Леанарда да Вінчы

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Леанарда да Вінчы
італ.: Leonardo da Vinci
Аўтапартрэт Леанарда да Вінчы
Аўтапартрэт Леанарда да Вінчы
Дата нараджэння:

15 красавіка 1452(1452-04-15)

Месца нараджэння:

каля Вінчы

Дата смерці:

2 мая 1519(1519-05-02) (67 гадоў)

Месца смерці:

замак Кло-Люсэ, каля Амбуаза, Турэнь, Францыя

Вучоба:

Андрэа Верок'ё

Вядомыя працы:

Дама з гарнастаем
Вітрувіянскі чалавек
Таемная вячэра
Бітва пры Ангіяры
Мона Ліза

Заступнікі:

Ладовіка Сфорца, Чэзарэ Борджыя, Францыск I

Уплыў на:

Леанардэскі
Рафаэль Санці

Commons-logo.svg Працы на Вікісховішчы

Леана́рда да Ві́нчы (італ.: Leonardo da Vinci; 15 красавіка 1452, Вінчы — 1519) — італьянскі мастак (жывапісец, скульптар, архітэктар) і вучоны (анатам, прыродазнавец), вынаходнік, пісьменнік, адзін з найбуйнейшых прадстаўнікоў мастацтва Высокага Адраджэння, яркі прыклад «універсальнага чалавека».

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Дзяцінства[правіць | правіць зыходнік]

Дом, у якім жыў Леанарда ў дзяцінстве.

Леанарда да Вінчы нарадзіўся ў паселішчы Анкіяна блізу невялікага гарадка Вінчы(руск.) бел., недалёка ад Фларэнцыі ў «тры гадзіны ночы», што значыць у 22:30 па сучаснаму адліку часу. Характэрны запіс у дзённіку дзеда Леанарда, Антоніа да Вінчы (1372—1468) (даслоўны пераклад): «У суботу, у тры гадзіны ночы 15 красавіка нарадзіўся мой унук, сын майго сына П'ера. Хлопчыка назвалі Леанарда. Яго хрысціў бацька П'ера ды Барталамеа». Яго бацькамі былі 25-гадовы натарыус П'ера (1427—1504) і яго каханая, сялянка Кацярына. Першыя гады жыцця Леанарда правёў разам з маці. Яго бацька неўзабаве ажаніўся на багатай і шляхетнай дзяўчыне, але гэты шлюб апынуўся бяздзетным, і П'ера забраў свайго трохгадовага сына на выхаванне. Разлучаны з маці Леанарда ўсё жыццё спрабаваў узнавіць яе вобраз у сваіх шэдэўрах. Жыў ён у гэты час у дзеда. У Італіі таго часу да незаконнанароджаных дзяцей ставіліся амаль як да законных нашчадкаў. Многія ўплывовыя людзі горада Вінчы прынялі ўдзел у далейшым лёсе Леанарда.

Калі Леанарда было 13 гадоў, яго мачыха памерла пры родах. Бацька ажаніўся паўторна — і зноў неўзабаве застаўся ўдаўцом. Ён пражыў 77 гадоў, быў чатыры разы жанаты і меў 12 дзяцей. Бацька спрабаваў далучыць Леанарда да сямейнай прафесіі, але беспаспяхова: сын не цікавіўся законамі грамадства.

Леанарда не меў прозвішча ў сучасным сэнсе; «Да Вінчы» азначае проста «(родам) з мястэчка Вінчы». Поўнае яго імя — італ.: Leonardo di ser Piero da Vinci, гэта значыць «Леанарда, сын спадара П'ера з Вінчы».

Легенда аб шчыце Медузы[правіць | правіць зыходнік]

У сваіх «Жыццяпісе найбольш знакамітых жывапісцаў, разьбяроў і дойлідаў» Вазары распавядае, што неяк адзін знаёмы селянін папрасіў бацьку Леанарда знайсці мастака, каб той распісаў круглы драўляны шчыт. Сер П'ера аддаў шчыт свайму сыну. Леанарда вырашыў адлюстраваць галаву гаргоны Медузы, а каб малюнак пачвары вырабляў на гледачоў належнае ўражанне, ён выкарыстаў у якасці натуры яшчарак, змей, конікаў, гусеніц, нетапыроў і «іншых стварэнняў» «з мноства якіх, спалучаючы іх па-рознаму, ён стварыў пачвару вельмі агідную і страшную, якая атручвала сваім дыханнем і запальвала паветра». Вынік перасягнуў яго чаканні: калі Леанарда паказаў скончаную працу бацьку, той спалохаўся. Сын сказаў яму: «Гэты твор служыць таму, дзеля чаго ён зроблены. Тады вазьмiце і аддайце яго, бо такое дзеянне, якое чакаецца ад твораў мастацтва». Сер П'ера не аддаў працу Леанарда селяніну: той атрымаў іншы шчыт, набыты ў старызніка. Шчыт жа Медузы бацька Леанарда прадаў у Фларэнцыі, выбавіўшы за яго сто дукатаў[1]. Паводле падання, гэты шчыт перайшоў да сям'і Медычы, а калі ён быў згублены, паўнаўладных гаспадароў Фларэнцыі выгнаў з горада паўсталы народ. Праз шмат гадоў кардынал дэль Монтэ замовіў карціну з выявай Медузы Гаргоны Караваджа. Новы талісман быў паднесены Фердынанда I Медычы ў гонар жаніцьбы яго сына[2].

