Арабскі алфавіт

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Арабскае пісьмо
Тып:

кансанантнае

Мовы:

Арабская, фарсі, курдская, уйгурская, пушту, урду і інш.

Тэрыторыя:

Аравійскі паўвостраў, Блізкі Усход, Сярэдняя Азія, Паўночная Афрыка.

Перыяд:

з V стагоддзя

Статус:

ужываецца

Напрамак пісьма:

справа налева

Знакаў:

28

Паходжанне:

Ханаанейскае пісьмо

Фінікійскае
Арамейскае
Сірыйскае
ISO 15924:

Arab (#160)

Прыклад тэксту
Прыклад

Сучасная арабская каліграфія

Ара́бскі алфавіт, арабскае пісьмо, ара́біца — літарнае кансанантнае пісьмо, якім карыстаюцца арабскамоўныя народы, а таксама, з пэўнымі зменамі, некаторыя народы Ірана, Афганістана, Пакістана, Індыі (урду, брахуі, кашмірцы), уйгуры ў Сінь-цзян-Уйгурскім раёне Кітая, чамы ў Камбоджы, мусульмане ў заходніх раёнах В'етнама. З сярэднявечча арабскім пісьмом шырока карыстаюцца неарабскія народы (туркі, татары, узбекі і інш.).

Арабскае пісьмо склалася на аснове набацейскага пісьма (4 ст. да н.э. — 1 ст.), якое ўзыходзіць да старажытнаарамейскага (гл. заходнесеміцкае пісьмо). Уласна арабскае пісьмо з'явілася ў пачатку 6 ст. і развілося ў сярэдзіне 7 ст. пры першым запісе Карана (651). Спачатку уключала 28 літар толькі для зычных, затым былі ўведзены дадатковыя дыякрытычныя знакі для адрознення падобных у напісанні літар, абазначэння галосных або іх адсутнасці і для ўдваення зычных. Кірунак пісьма справа налева. Значная колькасць літар мае 4 напісанні ў залежнасці ад пазіцыі ў слове, некаторыя пары літар ствараюць на пісьме лігатуры. Арабскае пісьмо мае шмат адмен: арнаментальны куфічны шрыфт; насх, якім карыстаюцца для тыпаграфскага набору; насталік; магрыбі і інш.

Словы пішуцца так:

  • спачатку пішуць часткі літар, што не патрабуюць адрыву пісьмовай прылады ад паперы;
  • затым, дадаюць тыя часткі літар, што патрабуюць адрыву пісьмовай прылады: вертыкальныя рыскі літар (ك ,ط ,ظ), і кропкі, якія існуюць ў многіх літарах;
  • калі патрэбна, расстаўляюць дапаможныя значкі (агласоўкі (харакаты))

Зычныя[правіць | правіць зыходнік]

Кожная з 28 літар, апроч літары аліф, абазначае адзін зычны гук. Напісанне літар мяняецца ў залежнасці ад яе размяшчэння ўнутры слова. Усе літары аднаго слова пішуцца злітна, апроч літар (аліф, даль, заль, ра, зай, ваў), яны не злучаюцца з наступнай літарай.

у канцы слова у сярэдзіне слова у пачатку слова асобна назва МФА
аліф
ба [b]
та [t]
са [θ]
джым [ʤ], [g]
х̣а [ħ]
х̮а [x]
даль [d]
заль [ð]
ра [r]
зай [z]
сін [s]
шын [ʃ]
с̣ад [sˁ]
ﺿ д̣ад [dˁ], [ðˤ]
т̣а [tˁ]
з̣а [zˁ], [ðˁ]
‘айн [ʕ]
гайн [ɣ]
фа [f]
к̣аф [q]
кяф [k]
лям [l]
мім [m]
нун [n]
ха [h]
ваў [w]
йа [j]

Арабскія лічбы[правіць | правіць зыходнік]

З VIII стагоддзя для запісу лікаў выкарыстоўваецца пазіцыйная дзесятковая сістэма злічэння, са змененымі індыйскімі лічбамі. Лічбы ў ліку пішуцца злева направа.

еўрапейскія стандартныя арабскія усходнеарабскія
0 ٠ ۰
1 ١ ۱
2 ٢ ۲
3 ٣ ۳
4 ٤ ۴
5 ٥ ۵
6 ٦ ۶
7 ٧ ۷
8 ۸ ٨
9 ٩ ۹

Каліграфія[правіць | правіць зыходнік]

Важнае месца ў арабскай культуры пісьма займае мастацтва каліграфіі. У асноўным па прычыне рэлігійнай забароны на стварэнне выяў жывых істот каліграфія стала адным з асноўных відаў сакральнага мастацтва ў мусульманскім свеце. Ёсць некалькі стыляў каліграфічнага пісьма.

Каліграфічныя стылі[правіць | правіць зыходнік]

Адзін з самых старажытных стыляў арабскага пісьма — гэта куфі, ці куфічны (араб.: كوفي, ад назвы горада Куфа).

Шрыфт, які стаў стандартным сродкам запісу для арабскай мовы, — гэта насх (араб.: نسخ «капіраванне»).

Некаторыя каліграфічныя стылі выкарыстоўваліся толькі ў дэкаратыўных мэтах, г.зн. для каліграм — мастацкіх твораў каліграфаў. Такі шрыфт су́люс (араб.: ثلث «трэць») з яго шырокімі, свабоднымі росчыркамі.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Истрин В. А. Возникновение и развитие письма. 2 изд. — М., 1965;
  • Фридрих И. История письма. Пер. с нем. — М., 1979.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]