Расціслаў Лапіцкі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Расціслаў Лапіцкі
Род дзейнасці:

кіраўнік антыкамуністычнага падпольнага вучнёўскага руху

Дата нараджэння:

1 верасня 1928(1928-09-01)

Месца нараджэння:

Касута, гміна Куранец[d], Вілейскі павет[d], Віленскае ваяводства, Польская Рэспубліка

Дата смерці:

28 кастрычніка 1950(1950-10-28) (22 гады)

Месца смерці:

Красны Беражок, Асіпавіцкі сельсавет, Вілейскі раён, Мінская вобласць, БССР, СССР

Расцісла́ў Лапі́цкі (1 верасня 1928, в. Касута, цяпер Вілейскі раён, Мінская вобласць — 28 кастрычніка 1950, урочышча Красны Беражок каля Вілейкі, БССР) — арганізатар і кіраўнік антыкамуністычнага падпольнага вучнёўскага руху на Мядзельшчыне і Смаргоншчыне ў 1948—1950 гадах.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся 1 верасня 1928 года на Вялейшчыне ў шматдзетнай сям'і праваслаўнага святара Аляксандра Лапіцкага. Падчас Другой сусветнай вайны з сям'ёй пераехаў на Мядзельшчыну, дзе бацька атрымаў у Кабыльніку царкоўны прыход. Тут у 1944 Расціслаў пайшоў вучыцца ў толькі што адчыненую Кабыльніцкую сямігодку. У гэты ж час праз старэйшага брата Алега Лапіцкага — семінарыста Віленскай духоўнай семінарыі — ён далучыўся да падпольнай Віленскай патрыятычнай арганізацыі, якая ўтварылася сярод навучэнцаў Віленскай беларускай гімназіі і Віленскай семінарыі. Пасля разгрому арганізацыі і арышту значнай часткі яе ўдзельнікаў 16-гадовы Расціслаў быў таксама асуджаны, як малалетні, на тры гады зняволення. Аднак па амністыі ў сувязі з перамогай над фашысцкай Германіяй у 1945 быў вызвалены з турмы і вярнуўся ў Кабыльнік, дзе працягваў школьнае навучанне.

Пасля смерці бацькі ў 1946 асірацелая сям'я — маці і сын — зімой з 1946 на 1947 перабіраюцца ў Мікасецк непадалёку ад Мядзела, дзе Расціслаў спрабаваў знайсці нейкі заробак пры мясцовай царкве. З Мікасецку ж юнак хадзіў і ў Мядзельскую дзесяцігодку ў 7, 8 і 9 класы.

Антысавецкая дзейнасць[правіць | правіць зыходнік]

Расціслаў Лапіцкі ў Кабыльніку і, асабліва, у Мядзельскай школе вылучаўся сваімі ярка выражанымі антыкамуністычнымі і патрыятычнымі настроямі. Былая вучаніца школы Захарэвіч успамінала крылаты выраз юнака: «Калі ты ведаеш, што ў гэтай хаце заначуе маскаль — спалі хату, калі хлеб з гэтай нівы пойдзе маскалю — знішчы яе». Сваіх думак і перакананняў не хаваў, з юначым запалам адстойваў іх нават на ўроках.

Нястачы і голад не пакідалі Лапіцкіх у Мікасецку. У пошуках нейкага паратунку восенню 1949 года маці з сынам пешкі, ведучы на вяроўцы карову-карміліцу, падаліся за 80 км у Смаргонь. У Смаргоні Расціслаў пайшоў у дзясятую класу мясцовай школы.

І падчас вучобы ў Мядзельскай школе, і ў Смаргонскай школе Расціслаў збіраў вучнёўскую моладзь, якую аб'ядноўваў антыкамунізм, у антыбальшавіцкую падпольную арганізацыю. Арганізацыяй выдаваліся антыбальшавіцкія і антысталінскія ўлёткі. Пасля масавага з'яўлення ў Смаргоні ў пачатку снежня 1949 антыкамуністычных улётак Расціслаў Лапіцкі быў арыштаваны. Аднак пасля тыдня бясплённых допытаў часова вызвалены.

