Пячора Ласко

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Ласко
фр.: Grotte de Lascaux
Lascaux entrance.jpg
Уваход у пячору
Каардынаты: 45°03′13″ пн. ш. 1°10′12″ у. д. / 45.053611° пн. ш. 1.17° у. д. (G) (O) (Я)
Размяшчэнне

Францыя, Дардонь, даліна р. Везер.

Даўжыня

250 м

Год адкрыцця

1940

Змяшчаючыя пароды

вапняк

Ласко (Францыя)
Ласко
Ласко

Ласко, або Ляско (фр.: Grotte de Lascaux) — адзін з найважнейшых палеалітычных помнікаў па колькасці, якасці і захаванасці наскальных малюнкаў. Жывапісныя і гравіраваныя малюнкі, якія знаходзяцца там, не маюць дакладнай датыроўкі: яны з'явіліся прыкладна ў XVIII–XV тысячагоддзі да н. э. Доўгі час іх прыпісвалі старажытнай мадленскай культуры(руск.) бел., але апошнія пошукі паказалі, што яны хутчэй ставяцца да больш ранняй салютрэйскай культуры.

Геаграфія[правіць | правіць зыходнік]

Пячора знаходзіцца ў гістарычным рэгіёне Францыі Перыгоры(руск.) бел. на тэрыторыі камуны Манціньяк(руск.) бел. (дэпартамент Дардонь), прыкладна ў 40 км на паўднёвы ўсход ад горада Перыгё. Яна размешчана на левым беразе ракі Везер(руск.) бел. у вапняковым ўзгорку. У адрозненне ад многіх іншых пячор рэгіёна, Ласко — адносна «сухая» пячора. Пласт непранікальнага мармуру агароджвае яе ад пранікнення вады, перашкаджаючы ўтварэнню кальцытавых адкладаў.

Пячора знаходзіцца ў гістарычным рэгіёне Францыі Перыгоры на тэрыторыі камуны Манціньяк (дэпартамент Дардонь), прыкладна ў 40 км на паўднёвы ўсход ад горада Перыгэ. Яна размешчана на левым беразе ракі Везер у вапняковым пагорку. У адрозненне ад многіх іншых пячор рэгіёну, Ласко — адносна «сухая» пячора. Пласт мармуру агароджвае яе ад пранікнення вады, перашкаджаючы ўтварэнню кальцытавых адкладаў.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Адкрыццё[правіць | правіць зыходнік]

Пячора была выпадкова адкрыта 12 верасня 1940 года чатырма падлеткамі[1]. Яны наткнуліся на вузкую адтуліну, што ўтварылася пасля падзення хвоі, у якую патрапіла маланка. Марсэль Равіда, Жак Марсаль, Жорж Аньель і Сімон Каенка паведамілі пра гэту знаходку свайму настаўніку Леону Лавалю.

Вывучэнне[правіць | правіць зыходнік]

Спецыяліст па гісторыі першабытнага грамадства Анры Брэйль(руск.) бел., які хаваўся ў рэгіёне падчас нямецкай акупацыі, стаў першым даследчыкам, які наведаў пячору Ласко 21 верасня 1940 года разам з Жанам Буісані(фр.) бел., Андрэ Шэйнье, потым з Дэні Пейрані(фр.) бел. і Анры Бегуэнам(фр.) бел.. А. Брейль першым пацвердзіў сапраўднасць наскальных малюнкаў, апісаў і вывучыў іх[2]. З канца 1940 ён зрабіў мноства вымярэнняў і правёў некалькі месяцаў на гэтым месцы, вывучаючы першабытны жывапіс, які ён аднёс да перыгорскай культуры(руск.) бел..

Некалькі гадоў А. Брейль правёў у Іспаніі, Партугаліі і Паўднёвай Афрыцы, а затым у 1949 годзе вярнуўся ў Францыю і пачаў раскопкі Ласко разам з Севярынам Бланам і Марысам Бургонам. Ён разлічваў знайсці там пахаванне, але замест гэтага адкрыў мноства новых наскальных малюнкаў. А. Брейль пазней даў такое вызначэнне Ласко:

" Калі Альтаміра - сталіца пячорнага жывапісу, то Ласко яе Версаль[3] "

З 1952 па 1963 гады па просьбе Брайля Андрэ Глары(фр.) бел. правёў новыя раскопкі на паверхні плошчай 120 м² і выявіў 1433 малюнка (сёння ў вопісе лічыцца 1900 найменняў).

