Алан Матысан Цьюрынг

Алан Цьюрынг
Alan Mathison Turing
Дата нараджэння:	23 чэрвеня 1912(1912-06-23)
Месца нараджэння:	Лондан, Англія
Дата смерці:	7 чэрвеня 1954(1954-06-07) (41 год)
Месца смерці:	Вілмслау, Чэшыр, Англія
Краіна:	Вялікабрытанія
Навуковая сфера:	матэматыка, логіка, крыптаграфія, інфарматыка
Месца працы:	Кембрыджскі ўніверсітэт Нацыянальная фізічная лабараторыя Урадавая школа кодаў і шыфраў Манчэстэрскі ўніверсітэт
Альма-матэр:	Каралеўскі каледж, Кембрыдж Прынстанскі ўніверсітэт
Навуковы кіраўнік:	Алонза Чэрч
Вядомыя вучні:	Робін Гандзі
Вядомы як:	вынаходнік машыны Цьюрынга, цесты Цьюрынга
Узнагароды і прэміі	член Лонданскага каралеўскага таварыства

А́лан Мэ́цісан Цью́рынг (англ.: Alan Mathison Turing; 23 чэрвеня 1912 — 7 чэрвеня 1954) — англійскі матэматык, логік, крыптограф, які аказаў істотны ўплыў на развіццё інфарматыкі. Кавалер Ордэны Брытанскай імперыі (1945), член Лонданскага каралеўскага таварыства (1951). Прапанаваная ім у 1936 годзе абстрактная вылічальная «Машына Цьюрынга», якую можна лічыць мадэллю камп'ютара агульнага прызначэння, дазволіла фармалізаваць паняцце алгарытму і дагэтуль выкарыстоўваецца ў мностве тэарэтычных і практычных даследаванняў. Агульнапрынята лічыць Алана Цьюрынга бацькам інфарматыкі і тэорыі штучнага інтэлекту.

Падчас Другой сусветнай вайны Алан Цьюрынг працаваў ва Урадавай школе кодаў і шыфраў, якая размяшчалася ў Блетчлі-парку, дзе была сканцэнтравана праца па ўзломе шыфраў і кодаў краін восі. Ён узначальваў групу Hut 8, адказную за крыптааналіз паведамленняў ваенна-марскога флота Германіі. Цьюрынг распрацаваў шэраг метадаў узлому, у тым ліку тэарэтычную базу для «Бомбы» — машыны, якая была выкарыстана для ўзлому нямецкага шыфратара Enigma.

Пасля вайны Цьюрынг працаваў у Нацыянальнай фізічнай лабараторыі (англ.), дзе па яго праекце быў рэалізаваны першы ў свеце камп'ютар з праграмай, якая захоўвалася ў памяці — ACE. У 1948 вучоны далучыўся да вылічальнай лабараторыі Макса Ньюмана ў Універсітэце Манчэстэра, дзе асіставаў пры стварэнні Манчэстэрскіх Камп'ютараў  (англ.), а пазней зацікавіўся матэматычнай біялогіяй. Цьюрынг апублікаваў працу па хімічных асновах марфагенезу і прадказаў хімічныя рэакцыі, якія працякаюць ў вагальным рэжыме (англ.), такія як, рэакцыя Белавусава — Жабацінскага, якія ўпершыню былі прадстаўлены навуковай супольнасці ў 1968 годзе. У 1950 годзе прапанаваў эмпірычны тэст Цьюрынга для ацэнкі штучнага інтэлекту камп'ютара.

У 1952 годзе Алан Цьюрынг быў прызнаны вінаватым у здзяйсненні гомасексуальных палавых актаў і асуджаны ў адпаведнасці з Папраўкай Лабушэра (англ.). Цьюрынгу быў прадстаўлены выбар паміж прымусовай гарманальнай тэрапіяй, закліканай падавіць лібіда, або турэмным зняволеннем. Вучоны абраў першае. Алан Цьюрынг памёр у 1954 годзе ад атручвання цыянідам. Следства ўстанавіла, што Цьюрынг скончыў жыццё самагубствам, хоць маці вучонага лічыла, што гэта было выпадковасцю. Алан Цьюрынг быў прызнаны «адной з самых вядомых ахвяр гамафобіі ў Вялікабрытаніі». У гонар вучонага названа Прэмія Цьюрынга — самая прэстыжная ў свеце ўзнагарода ў вобласці інфарматыкі.

Гл. таксама

• Машына Цьюрынга
• Тэст Цьюрынга
• Прэмія Цьюрынга
• Тэзіс Чорча — Цьюрынга

Літаратура

• Jon Agar The government machine: a revolutionary history of the computer — MIT Press, 2003. — ISBN 978-0-262-01202-7.
• Алан Матысан Цьюрынг(англ.)  у праекце «Матэматычная генеалогія».
• Jack Copeland, ed. "The Mind and the Computing Machine: Alan Turing and others". The Rutherford Journal. http://www.rutherfordjournal.org/article010111.html. 
• Hodges, Andrew (27 August 2007). «Alan Turing». In Edward N. Zalta. Stanford Encyclopedia of Philosophy (Winter 2009 ed.). Stanford University. Retrieved 10 January 2011.
• Gray, Paul (29 March 1999). "Computer Scientist: Alan Turing". TIME. http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990624,00.html. 
• Gleick, James, The Information: A History, A Theory, A Flood, New York: Pantheon, 2011, ISBN 978-0-375-42372-7
• David Leavitt The man who knew too much: Alan Turing and the invention of the computer — Phoenix. — ISBN 978-0-7538-2200-5.
• Turing, Sara, Alan M. Turing, Centenary Edition, Cambridge University Press, 2012, ISBN 978-1-107-02058-0
• Andrew Hodges Alan Turing: the enigma — Burnett Books, 1992. — ISBN 0-04-510060-8.
• A.P. Mahon The History of Hut Eight 1939–1945 — UK National Archives Reference HW 25/2.
• Conel Hugh O'Donel Alexander Cryptographic History of Work on the German Naval Enigma — The National Archives, Kew, Reference HW 25/1, 1945.
• B. Jack Copeland Colossus: The secrets of Bletchley Park's code-breaking computers — Oxford University Press, 2006. — ISBN 978-0-19-284055-4.

Спасылкі

• На ВікіСховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Алан Матысан Цьюрынг

Шаблон:Штучны інтэлект