Арышт і прысуд[правіць | правіць зыходнік]

Нарада падпольнай арганізацыі вырашыла, што Лапіцкаму неабходна пакінуць Смаргонь. І ён зноў тайна вяртаецца на Мядзельшчыну. Нейкі час быў у Мікасецку, Юшкавічах. Затым, ужо моцна прастуджаны, перабраўся да знаёмых у Кабыльнік. Тут яго знайшоў Часлаў Цыбоўскі і перадаў прапанову партызанам Арміі Краёвай пераправіць яго за мяжу. Аднак хворы Расціслаў не змог выкарыстаць гэты паратунак. У Кабыльніку ж ён быў паўторна арыштаваны. Да суду ўтрымліваўся ў нядобра славутай турме ў Вяленцы, дзе на допытах яго жорстка катавалі. Аднаму таксама арыштаванаму вучню кабыльніцкай школы ўдалося падгледзець, як па турэмным калідоры вялі Расціслава, збітага так, што не мог сам ісці, выглядаў на старога дзеда.

Суд над Расціславам Лапіцкім і большасцю ўдзельнікаў мядзельска-смаргонскага падполля адбыўся ў Маладзечне ў чэрвені-ліпені 1950. Было асуджана ўсяго дзевятнаццаць чалавек. Двое, Расціслаў Лапіцкі і Факунда Несцяровіч, былі прыгавораны да расстрэлу. Расціслаў адмовіўся ад прапановы прасіць памілавання. Зянон, Аўгусцін і Ганна Ахрамовічы, Восіп Блізнюк, Анатоль Карней, Юзаф Качэрга, Эдуард Сташкевіч, Тадэвуш Хацілоўскі, Леакадзія і Часлаў Цыбоўскія, Тамара Юшкевіч — да дваццаці пяці гадоў зняволення. Таццяна Юшкевіч, Канстанцін Іваноўскі, Збігнеў Пашкевіч, Марыя Барташэвіч былі асуджаны да дзесяці гадоў няволі, Часлава Ашукоўская — да васьмі. Адзін з падпольшчыкаў, Генадзь Нафрановіч, падчас затрымання застрэліўся.

Расстраляны ў ноч на 28 кастрычніка 1950 года ва ўрочышчы Красны Беражок ля Вілейкі. Пра расстрэл Расціслава Лапіцкага паведаміў асуджанай па справе мядзельска-смаргонскага падполля Леакадзіі Цыбоўскай і наглядчык маладзечанскай турмы.

Ушанаванне памяці[правіць | правіць зыходнік]

1 верасня 2009 года грамадскія актывісты ўсталявалі мемарыяльныя крыжы па Расціславе Лапіцкім і ахвярах савецкіх рэпрэсій.

1 верасня 2009 года ва ўрочышчы Красны Беражок грамадскімі актывістамі ўсталяваныя крыжы на меркаваным месцы расстрэлу Лапіцкага[1]. Па справе ўстаноўкі помніка да адміністрацыйнай адказнасці прыцягваліся жыхары Вілейкі Аляксей Сюдак, Уладзімір Малярчук і Аляксандр Наркевіч[2]. Грамадскім актывістам інкрымінавалася парушэнне парадку арганізацыі і правядзенні масавага мерапрыемства (артыкул 12.34 Кодэкса аб адміністрацыйных правапарушэннях). Актывісты былі асуджаныя 2 кастрычніка 2009 года[3]. Штрафам ў 30 базавых велічыняў (1 мільён 50 тысяч рублёў) пакараныя Аляксей Сюдак і Уладзімір Малярчук. Аляксандр Наркевіч мусіў выплаціць дзяржаве 20 базавых велічынь (700 тысяч рублёў). Крыжы неаднаразова знішчаліся невядомымі асобамі[4]. Адноўленыя зноў.

Зноскі

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]