Юрый Жывіца

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Юрый Жывіца
Асабістыя звесткі
Дата нараджэння: 7 кастрычніка 1912(1912-10-07)
Месца нараджэння:
Дата смерці: 29 красавіка 1990(1990-04-29) (77 гадоў)
Месца смерці:
Пахаванне:
Літаратурная дзейнасць
Род дзейнасці: пісьменнік, журналіст

Ю́рый (Яго́р) По́пка (7 кастрычніка 1912, хутар Высокі Груд Пружанскага павета, Расійская імперыя29 красавіка 1990, Ляймен, Германія) — беларускі нацыяналіст, выдавец, пісьменнік. Псеўданімы: Б. Жубровіч, Юрый Жывіца.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся на хутары Высокі Груд Гарадзечанскай воласці (Пружанскі павет). Бацька — Сымон Попка з вёскі Брады, маці — Ганна Іванюковіч з Прылуччыны. Меў чатырох старэйшых сясцёр: Марылю (памерла ў маладым узросце), Антаніну, Юлю і Серафіму.

З пачаткам Першай сусветнай вайны сям'я выехала ва Украіну, у Харкаўскую губерню. Адсюль бацька з'ехаў у Мурманск на працу. Пасля сканчэння вайны вярнуліся ў Высокі Груд.

Юрый захапіўся беларускасцю падчас навучання ў польскай гімназіі, набываў беларускія газеты, календары. У 30-я гады скантактаваўся з беларускімі студэнтамі Віленскай гімназіі.

У час нямецкае акупацыі ўзначальваў аддзел працы і сацыяльнага забеспячэння ў Пружанах, заснавальнік і старшыня Пружанскага аддзела Беларускага Камітэта (19431944). Аддзел размяшчаўся на рагу Царкоўнай і Гімназіяльнай вуліц. За час яго дзейнасці былі адчынены беларуская васьмікласая школа ў Пружанах (заняла будынак былой польскай гімназіі), школы ў Арабніках, Чахцы, Агародніках, Купічах, Дабучыне. 27 чэрвеня 1944 года Юрый Попка браў удзел у Другім Усебеларускім кангрэсе ў Мінску[1]. 11 ліпеня 1944 ў сувязі з надыходам Чырвонай арміі выехаў на захад.

Працаваў на фабрыцы ў Цвітаве, у баўэра ў Шусенрыдзе(ням.) бел. (каля Бібераху-на-Рысе, зямля Бадэн-Вюртэмберг). Пасля адкрыцця лагераў УНРРА пераехаў у Біберах-Бергергаўзен, пасля ў Віндсберг.

Актыўна ўдзельнічаў у грамадска-палітычным жыцці беларускай эміграцыі ў Германіі. Член замежнага сектару БНП, кіраўнік нацыяналістычнай арганізацыі «Згуртаванне беларускіх патрыётаў». У 19521954 — кіраўнік палітычна-прапагандысцкага аддзела Галоўнага штаба Беларускага Вызваленчага Фронту (пад псеўданімам Б. Жубровіч).

У 1971 годзе пераехаў у Ляймен(ням.) бел. (пад Гайдэльбергам), дзе заснаваў ва ўласнай кватэры на Гётэштрасэ, Беларускі музей. Адкрыццё адбылося 15 сакавіка 1982 года з удзелам мясцовых беларусаў і мэра Лаймена Г. Эрхбара. Экспанаты для яго былі сабраны з усяе Заходняе Германіі: паясы, убранне, лапці, лыжкі, посуд, кнігі[2]. Выстаўленыя ўзнагароды заснавальніка, атрыманыя ад кіраўніцтва БЦР на эміграцыі, мандат і пасведчанне дэлегата II Усебеларускага кангрэса (1944), творы і перыядычныя выданні, якія выходзілі пад рэдакцыяй Юрыя Попкі і інш.

Помнік загінулым у 1939—1945 беларусам

У 1987 на могілках у раёне Лаймена Санкт-Ільгене яго стараннямі быў усталяваны помнік загінулым у 1939—1945 беларусам. Заснаваны ім Інстытут беларусаведы меў на мэце заахвочванне даследаванняў па гісторыі Беларусі. Тут выдаваліся кнігі Попкі і іншых эміграцыйных беларускіх аўтараў, а ад 1986 года і друкаваны орган «Весткі Інстытута беларусаведы».

