Геранёны

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Аграгарадок
Геранёны
35278 Gieraniony 09 07.jpg
Касцёл Святога Мікалая
Герб
Герб
Краіна
Вобласць
Раён
Сельсавет
Каардынаты
Першае згадванне
Насельніцтва
1,5 тыс. чалавек (2005)
Часавы пояс
Тэлефонны код
+375 1595
Аўтамабільны код
4
Геранёны на карце Беларусі ±
Геранёны (Беларусь)
Геранёны
Геранёны (Гродзенская вобласць)
Геранёны

Геранёны[1] (трансліт.: Hieraniony, руск.: Геранёны) — аграгарадок у Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Геранёнскага сельсавета. Размешчана за 22 км на паўночны захад ад Іўя, 14 км ад чыг. ст. Гаўя, шашой злучаны з Іўем.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Першапачаткова назву Геранёны насілі некалькі блізка размешчаных вёсак — існавалі Манівідавы Геранёны (цяперашнія Суботнікі), Жыгімонтавы Геранёны (цяпер Зыгмунцішкі) і Гаштольдаўскія, альбо Мураваныя, Геранёны, за якімі ўрэшце і засталася назва. Згадку аб тым, што ў 1411 будучы вялікі князь Жыгімонт Кейстутавіч фундаваў у Геранёнах касцёл[2] сучасныя даследчыкі звязваюць звычайна не з Мураванымі Геранёнамі, а з Зыгмунцішкамі.

У 1433 вялікі князь ВКЛ Жыгімонт Кейстутавіч падараваў двор Геранёны Яну Гаштольду. Каля 1458 тут пабудаваны касцёл. На мяжы XV—XVI ст. ваявода віленскі і канцлер ВКЛ Альбрэхт Гаштольд пабудаваў Геранёнскі замак, а ў 1519 — Мікалаеўскі касцёл. У 1520 мястэчка Ашмянскага павета Віленскага ваяводства.

Пасля смерці Станіслава Гаштольда Геранёны ўласнасць вялікіх князёў ВКЛ. У 1575, у час «бескаралеўя», тут адбылося некалькі з'ездаў шляхты. У XVII—XVIII ст. цэнтр староства, у 1625 заснаваны шпіталь. У 1670 гетман вялікі літоўскі Міхал Пац запісаў Геранёны на ўтрыманне артылерыі ВКЛ і віленскага арсенала. У XVIII ст. старостамі геранёнскімі былі Мнішкі, Салагубы, Браніцкія. У 1-й пал. XVIII ст. ў Геранёнах некаторы час знаходзілася рэзідэнцыя віленскіх піяраў, пры якой у 1730-38 дзейнічала школа. Пры каралю Аўгусце III (1733-63) Геранёны атрымалі магдэбургскае права (паводле іншых крыніц, у 1630-я гады), мелі герб «Няўдзячнае сэрца» (з 1792, у зялёным полі пранізанае мячом сэрца).

3 1795 у Расійскай імперыі, у Ашмянскім пав. Уласнасць Корвін-Мілеўскіх. У 1880-я гады 243 жыхары, 27 двароў, касцёл, багадзельня, бровар, карчма. У пач. XX ст. 316 жыхароў. У маёнтку багатая калекцыя твораў мастацтва. Падчас Першай сусветнай вайны ў 1915-18 акупіраваны германскім войскам, у 1919-20 займаліся Чырвонай арміяй, польскім войскам. У 1920-22 у складзе Сярэдняй Літвы, з 1922 — Польшчы, у Ашмянскім павеце. 3 1939 у БССР, у Іўеўскім раёне, з 12.10.1940 цэнтр сельсавета. У 1941-44 акупіраваны нацысцкім войскам. 3 15.5.1963 па 6.8.1979 у Жылеўскім сельсавеце. У 1993 1201 жыхар, 403 двары.

Гаспадарка[правіць | правіць зыходнік]

Цэнтр сельгаспрадпрыемства «Ніва». Сярэдняя школа, Дом культуры, магазіны.

Славутасці[правіць | правіць зыходнік]

Рэшткі замка

Страчаная спадчына[правіць | правіць зыходнік]

  • Сядзіба Корвінаў-Мілеўскіх (XIX ст.)
  • Царква

Вядомыя асобы[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).
  2. Kodeks dyplomatyczny katedry i diecezji wilenskiej / Codex diplomaticus ecclesiae cathedralis necnon Dioeceseos Vilnensis. T. 1, Kraków, 1948. Дакумент № 56

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Шаблюк В. Геранёны // ЭГБ у 6 т. Т. 2. — Мн., 1994.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]