Пазней Леанарда стаў вучнем вядомага мастака Андрэа дэль Верок'ё, працаваў у яго майстэрні. У 1472 уступіў у гільдыю мастакоў. Як мастак стаў вядомы ў 1470-я гады (карціны «Дабравешчанне», «Мадонна Бенуа» і інш.). Вакол Леанарда да Вінчы ў Мілане склалася група вучняў і паслядоўнікаў (г.зв. Ламбардская школа). Але ў 1500 ён вымушаны быў пакінуць Мілан, працаваў у Фларэнцыі, Мантуі, Венецыі, Рыме, Францыі.

Творчасць[правіць | правіць зыходнік]

З'яўляўся пачынальнікам Высокага Адраджэння. Спалучаючы распрацоўку новых сродкаў мастацкай мовы з тэарэтычнымі абагульненнямі, стварыў гарманічны вобраз чалавека, які адпавядае гуманістычным ідэалам эпохі Адраджэння, — поўны жыцця, духоўнай прыгажосці і фізічнай дасканаласці. Напісаў усяго каля 15 жывапісных работ, астатнія працы засталіся незавершанымі. Леанарда да Вінчы распрацаваў своеасаблівы мастацкі прыём — «сфумата» (ад лац.: sfumato — смуга), што дазваляла змякчаць абрысы, контуры розных прадметаў з дапамогай жывапіснага ўзнаўлення светлапаветранага асяроддзя. Найбольш яскрава гэты прыём выявіўся ў адным з яго самых вядомых твораў — «Мона Ліза» («Джаконда»; 1503), які з'яўляецца вышэйшым дасягненнем сусветнага партрэтнага мастацтва, дзе напаўфантастычны пейзаж тонка гармануе з характарам і інтэлектам жанчыны. Яшчэ адным вышэйшым дасягненнем творчага генія Леанарда да Вінчы з'яўляецца «Тайная вячэра» (1498) — вялізная фрэска трапезнай кляштара Санта-Марыя дэла Грацые ў Мілане.

Леанарда да Вінчы (сучаснікі называлі яго «геніем ад Бога») правёў даследаванні і зрабіў адкрыцці, якія намнога апярэдзілі свой час. Напрыклад, распрацаваў праекты гідраканалаў і ірыгацыйных сістэм, металургічных пячэй, пракатных станаў, ткацкіх і друкарскіх станкоў, прадзільных і землярыйных машын, падводнай лодкі, танка, лятальных апаратаў, парашута, кулямёта, выбуховых прыстасаванняў, вадалазнага касцюма і інш. Ствараў планы «ідэальнага горада», займаўся тэхнічным канструяваннем, у час службы ў правіцеля Мілана арганізоўваў незвычайныя прыдворныя святы, рабіў шматлікія малюнкі млыноў, эскізы касцюмаў, сцэнічныя дэкарацыі, праводзіў эксперыменты па выдаленню розных органаў у жывёл, даследаваў рух сокаў у раслін, упершыню падрабязна апісаў шэраг касцей і нерваў чалавека. Яму не было роўных у маляванні з натуры розных рэчаў са шматлікімі дэталямі. Быў добрым імправізатарам вершаў, сачыняў казкі пра жывёл, пісаў сатырычныя гісторыі, накіраваныя супраць манахаў і свяшчэннікаў. Наблізіўся да стварэння геліяцэнтрычнай сістэмы, аспрэчваў ідэю аб тым, што Зямля знаходзіцца ў цэнтры Сусвету. Леанарда ставіў навуковае пазнанне вышэй хрысціянскай веры, хаця верыў у Бога як стваральніка ўсяго Сусвету. Вынікі яго навуковых даследаванняў захаваліся ў запісных кніжках і рукапісах (каля 7 тыс. аркушаў), якія пры жыцці не выдаваліся, але пазней паўплывалі на развіццё еўрапейскай культуры.

Асоба Леанарда да Вінчы — рэальнае ўвасабленне гуманістычнага ідэалу ўсебакова развітай асобы, універсальнага генія. Ён імкнуўся на практыцы ўвасобіць спасцігнуты ім прынцып адзінства тэорыі і практыкі, мастацтва і навукі, прыгажосці і карысці. Як вялікі мастак ён па-філасофску глыбока разумеў дзейную, практычна-стваральную сутнасць чалавека, называў яго «найвялікшай прыладай прыроды». Як навуковец-прыродазнаўца, інжынер-вынаходнік ён выказаў надзвычайныя здагадкі.

Галерэя[правіць | правіць зыходнік]


Літ.:

Леанарда да Вінчы // Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. —Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6 Леанарда да Вінчы // Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. —Мн: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]


Cite error: Для існуючага тэга <ref> не знойдзена адпаведнага тэга <references/>