Пазней наскальны жывапіс Ласко вывучалі Анета Ламінг-Амперэр(руск.) бел., Андрэ Леруа-Гуран(руск.) бел. і з 1989 па 1999 годы — Нарбер Ажуля(фр.) бел.[4].

Датыроўка[правіць | правіць зыходнік]

Ласко з'яўляецца адной з першых палеалітычных пячор, датыроўка якой вызначалася з дапамогай радыёвугляроднага аналізу(руск.) бел., выкананага Уілардам Лібі. Гэты метад быў ужыты пры аналізе драўнянага вугалю(руск.) бел., знойдзенага ў свяцільнях з «шахты». Першы атрыманы вынік (15,5 тыс. гадоў да н. э.) Сведчыў аб частым наведванні Ласко ў эпоху мадленскай культуры(руск.) бел., але гэты вынік быў пастаўлены пад сумнеў А. Брэйлем, які лічыў, што наскальныя малюнкі ставяцца да гравецкай культуры(руск.) бел.[5].

Пазней былі праведзены дадатковыя аналізы, вынікі якіх паказалі ўсё ж пра прыналежнасць да мадленскай культуры. Аналіз быў зроблены на аснове драўнянага вугалю, знойдзенага падчас раскопак А. Глары ў «пасажы» і «шахце». Гэты вугаль ставіўся да перыяду ранняй і сярэдняй мадленскай культуры (каля 17-15 тыс. гадоў да н. э.).

У 1998 годзе была атрымана датыроўка прыкладна ў 18,6 тысячагоддзяў да н. э.: быў праведзены радыёвугляродны аналіз і мас-спектраметрыя(руск.) бел. фрагмента драўлянай палкі з «шахты», якія паказалі, што пячора часта наведвалася ў эпоху салютрэйскай культуры[6]. Пры гэтым адкрытым застаецца пытанне, ці прыходзілі людзі таго часу ў пячору, каб стварыць частку або ўсе выявы ці ж проста палюбавацца ўжо створанымі.

Непасрэднае вызначэнне ўзросту маляўнічых выяў і малюнкаў пры дапамозе радыёвугляроднага аналізу было б магчыма ў некаторых распісаных частках пячоры, калі б яны былі выкананы вуглём. Але ў Ласко такіх малюнкаў няма, яны былі выкананы з дапамогай вокісу марганца. Фрагменты фарбавальнікаў, якія падалі са сцен, былі выяўлены пры археалагічных раскопках у розных культурных пластах: яны дазволілі вызначыць, што некаторыя малюнкі былі створаны ў той жа час, што і некаторыя знойдзеныя прадметы (крэмніевыя прылады, завостраныя пры дапамозе косткі дроцікі, свяцільні з тлушчам). Але такія прадметы з'яўляюцца характэрнымі як для мадленскай культуры, так і для салютрэйскай.

Таму на сённяшні дзень няма дакладнай датыроўкі наскальных малюнкаў пячоры Ласко. Хоць на думку Н. Ажуля[7] існуюць некаторыя доказы, што Ласко хутчэй ставіцца да салютрэйскай культуры з наступных прычын:

  • Наяўнасць геаметрычных знакаў;
  • Характэрны малюнак рагоў зуброў;
  • Малюнак чалавека насупраць жывёлы з сямейства пустарогіхРок-дэ-Сер(фр.) бел., які адносіцца да салютрэйскай культуры, ёсць малюнак чалавека насупраць аўцабыка).

