Перайсці да зместу

Уолтэр Ліпман

З Вікіпедыі, свабоднай энцыклапедыі
Уолтэр Ліпман
англ.: Walter Lippmann
Дата нараджэння 23 верасня 1889(1889-09-23)[1][2][…]
Месца нараджэння
Дата смерці 14 снежня 1974(1974-12-14)[1][2][…] (85 гадоў)
Месца смерці
Месца пахавання
Грамадзянства
Жонка Faye Albertson[d] і Helen Byrne Lippman[d]
Род дзейнасці журналіст, пісьменнік, палітык, political analyst
Навуковая сфера палітыка[6], сродкі масавай інфармацыі[6] і журналістыка[6]
Альма-матар
Член у
Узнагароды
Лагатып Вікісховішча Медыяфайлы на Вікісховішчы

Уолтэр Ліпман (англ.: Walter Lippmann; 23 верасня 1889, Нью-Ёрк — 14 снежня 1974, Нью-Ёрк) — амерыканскі пісьменнік, журналіст, палітычны аглядальнік, аўтар арыгінальнай канцэпцыі грамадскай думкі. Двухразовы лаўрэат Пулітцэраўскай прэміі (у 1958 і 1962 гадах).

Нарадзіўся ў Нью-Ёрку ў 1889 годзе, у другім пакаленні яўрэйскіх эмігрантаў з Германіі, у заможнай сям’і (Якава і Дэйзі), якая часта падарожнічала ў Еўропу.

Ва ўзросце 17 гадоў паступіў у Гарвардскі ўніверсітэт, дзе вывучаў мовы (свабодна валодаў французскай і нямецкай) і філасофію пад кіраўніцтвам Уільяма Джэмса, Джорджа Сантаяны, і іншых. Ужо да 20 гадоў Уолтар Ліпман здолеў атрымаць навуковую ступень, аднак адмовіўся ад акадэмічнай кар’еры (а для яе ў яго быў інтэлект, добрыя адносіны з прафесарамі, падтрымка ўніверсітэта), аддаўшы перавагу незалежнасці прыналежнасці якой-небудзь акадэмічнай групоўцы. У 1908 годзе стаў адным з заснавальнікаў сацыялістычнага гуртка ў Гарвардзе (у яго ўваходзіў, акрамя іншых, Джон Рыд), ад членства ў якім пазней адмовіўся (у кнізе 1914 года «Drift and Mastery»).

Як палітычны аглядальнік з 1911 года удзельнічаў у перадвыбарнай кампаніі, дзе падтрымліваў партыю прагрэсівістаў на чале з Тэадорам Рузвельтам у выбарах 1912 года. У 1913 годзе выдаў сваю першую ўплывовую публікацыю «Уводзіны ў палітыку» (англ.: A Preface to Politics), пасля якой стаў супрацоўнікам палітычнага штотыднёвіка Нью-Рэпаблік (англ.: The New Republic). У 1916 годзе Ліпман стаў членам каманды Вудра Вільсана і дэмакратычнай партыі. У 1917 годзе Ліпмана прызначылі памочнікам ваеннага саветніка Вільсана, дзе яму давялося цесна супрацоўнічаць асабіста з Прэзідэнтам падчас распрацоўкі знакамітай прамовы, названай пасля па сваім змесце «Чатырнаццаць пунктаў мірнай праграмы» (Fourteen Points) і палажэнняў Версальскага дагавора, у аснове якога ляжала тая самая прамова. У гады працы з Вільсанам ён стаў адным з дэлегатаў Парыжскай мірнай канферэнцыі, а таксама сааўтарам Канвенцыі аб стварэнні Лігі Нацый. Тады яму было толькі 29 гадоў.

У 1920 кар’ера Ліпмана працягнулася ва ўплывовым выданні Нью-Ёрк Уорлд (англ.: New York World), дзе з 1929 года ён стаў адным з рэдактараў. У перыяд працы ў Нью-Ёрк Уорлд Ліпман выдаў кнігі «Грамадская думка» (англ.: Public Opinion) і «Прывід грамадскасці» (англ.: Phantom Public), у якіх выклаў арыгінальную трактоўку феномену грамадскай думкі і праблематызаваў магчымасць развіцця дэмакратыі ў складаных сучасных грамадствах.

Імя У. Ліпмана непарыўна звязана з паняццем «халодная вайна», якое ўпершыню было выказана ў 1947 годзе Бернхардам Барухам і было тэматызавана Ліпманам у працы «The Cold War» (1947).

Уклад у тэорыю

[правіць | правіць зыходнік]

Уолтар Ліпман вядомы ў Расіі, галоўным чынам, сваёй канцэпцыяй грамадскай думкі, якая стала на Захадзе адной з класічных, а таксама тым, што ўвёў у шырокі навуковы абарот паняцце стэрэатыпу.

Эпіграфам да кнігі «Грамадская думка» Ліпман абраў фрагмент з «Дзяржавы» Платона з апісаннем пячоры вязняў, якія вымушаныя ўсё жыццё назіраць толькі цені свету, але не сам свет: паколькі вязні ніколі не бачылі таго хто і што адкідвае цені, яны не ў стане і западозрыць існаванне чагосьці больш рэальнага, чым цені.

Пазнавальныя магчымасці чалавека абмежаваныя: чалавек не можа ведаць усё, быць абсалютна інфармаваным, паколькі навакольнае асяроддзе занадта складанае і зменлівае ўтварэнне. Пераадольваючы разнастайнасць свету, чалавек сістэматызуе веданне пра яго ў катэгорыі. Гэтыя катэгорыі, — фікцыі, стэрэатыпы, элементы псеўдаасяроддзя, з дапамогай якіх чалавек прыстасоўваецца да свайго асяродку. Паводзіны чалавека ёсць рэакцыя на стымул псеўдаасяроддзя.

