль Ілюмінацыя Тураўскага Евангелля. Тураўская епархія БПЦ. Праверана 19 ліпеня 2013.
  2. Auguste Vallet De Viriville: Bibliothèque de l'école des chartes, Volume 15, 1854, pp.192-194
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 František Bílý: Od kolébky našeho obrození, Prague 1904, pp. 7-12
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Jacques-Paul Migne: Dictionnaire d'épigraphie Chrétienne, Paris 1852
  5. Сяргей Харэўскі Тысяча гадоў беларускай Кнізе.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]