Класіфікацыя[правіць | правіць зыходнік]

Пячора Ласко*
фр.: Grotte de Lascaux**
Сусветная спадчына ЮНЕСКА
Тып Помнік палеалітычнага мастацтва
Крытэрыі i, iii
Спасылка 85
Рэгіён***
Гісторыя ўключэння
Уключэнне 1979  (3 сесія)
* Міжнародная канвенцыя «ЮНЕСКА»
** Назва ў афіцыйным англ. спісе
*** Рэгіён па класіфікацыі ЮНЕСКА

Пячора Ласко была класіфікавана як гістарычны помнік(руск.) бел. Францыі практычна адразу пасля яе адкрыцця, з 27 снежня 1940 года.

У кастрычніку 1979 года Ласко увайшла ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА у ліку іншых дагістарычных стаянак і пячор з наскальным жывапісам у даліне ракі Везер.

Апісанне пячоры[правіць | правіць зыходнік]

План пячоры
Узор насценных малюнкаў

Пячора Ласко адносна невялікага памеру: сукупнасць галерэй мае даўжыню прыкладна ў 250 м пры сярэдняй вышыні ў 30 м. Распісаная частка пячоры знаходзіцца ў асноўным у верхняй частцы сістэмы.

Сучасны ўваход адпавядае дагістарычнаму, нягледзячы на тое, што цяпер ён забяспечаны сістэмай тамбураў. Спрадвечны ўваход павінен быў быць некалькі даўжэй, але столь у старажытныя часы там абрынулася і утварыла пахіл, па якім цяпер спускаюцца наведвальнікі пячоры.

Мае культурны пласт. Каля 800 малюнкаў: быкі, коні, алені, кампазіцыя барацьбы чалавека з бізонам.

Каб спрасціць апісанне, пячору па традыцыі падзялілі на некаторую колькасць зон, якія адпавядаюць залам і пэўнай каляровай гаме. Гэтыя вобразныя назвы, якія існуюць цяпер, прапанаваў А. Брэйль.

  • Першая зала — гэта «зала быкоў» ці «ратонда» (фр.: salle des Taureaux, Rotonde): даўжыня — 17 м, шырыня — 6 м і вышыня — 7 м.
  • «Зала быкоў» пераходзіць у так званы «восевы праход» (фр.: Diverticule axial), вузейшую галерэю, якая ідзе ў той жа бок і прыкладна той жа даўжыні.
  • З «залы быкоў» справа ад «восевага праходу» можна трапіць у «пасаж» (фр.: Passage), галерэю даўжынёй у 1 м.
  • За «праходам» знаходзіцца «неф» (фр.: Nef), больш высокі, даўжынёй у 20 м.
  • Сам «неф» пераходзіць у частку, дзе няма наскальных малюнкаў, а за ім знаходзіцца «каціны лаз» (фр.: Diverticule des Félins), вузкі калідор даўжынёй 20 м.
  • «Апсіда» (фр.: Abside) — гэта круглая зала, якая знаходзіцца на ўсходзе ў месцы злучэння «праходу» і «нефа».
  • За «апсідай» знаходзіцца «шахта» ці «калодзеж» (фр.: Puits). Каб патрапіць туды, неабходна спусціцца на 4–5 м практычна да пачатку ніжняй сістэмы.

Археалагічныя адкрыцці[правіць | правіць зыходнік]

Дагістарычны інструмент, які выявіў у Ласко археолаг Андрэ Глары(фр.) бел.. Мадленская культура, каля 15 тысяч гадоў таму

Большая частка археалагічных адкрыццяў была зроблена А. Глары падчас абсталявання тамбураў ля ўваходу ў пячору і саміх залаў, а затым пры больш метадычных раскопках, асабліва плённых у «шахце». У лік зробленых археалагічных знаходак уваходзяць прадметы, зробленыя з каменя (403 прылады), з косткі (28 прылад), расліннага паходжання (113 фрагментаў), упрыгожванні (10 ракавін), шматлікія вугольчыкі і рэшткі фарбавальнікаў.

У «нефе» былі знойдзеныя свяцільні, фарбавальныя рэчывы і рэшткі ежы. У «апсідзе» таксама была знойдзена вялікая колькасць важных прадметаў: лёзы дроцікаў, скрабкі, разцы і свяцільні. У «шахце» былі выяўленыя рэшткі фарбавальных рэчываў, лёзы дроцікаў, прасвідраваныя ракавінкі і свяцільні.