Стэрэатыпы аб’ядноўваюцца ў сістэмы стэрэатыпаў, якія паўстаюць у выглядзе паўсядзённых укладаў, вераванняў, вучэнняў, сацыяльных інстытутаў і г. д. і так аж да стэрэатыпу, што ахоплівае ўсе сістэмы стэрэатыпаў і вядомага пад назвай «сацыяльная рэальнасць».

Свет, з якім мы вымушаныя мець справу як суб’екты, застаецца за межамі дасяжнасці: чалавек не бог, які азірае адзіным поглядам усё існае, а прадукт эвалюцыі, які толькі і можа выхапіць фрагмент рэальнасці, дастатковы, каб «выжыць і ў патоку часу злавіць некалькі момантаў азарэнняў і шчасця».

Кожны чалавек паасобку можа добра ведаць толькі невялікі фрагмент рэальнасці, быць спецыялістам або экспертам толькі па нейкіх вузкіх праблемах. А апытанні грамадскай думкі ўключаюць у сябе пытанні загадзя больш шырокага тэматычнага спектру. Таму атрымліваецца, што на нейкае пытанне прадуманыя і абгрунтаваныя адказы могуць даваць толькі нешматлікія рэспандэнты, кампетэнтныя менавіта ў гэтай праблеме. (Калі заставацца ў рамках гэтай тэорыі, добра разбірацца ў праблеме азначае мець больш разгалінаваную сістэму стэрэатыпаў, адэкватную рэальнасці настолькі, наколькі больш інтэрпрэтацый катэгорыі мыслення стэрэатыпы эксперта прадугледжваюць. Прычым часам здараецца, што абмежаваная кампетэнтнасць у нейкай абмежаванай вобласці прыводзіць да гіпертрафіі звычкі ўціскаць у вузкія рамкі стэрэатыпу тое, што ў яго можа быць ўціснуць, і адкідаць тое, што ў яго не змяшчаецца).

Крытыка апытальнага метаду становіцца для Ліпмана адпраўной кропкай для падзелу грамадскай думкі і Грамадскай Думкі C вялікай літары (мабыць, услед за Русо ў «Аб грамадскім дагаворы»).

Грамадская думка з маленькай літары-гэта тое веданне пра навакольны свет, якое тычыцца саміх людзей або цікава ім, якое вынікае з паводзін іншых людзей або ўсяго таго, што называецца грамадскімі падзеямі (public affairs). У такіх выпадках людзі выкарыстоўваюць распаўсюджаныя сярод іншых людзей і запазычаныя нарыхтоўкі стэрэатыпных схем, інтэрпрэтацый, маралі і г. д., накіроўвалых гульню ўяўлення і само бачанне падзей.

Грамадская Думка з вялікай літары — гэта вобраз рэальнасці, у адпаведнасці з якім дзейнічаюць групы людзей або індывіды, якія дзейнічаюць ад імя груп, напрыклад, дзяржаўныя дзеячы. Пачынаючы з гэтага размежавання, Ліпман, ужо як сацыёлаг і палітолаг, прыступае да крытыкі дэмакратыі, раннія тэорыі якой наіўна мяркуюць, што самі па сабе грамадскія меркаванні максімізуюць грамадскую карыснасць прымаемых палітычных рашэнняў. Адсюль, асноўная задача дэмакратыі зрабіць так, каб у сучасным яму грамадстве Грамадская Думка фармавалася, уплывала і ўлічвалася б разумна і рацыянальна, няхай гэта будзе сферы кіравання або палітыкі.

Ліпман абмяркоўваў пытанні міжнароднай палітыкі па аналогіі з фінансавымі, у тэрмінах крэдытаздольнасці, аналізуючы разрыў паміж «наяўнымі сродкамі» (моцай дзяржавы) і «абавязкамі» (узятымі на сябе абавязацельствамі). С. Хантынгтан назваў разрыў паміж моцай і абавязацельствамі «зазорам Ліпмана».

Рэцэнзіі на кнігі

[правіць | правіць зыходнік]
This essay later became the first chapter Liberty and the News.

Зноскі

  1. а б Walter Lippmann // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.
  2. а б Steel R. Walter Lippmann // Lippmann, Walter (23 September 1889–14 December 1974), journalist and author // American National Biography Online / S. Ware[New York]: Oxford University Press, 2018. — ISSN 1470-6229doi:10.1093/ANB/9780198606697.ARTICLE.1601004 Праверана 9 кастрычніка 2017.
  3. Deutsche Nationalbibliothek Record #118780131 // Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 13 снежня 2014.
  4. Deutsche Nationalbibliothek Record #118780131 // Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 31 снежня 2014.
  5. Find a Grave — 1996. Праверана 13 верасня 2023.
  6. а б в Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.
  7. NNDB — 2002.
  • Фрумкина Р. Уолтер Липпман: свободный коллективизм! // Социальная реальность, 2006, № 4. — С. 123—124.
  • Печатнов В. О. Уолтер Липпман и пути Америки. — М.: Международные отношения, 1994.
  • Семендяева О. Ю. Критический анализ концепций «стереотипа» в социальной психологии США // Социологические теории и социальные изменения в современном мире. — М.: 1986. — С. 184—196.
  • Гуревич П. С. Стереотип // Современная западная социология. Словарь. — М.: 1990. — С. 332.
  • Ослон А. Уолтер Липпман о стереотипах: выписки из книги «Общественное мнение» // Социальная реальность, 2006, № 4. — C. 125—141.
  • Липпман Уолтер // Иванян Э. А. Энциклопедия российско-американских отношений. XVIII—XX века. — Москва: Международные отношения, 2001. — 696 с. — ISBN 5-7133-1045-0.