Іўе

Горад Іўе Вуліца да касцёла Сцяг Герб Краіна Беларусь Вобласць Гродзенская Раён Іўеўскі Каардынаты 53°55′51″ пн. ш. 25°46′13″ у. д. Заснаваны 1444 Першая згадка 1444 Горад з 2000 Вышыня цэнтра 145 м Насельніцтва ▼6 784 чал. (1 студзеня 2026) Часавы пояс UTC+3 Тэлефонны код +375 1595 Паштовыя індэксы 231330 Аўтамабільны код 4 СААТА 4229501000 Іўе Іўе

Іўе на Вікісховішчы

І́ўе (трансліт.: Iŭje, руск.: Ивье) — горад у Гродзенскай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Іўеўскага раёна, на рацэ Іўянка. За 158 км ад Гродні, за 10 км ад чыгуначнай станцыі Гаўя на лініі Ліда — Маладзечна, вузел аўтамабільных дарог на Мінск, Ліду, Навагрудак.

Назва

На думку В. Жучкевіча, назва горада паходзіць ад наймення дрэва іва (вярба) — іўе месца.

Пачатковая форма рачной назвы, на якой паселішча паўстала (цяпер Іўянка), засведчаная ў асяроддзі літоўскамоўных аўтахтонаў, — Vija, звязаная з літоўскім vyti «звіваць, скручваць».

Гісторыя

У трэцім томе «Жывапіснай Расіі» П. Сямёнаў сцвярджае, што першапачаткова Іўе называлася Еўе і было заснавана жонкай вялікага князя літоўскага Гедзіміна Евай.

Вядома з пачатку XV ст. як велікакняжацкі двор. З 1444 г. належала земскаму маршалку літоўскаму Пятру Мантыгердавічу, у XVI—XIX ст. Забярэзінскім, Кішкам, Глябовічам, Агінскім, Сапегам, Тызенгаўзам і інш. З 1561 г. мястэчка Ашмянскага павета, тут існавала арыянская школа. У 1585—1593 гг. рэктарам яе быў мысляр-гуманіст і педагог Ян Ліцыній Намыслоўскі. У 1561 г. у Іўі існавала 2-дзённая паншчына, а ў 1598 г. сяляне адпрацоўвалі 3 дні ў тыдзень з валокі. У 1598 г. у мястэчку пасяліліся татары. Каля 1600 пабудаваны касцёл і манастыр бернардзінцаў. З 1795 у складзе Расійскай імперыі, цэнтр воласці Ашмянскага павета. У сярэдзіне XIX ст. належала графам Замойскім. З 1921 г. у складзе Польшчы, мястэчка Валожынскага павета. З 1939 у БССР, з 1940 г. гарадскі пасёлак, цэнтр раёна. З 2000 г. — горад.

Насельніцтва

• XIX стагоддзе: 1897 год — 2828 чал.
• XX стагоддзе: 1971 год — 5000 чал.; 1995 год — 8,9 тыс. чал.
• XXI стагоддзе: 2006 год — 8,6 тыс. чал.; 2015 год — 7801 чал.; 2016 год — 7712 чал.; 2017 год — 7630 чал.; 2018 год — 7702 чал.; 2023 год — 7243 чал.; 2025 год — 6906 чал.

Эканоміка

Прадпрыемствы харчовай прамысловасці і сацыяльна-бытавога абслугоўвання. Гасцініца «Іўе».

Славутасці

• Іўеўскі Петра-Паўлаўскі касцёл і манастыр бернардзінцаў
• Іўеўская мячэць
• Іўеўская крыніца — помнік прыроды рэспубліканскага значэння
• Храм у гонар мучаніка немаўляці Гаўрыіла Беластоцкага (1995)
• Памятны знак «У гонар дружбы і згоды канфесій Іўеўшчыны»

• 
  Касцёл
• 
  Мячэць
• 
  Мячэць
• 
  Млын
• 
  Царква
• 
  Памятны знак «У гонар дружбы і згоды канфесій Іўеўшчыны»

Вядомыя асобы

• Барыс Гендэлевіч Берман (1881 — пасля 1940) — адзін з пачынальнікаў фатаграфіі, грамадскі дзеяч.
• Хаім Ойзер Градзінскі (1863—1940) — яўрэйскі рэлігійна-грамадскі дзеяч.
• Валерый Іванавіч Гушча (нар. 1956) — беларускі хірург і палітык.
• Валерый Мікалаевіч Карашкоў (нар. 1953) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
• Мікалай Іванавіч Пазняк (нар. 1945) — беларускі вучоны ў галіне афтальмалогіі. Доктар медыцынскіх навук (1990).
• Віталь Мікалаевіч Ракавец (нар. 1976) — беларускі ляснічы, дэпутат.
• Георгій Іванавіч Чарняўскі (1909—1985) — беларускі мастак.
• Шахно Эпштэйн (1881—1945) — яўрэйскі пісьменнік, грамадскі дзеяч, публіцыст і літаратуразнавец.
• Ядзвіга Браніславаўна Юферава (нар. 1949) — «Заслужаны работнік культуры», Ганаровы грамадзянін горада Іўе.

Гл. таксама

• Беларускае згуртаванне татараў-мусульман «Аль-Кітаб»

Літаратура

• Ивье // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 648 с. — ISBN 978-985-11-0384-9.
• Іўе // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 350. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.