Было праведзена вывучэнне пад электронным мікраскопам фарбавальнікаў, выяўленых падчас раскопак, і узораў, узятых з некаторых малюнкаў. Чорныя фарбавальнікі адпавядалі вокісу марганцу, а жоўтыя, аранжавыя і чырвоныя — вокісу жалеза. Усе яны выкарыстоўваліся ў чыстым выглядзе без якога-небудзь дадання мінеральных дамешак і без цеплавой апрацоўкі[8].

Наскальныя выявы[правіць | правіць зыходнік]

Сцэна ў «каціным лазе»
Конь
Алень

Зала быкоў[правіць | правіць зыходнік]

У «зале быкоў» знаходзіцца самая маляўнічая кампазіцыя Ласко. Яе кальцыевыя сцены дрэнна падыходзілі для гравіроўкі, таму былі ўпрыгожаны маляўнічымі выявамі вялікіх памераў: некаторыя з іх дасягаюць 5 м у даўжыню.

Два рады зуброў размешчаны адзін насупраць аднаго, два з аднаго боку і тры з другога. Двум зубрам з паўночнай сцяны спадарожнічаюць дзясятак коней і вялікая загадкавая жывёла, на лбе якой намалявана нешта накшталт рога, за што ён і атрымаў назву «аднарог». На паўднёвай сцяне тры вялікіх зубра намаляваныя побач з трыма маленькімі (чырвонага колеру), шасцю аленямі і адным мядзведзем у пячоры, намаляваным на жываце аднаго з зуброў і таму дрэнна адрозным. Лічыцца, што шэсць кропак над галавой аднаго з зуброў ўяўляюць сабой малюнак скопішча Плеяд у сузор'і Цяльца.

Восевы праход[правіць | правіць зыходнік]

У «восевым праходзе» таксама намаляваныя быкі і коні, акружаныя аленямі і каменнымі баранамі. На малюнку бачны конь, які ўцякае, намаляваны марганцавай крэйдай на вышыні 2,5 м ад узроўню грунту. Некаторыя жывёлы намаляваны на столі і быццам перабягаюць з адной сцяны на другую. Да гэтых малюнкаў, выкананне якіх патрабавала будаўніцтва лясоў, варта дадаць шматлікія знакі (палачкі, кропкі і прастакутнікі).

Пасаж[правіць | правіць зыходнік]

У «пасажы» шматлікія малюнкі былі моцна пашкоджаны, асабліва з-за руху паветраных мас.

Неф[правіць | правіць зыходнік]

«Неф» налічвае чатыры групы постацяў: адбіткі, чорная карова, алені, якія плаваюць, і перасякальныя бізоны. Гэтыя выявы дапоўнены шматлікімі загадкавымі геаметрычнымі знакамі, у тым ліку каляровай плоскасцю, падзеленай на роўныя квадраты. А. Брэйль назваў іх «гербамі». Існуюць і іншыя гіпотэзы: напрыклад, што гэта пасткі для жывёл, ці буданы, ці адзежа з размаляваных шкур.

Каціны лаз[правіць | правіць зыходнік]

«Каціны лаз» абавязаны сваім імем малюнку групы жывёл сямейства каціных. Адно з якіх, мяркуючы па ўсім, пазначае тэрыторыю. У гэтую галерэю даволі складана патрапіць, але там можна ўбачыць гравіроўкі дзікіх жывёл, выкананых у даволі прымітыўным стылі. У тым ліку там ёсць конь анфас, даволі незвычайны прыклад палеалітычнага мастацтва, бо звычайна жывёлы маляваліся ў профіль ці з дапамогай прыёму «крывой перспектывы».

Апсіда[правіць | правіць зыходнік]

Гравіраваны паўночны алень ў «апсідзе»

У «апсідзе» прадстаўлена каля тысячы гравіраваных малюнкаў, некаторыя з іх накладзеныя на маляўнічыя выявы. Тут ёсць як жывёлы, так і знакі, у тым ліку адзіны малюнак паўночнага аленя ў Ласко.