Магіла Юрыя Попкі

Памёр у 1990 годзе. Пахаваны на могілках Санкт-Ільгена. На надмагільлі напісаны аповед жыцьця памерлага: «Пасьля Другой усясьветнай вайны мая Радзіма была акупаваная ды падзеленая саветамі-расейцамі й палякамі. У знак пратэсту я не вярнуўся на сваю Радзіму. Аднак сваёй Бацькаўшчыне я застаўся верным. У маім сэрцы й маёй душы да апошніх дзён. На сваёй новай Радзіме, Нямеччыне, у Санкт-Ільгэне я выказваю ўдзячнасьць усім маім сябрам. Жыве Беларусь!»[3]

Сваю маёмасць запаведаў «самастойнай беларускай дзяржаве»:

" Горад Лаймен — часовы ўладар маёй маёмасці. Сапраўдным уладаром станецца самастойная беларуская дзяржава, у якой будзе жыць беларускі народ… Гэтая самастойная беларуская дзяржава мусіць быць незалежнай ад палітыкі іншых краін… Акрамя майго прыватнага дому, дзе месціцца музей, я маю яшчэ два дамы. Прыбыткі, што будзе атрымліваць горад Лаймен за гэту нерухомасць, мусяць пакрываць кошты для патрэбаў музея, беларускага помніка й дагляду за маёй магілай. Рэшта мусіць накіроўвацца на культурныя патрэбы майго народа за мяжой і ў Беларусі, на фінансавую падтрымку «Нямецка-беларускай арганізацыі сумеснай працы ў галіне культуры», выплату ганарараў ці прэмій пісьменнікам, мастакам, журналістам ці выдаўцам кніг, што дэманструюць наш беларускі дух, культуру, гісторыю, сённяшні трагічны час для беларускага народа.
Юрый Попка
"

Пасля яго смерці экспанаты беларускага музея з кватэры пераведзеныя ў лайменскі краязнаўчы музей, які таксама знаходзіўся ў раёне Санкт-Ільген. Музея больш няма.[4]

Літаратурная дзейнасць[правіць | правіць зыходнік]

Першы літаратурны твор «Восенню» надрукаваў у 1938 годзе ў часопісе «Шлях моладзі», першы артыкул «Пазнавайма родны край!» — тамсама ў 1939. У 19421944 — адзін з аўтараў штотыднёвай беларускамоўнай беластоцкай газеты «Новая дарога».

Друкаваўся пад псеўданімам Юрый Жывіца. Ва ўласных творах адлюстраваў барацьбу беларускіх партызанаў і падпольнікаў за незалежнасць Беларусі ў ваенныя і пасляваенныя гады.

На эміграцыі заняўся найперш выдавецкай дзейнасцю. У Рэгенсбургу ў 1947 распачаў выхад бюлетэню «Adradћeсnie» разам з Янкам Чарнецкім і Станіславам Грынкевічам[5]. Выдаваў таксама газеты і часопісы «Наш сцяг», «Вехі», «Беларуская праўда». Праз нейкі час рэдагаваў бюлетэні Беларускай Цэнтральнай Рады. Выдаваў часопіс «Напагатове» (1948), распаўсюджваў бюлетэнь «Весткі з Беларусі». Выдаў шмат кніг па гісторыі, этнаграфіі і культуры Беларусі, у т.л. працы У. Ігнатоўскага, А. Цвікевіча.

Юрый Попка значыцца суаўтарам «Этнаграфічнае карты Беларусі», на якой да Беларусі аднесеныя Падляшша і ўся паўночная Чарнігаўшчына разам з Чарнігавым[6].


Бібліяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. С. К. Другі Усебеларускі Кангрэс. Беларуская палічка (16 студзеня 2012).
  2. Дзмітрый Крывашэй. Беларусь — краіна эмігрантаў?. Stowarzyszenie Wschodnioeuropejskie Centrum Demokratyczne (26 снежня 2011).
  3. Запавет эмігранта
  4. Лёс стагоддзя ў лёсе чалавека
  5. Юрэвіч Лявон. Бацькаўшчына. Гісторыя газетаў «Бацькаўшчына» і «Беларус» (1947—2000). Камунікат (26 снежня 2011).
  6. Володимир Леонюк. Попко Юрій // Словник Берестейщини — Львів: Видавнича фірма «Афіша», 1996. — С. 252. — ISBN 966-95063-0-1.
  7. Запрос: a001="BY-NLB-ar106778". Сводный электронный каталог. Нацыянальная бібліятэка Беларусі (26 снежня 2011).
  8. Віленская беларуская гімназія. Сводный электронный каталог. Нацыянальная бібліятэка Беларусі (26 снежня 2011).

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Ляднёва А. Жывіца // БЭ ў 18 т. Т. 6. Мн., 1998.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]