Шахта[правіць | правіць зыходнік]

Выява чалавека і бізона ў «шахце». Паранены бізон нападае на чалавека. Каля 15000–10000 да н. э. (даўжыня бізона — 110 см)[9]
  • У «шахце» знаходзіцца адна з самых загадкавых сцэн Ласко: чалавек, які падае паміж бізонам і насарогам. У чалавека птушыная галава, ён намаляваны вельмі сімвалічна, нібыта складзеным з палачак[9], бізон паранены дроцікам, а насарог быццам аддаляецца ад гэтай сцэны. Побач з чалавекам намаляваны падоўжаны прадмет, увянчаны постаццю птушкі, магчыма, гэта планка, якую прывязвалі да дзіды або гарпуна для ўзмацнення кідка. Таксама гэта можа быць татэм ці сімвал птушкі[9]. Малюнак аддае магутнай сілай, сэнс яго не выяўлены, але гэта толькі абвастрае Ўражанне[9].

На другой сцяне намаляваны конь. Акрамя таго, у дадзенай кампазіцыі прысутнічаюць дзве групы цікавых знакаў:

  • Паміж чалавекам і насарогамі — тры пары кропак (такія самыя ёсць у глыбіні «кацінага лаза» і ў самай аддаленай частцы пячоры).
  • Пад выявай чалавека і бізона — складаны зубчасты знак. Практычна ідэнтычныя знакі можна знайсці і на іншых сценах, на вастрыях дзідаў і на свяцільні з пяшчаніку, знойдзеных непадалёк ад гэтага месца.

Хутчэй за ўсё, у гэтай сцэне розныя прадметы цесна ўзаемазвязаны, і прытым не з-за блізкага размяшчэння жывёл і знакаў на адной сцяне, як часцей за ўсё бывае ў палеалітычным мастацтве. А. Леруа-Гуран лічыць, што гэтая сцэна з'яўляецца спасылкай да міфу, сэнс і значэнне якога практычна немагчыма аднавіць[10].

У 2000 годзе нямецкі вучоны Міхаэль Рапенглюк выявіў летне-асенні трохвугольнік(руск.) бел. (Вегу, Дэнеб і Альтаір), які ўтваралі вочы бізона, чалавека і птушкі.

Мастацкія прыёмы[правіць | правіць зыходнік]

Сярод мастацкіх прыёмаў, якія выкарыстоўваліся першабытнымі мастакамі, варта адзначыць наступныя:

Інтэрпрэтацыі[правіць | правіць зыходнік]

Малюнкі на сценах пячоры

У пячоры Ласко было знойдзена не вельмі шмат касцяных і крэмніевых прылад: мяркуючы па ўсім, у пячоры ніколі не жылі, яе галоўным чынам наведвалі дзеля наскальных малюнкаў.

Жывёлы, намаляваныя на сценах Ласко, тыя ж самыя, што і ў многіх іншых пячорах з наскальнымі малюнкамі ў франка-кантабрыйскім рэгіёне(руск.) бел.: у асноўным гэта коні, зубры, бізоны, алені і каменныя бараны. Іншыя жывёлы сустракаюцца на выявах радзей і часта ўяўляюць патэнцыйную небяспеку для чалавека (напрыклад, мядзведзі, насарогі і буйныя жывёлы сямейства каціных).

Віды намаляваных жывёл не адпавядаюць тым, на якіх людзі палеаліту палявалі і якіх яны выкарыстоўвалі ў разнастайных мэтах (дзеля мяса, шкур, костак і г. д.). Толькі гравіраваны паўночны алень (хоць такая інтэрпрэтацыя малюнка дагэтуль выклікае сумневы) быў вызначаны як жывёла, чые косткі ёсць у пячоры (больш за 88 % з знойдзеных).

Выявы вельмі рэалістычныя, асабліва гэта тычыцца целаскладу і поз жывёл, аднак мастакі Ласко не імкнуліся да вычарпальнага і натуралістычнага адлюстравання рэчаіснасці: на малюнках няма ні флоры, ні ландшафтаў, у адрозненне ад многіх іншых палеалітычных наскальных малюнкаў.

Несумненна, некаторыя элементы малюнкаў нясуць сімвалічную нагрузку. Такая інтэрпрэтацыя тычыцца трох пар кропак, якія знайшлі ў глыбіні «кацінага лаза» і ў «шахце» на межах малюнкаў. Гэта ж адносіцца і да вышчарбленых сімвалаў, «гербоў» і асобным кропкам, размешчаным у розных частках пячоры.

А. Леруа-Гуран лічыць, што пячора Ласко была святыняй, чымсьці накшталт культавага месца для людзей таго часу.

Турызм і праблемы захаванасці[правіць | правіць зыходнік]

У 1948 годзе ўваход у пячору быў абсталяваны для турыстычных наведванняў, якіх станавілася з кожным днём усё больш і больш, і з часам яны сталі пагражаць захаванасці наскальных малюнкаў. Былі праведзены сур'ёзныя земляныя працы, якія змянілі узровень і ўласцівасці грунтоў у пячоры. Акрамя таго, было ўстаноўлена электрычнае асвятленне і пабудавана спецыяльная лесвіца, каб спрасціць доступ у «залу быкоў». Уваход у пячору быў зачынены цяжкімі бронзавымі дзвярыма.

У 1955 годзе былі заўважаныя першыя прыкметы пашкоджання малюнкаў. Яны паўсталі з-за лішку вуглякіслага газу, які з'явіўся ад дыхання наведвальнікаў. Вуглякіслы газ і вадзяныя выпарэнні ўступілі ў рэакцыю са шклістай скарыначкай кальцыйных соляў, якая пакрывала малюнкі і бараніла іх як пласт лаку[11]. У выніку ўтварыўся добра растваральны гідракарбанат кальцыю — Ca(HCO3)2, які раз'ядае і пашкоджвае наскальныя малюнкі. У 1957 годзе ў Ласко усталявалі першую сістэму, якая павінна была аднаўляць атмасферу і стабілізаваць тэмпературу і вільготнасць. Аднак наведванні працягваліся, і колькасць турыстаў павялічылася да 1000 чалавек у дзень. У выніку ў дзень выпрацоўвалася каля 2500 літраў вуглякіслага газу і каля 50 кг вадзяных выпарэнняў, у той час як пячора мае даволі маленькі памер — каля 1500 м³[12]. А. Глары(фр.) бел., які займаўся ў гэты час раскопкамі ў Ласко, павінен быў працаваць па начах, каб не перашкаджаць патоку наведвальнікаў.

У 1960 годзе ў Ласко з'явілася так званая «зялёная хвароба»: лішак вуглякіслага газу, занадта высокая тэмпература і штучнае асвятленне сталі прычынай распаўсюджвання калоній водарасцей па сценах пячоры. Затым узбагачэнне асяроддзя дыяксідам вугляроду стала прычынай «белай хваробы», кальцыйнага покрыва, які асеў на сценах і на некаторых мастацкіх творах. У 1963 годзе мікраарганізмы працягвалі хутка распаўсюджвацца, нягледзячы на ​​тое, што была ўсталяваная сістэма азонавай фільтрацыі. У красавіку 1963 года Андрэ Мальро(руск.) бел., міністр па справах культуры, прыняў рашэнне забараніць доступ у Ласко для шырокай публікі. З 1965 па 1967 гады сістэмы, якія рэгулююць цеплавыя і гіграметрычныя працэсы, змаглі, нарэшце, аднавіць ранейшыя ўмовы цыркуляцыі паветраных мас, якія раней дазвалялі Ласко захоўвацца на працягу тысячагоддзяў. Прынцып гэтай статычнай астуджальнай сістэмы складаўся ў натуральнай канвекцыі для кандэнсацыі вадзяных выпарэнняў у пэўным месцы.

У 2000 годзе апаратуру па кіраванні кліматам у пячоры замянілі. Увесну 2001 Бруно Дэпла і Сандрын ван Салінь, служачыя, упаўнаважаныя сачыць за пячорай, заўважылі з'яўленне цвілі ў тамбуры пячоры. Грунт пакрыўся грыбамі Fusarium solani. Гэты працэс быў звязаны з устаноўкай новай сістэмы гідратэрмічнага рэгулявання. Штамы Fusarium solani, якія з'явіліся ў пячоры, былі ўстойлівыя да фармальдэгіду, які выкарыстоўваўся дзесяцігоддзямі для дэзынфекцыі падэшваў абутку наведвальнікаў. Грыбы распаўсюдзіліся на малюнкі, якія неўзабаве былі пакрыты белым пластом грыбніцы. Грыб існаваў у сімбіёзе з бактэрыяй Pseudomonas fluorescens, якая зводзіла на нішто выкарыстоўваны датуль фунгіцыд. Таму яго сталі камбінаваць з антыбіётыкам.

У 2002 годзе міністэрства культуры стварыла «Міжнародны даследчы камітэт па пячоры Ласко», які павінен быў вырашыць гэтую праблему. У 2006 годзе заражэнне было амаль цалкам задушана, але кожныя два тыдні адмысловая каманда, апранутая ў ахоўныя камбінезоны, павінна ўручную чысціць сцены ад грыбных валокнаў, паколькі яны, нягледзячы ні на што, працягваюць з'яўляцца зноў[13][14][15].

Пятнаццаць гадоў актыўных турысцкіх наведванняў парушылі далікатны баланс, дзякуючы якому Ласко захоўвалася на працягу тысячагоддзяў, і падверглі ўнікальныя наскальныя малюнкі небяспецы знікнення.

Рэпрадукцыі і рэплікі[правіць | правіць зыходнік]

Копія «залы быкоў» знаходзіцца ў нацыянальным музеі старажытнасцяў (Сен-Жэрмен-ан-Ле, Парыж).

Ласко II[правіць | правіць зыходнік]

Пасля закрыцця пячоры для шырокай публікі па прычыне павелічэння праблем захаванасці наскальных малюнкаў, у канцы 1960-х гадоў Нацыянальны геаграфічны інстытут Францыі(руск.) бел. (IGN) правёў стэрэа-фотаграметрычную здымку ўсіх распісаных паверхняў пячоры.

Пасля гэтага супольнасць, якая валодае Ласко, высунула з прапановай зрабіць дакладную копію часткі пячоры («восевага праходу» і «залы быкоў»). Праект часткова фінансаваўся за кошт продажу Ласко дзяржаве ў 1972 годзе. Ён быў прыпынены ў 1980 годзе, а затым працягнуты дэпартаментам Дардонь.

Было пабудавана бетоннае збудаванне, усярэдзіне якога сапраўды паўтарылі наскальныя малюнкі выбраных частак Ласко дзякуючы раней праведзенай здымцы IGN. Стварэнне наскальных малюнкаў было ажыццёўлена групай на чале з М. Пейтраль[16]. Копія Ласко, названая Ласко II, знаходзіцца ў 200 м ад сапраўднай пячоры. Яна была адкрыта для наведвання 18 ліпеня 1983 года. Некаторыя іншыя рэпрадукцыі жывапісу Ласко (аленевы фрыз, два бізоны і чорная карова з «нефа», сцэна з «шахты») былі выстаўлены ў парку То (фр.: parc du Thot) у некалькіх кіламетрах ад Манціньяка(руск.) бел..

У дакументальным серыяле «Жыццё пасля людзей(руск.) бел.» паказалі, што стане з Ласко II праз першыя 10 гадоў без людзей — пячора пачне абвальвацца. У той жа час арыгінальная пячора Ласко захаваецца і не зменіцца на працягу тысяч і нават мільёнаў гадоў.

Зноскі

  1. Па адной версіі яны шукалі зніклую сабаку, па іншай — падземны ход ці скарб.
  2. Breuil H. Découverte d'une remarquable grotte ornée, au domaine de Lascaux, Montignac (Dordogne) // C.R. de l'Acad. des Inscr. et Belles-Lettres. Séance du 11 oct. 1940. Р. 387—390.
  3. Эпіграф да артыкулу Х. Збігнева
  4. Aujoulat N. Lascaux — Le geste, l'espace et le temps. Seuil, 2004.
  5. Breuil H. Les datations par C14 de Lascaux (Dordogne) et Philip Cave (S.W. Africa) // Bulletin de la Société Préhistorique Française. 1954. Т. LI, 11-12. Р. 554—559.
  6. Aujoulat N., Cleyet-Merle J.-J., Gaussen J., Tisnerat N. et Valladas H. Approche chronologique de quelques sites ornés paléolithiques du Périgord par datation carbone 14 en spectrométrie de masse par accélérateur de leur mobilier archéologique // Paléo. 1998. № 10. Р. 319—323.
  7. Aujoulat N.Lascaux — Le geste, l’espace et le temps. Seuil, 2004.
  8. Chalmin E., Menu M., Pomiès M.-P., Vignaud C., Aujoulat N. et Geneste J.-M. Les blasons de Lascaux // L'Anthropologie, 2004. T. 108. Р. 571—592.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 Бекетт В.; Пер. с англ. В. Нетесовой. История живописи — М.: Астрель: АСТ, 2007. — С. 11. — 400 с.: ил. с.
  10. Leroi-Gourhan A. Grotte de Lascaux // L'art des cavernes — Atlas des grottes ornées paléolithiques françaises. Ministère de la culture, 1984.
  11. Збигнев Х. Варвар в саду. — СПб.: 2004. С.29.
  12. Roussot A. Breuil et Lascaux // Lascaux, premier chef d’œuvre de l'humanité. Les Dossiers d'Archéologie, 1990. № 152.
  13. Graff J. Saving Beauty // Time. 2006. Vol. 167. № 20. Р. 36-42
  14. Lascaux toujours victime du Fusarium solani, статья с Hominidés.com
  15. Sire M.-A. Lascaux : la rechute
  16. Soutif M. Lascaux II, le nouveau chef d'œuvre // Géo. 1983. № 51. Р. 42-58.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Абрамова З. А. Ляско — памятник палеолитического наскального искусства // Первобытное искусство. — Новосибирск: 1971. — С. 53–80.
  • Батай Ж. Смерть на дне «колодца» в пещере Ласко (Из «Слёз Эроса») // Танатография Эроса: Жорж Батай и французская мысль середины XX века. — СПб.: 1994. — С. 271–308.
  • Збигнев Х. Варвар в саду — СПб., 2004. — С. 13–31.
  • Любимов Л. Д. Искусство Древнего Мира — М., 1971. (Глава «„Сикстинская капелла“ доисторической живописи»).
  • Aujoulat N. Lascaux. Le Geste, l'Espace et le Temps — 2004. — ISBN 2-02-025726-2.
  • Bataille G. La Peinture préhistorique, Lascaux ou la naissance de l'art — 1994. — ISBN 2-605-00044-3.
  • Breuil H.(руск.) бел. Quatre cent siècles d’art pariétal — 1952.
  • Collectif sous la dir. de Arl. Leroi-Gourhan et J. Allain. Lascaux inconnu // Gallia Préhistoire. — CNRS: 1979. — Т. XII (supplément). ISBN 2-222-02178-2
  • Collectif sous la dir. de B.et G. Delluc. Le Livre du Jubilé de Lascaux 1940-1990 // Société historique et archéologique du Périgord. — 1990. — Т. CXVII (supplément).
  • B. et G. Delluc. Lascaux retrouvé. Les recherches de l'abbé André Glory — Pilote 24 édition. — 2003.
  • B. et G. Delluc. Connaître Lascaux — 2006.
  • Collectif sous la dir. de Arl. Leroi-Gourhan et J. Allain. Lascaux inconnu // Gallia Préhistoire (XII-e supplément). — CNRS: 1979. ISBN 2-222-02178-2
  • Leroi-Gourhan A. Grotte de Lascaux // L'Art des cavernes. Atlas des grottes ornées paléolithiques françaises. — Ministère de la culture: 1984. ISBN 2-11-080817-9
  • Lascaux, premier chef d’œuvre de l’humanité // Les Dossiers d’Archéologie. — 1990. — № 152. ISBN 2-11-080817-9

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]