Іаакім Іаакімавіч Вацэціс

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Іаакім Іаакімавіч Вацэціс
И. И. Вацетис.jpg
камандарм 2-га рангу І. І. Вацэціс
Дата нараджэння 11 лістапада 1873(1873-11-11) ці 23 лістапада 1873(1873-11-23)[1]
Месца нараджэння
Дата смерці 28 ліпеня 1938(1938-07-28)[1] (64 гады)
Месца смерці
Месца пахавання
Альма-матар
Прыналежнасць Расійская імперыя
Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка
Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік
Род войскаў Руская імператарская армія
Гады службы Сцяг Расіі 18911917
Сцяг СССР 19181937
Званне
Камандарм 2 рангу
Камандаваў Галоўнакамандуючы ўзброенымі сіламі Рэспублікі
Бітвы/войны Першая сусветная вайна,
Грамадзянская вайна ў Расіі
Узнагароды і прэміі
Ордэн Чырвонага Сцяга Ордэн Чырвонай Зоркі
Commons-logo.svg Іаакім Іаакімавіч Вацэціс на Вікісховішчы

Іаакім Іаакімавіч Вацэціс (лат.: Jukums Vācietis; 11 лістапада 1873 — 28 ліпеня 1938) — расійскі, савецкі военачальнік[3]. Камандарм 2-га рангу. Прафесар.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Сям’я[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся 11 лістапада 1873 года ў Курляндскай губерні, Гальдынгенскага павета, Нейгофскай воласці, мыза Нейгоф, у шматдзетнай сям’і беззямельнага селяніна (фактычна парабка). Як піша ў сваёй аўтабіяграфіі Вацэціс, яго дзед насіў іншае прозвішча. Але пасля канфлікту з баронам Мірбахам, уладальнікам бвеласіпеднага завода ў маёнтку Нейгоф, той палічыў дасціпным, калі ў латыша, які правініўся, будзе прозвішча Vācietis («Немец» па-латышску).

Служба ў Імператарскай арміі Расіі[правіць | правіць зыходнік]

Марыў паступіць ва ўніверсітэт, але абраў вайсковую службу, давалі магчымасць вучыцца за дзяржаўны кошт. У 1891 годзе[3] — добраахвотнік у Рыжскім навучальным унтэр-афіцэрскім батальёне. Затым Віленскае пяхотнае юнкерскае вучылішча, якое скончыў у 1897 годзе па першым разрадзе і афіцэрам выпушчаны ў войска. У 1909 годзе, пасля навучання ў Акадэміі Генштаба[3], капітан, камандзір роты, а пасля — вучэбнай каманды. У 1912 годзе падпалкоўнік, камандзір батальёна 102-га пяхотнага Вяцкага палка.

Першая сусветная вайна[правіць | правіць зыходнік]

Вайну сустрэў ва Усходняй Прусіі, пазней пад Красновіцай, у раёне Варшавы быў цяжка паранены вінтовачнай куляй. Пасля лячэння, восенню 1915 года — палкоўнік[3], камандзір 5-га земгальскага стралковага палка, у складзе 12-й арміі, да самай Кастрычніцкай рэвалюцыі, якая трымала абарону на рыжскім кірунку. Дакументы аб прысваенні звання генерала сышлі ў стаўку, але ў канцы 1917 года імі ўжо ніхто не займаўся.

На баку бальшавікоў[правіць | правіць зыходнік]

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі разам са сваім палком перайшоў на бок бальшавікоў[3]. Са снежня 1917 года быў начальнікам аператыўнага аддзела Рэвалюцыйнага палявога штаба пры Стаўцы. У студзені 1918 года кіраваў падаўленнем мецяжу польскага корпуса генерала Доўбар-Мусніцкага[3]. З красавіка 1918 года — камандзір Латышскай стралковай дывізіі[3], адзін з кіраўнікоў падаўлення леваэсэраўскага бунту ў Маскве ў ліпені 1918[3]. З ліпеня 1918 года — камандуючы Усходнім фронтам, з 1 верасня 1918 года па 9 ліпеня 1919 года — галоўнакамандуючы ўсімі Узброенымі Сіламі РСФСР[3]. У студзені — сакавіку 1919 адначасова камандуючы Арміяй Савецкай Латвіі.

У ліпені 1919 Вацэціс быў арыштаваны па падазрэнні ў здрадзе. У тэлеграме наркамваенмару Троцкаму, за подпісам Дзяржынскага, Красцінскага(руск.) бел., Леніна і Склянскага, арышт тлумачыўся тым, што афіцэр, які быў выкрыты і прызнаўся ў здрадзе, даў паказанні, з якіх вынікала, што Вацэціс ведаў пра ваенную змову. «Прыйшлося падвергнуць арышту галаўкама» — цытуе тэлеграму Троцкі. Неўзабаве пасля арышту Вацэціс быў вызвалены. Але нягледзячы на зняцце абвінавачванняў, на пасадзе галоўнакамандуючага не адноўлены.

Са жніўня 1919 г. працаваў у Рэўваенсавеце. З 1921 года на выкладчыцкай працы ў Ваеннай акадэміі РСЧА, камандарм 2-га рангу[3].

Канец[правіць | правіць зыходнік]

29 лістапада 1937 быў арыштаваны ў другі раз. 28 ліпеня 1938 г. па абвінавачванні ў шпіянажы і ўдзеле ў контррэвалюцыйнай тэрарыстычнай арганізацыі Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР прысуджаны да расстрэлу. Расстраляны 28 ліпені 1938 года на палігоне «Камунарка». Рэабілітаваны 28 сакавіка 1957 года.

Памяць[правіць | правіць зыходнік]

Імем Іаакіма Вацэціса ў Рызе, у мікрараёне Пляўніекі(руск.) бел. названая вуліца.

Узнагароды[правіць | правіць зыходнік]

Падарункі[правіць | правіць зыходнік]

  • Чарнільны прыбор «Напалеон», за паспяховае камандаванне Усходнім фронтам (1918)

Працы[правіць | правіць зыходнік]

  • «О военной доктрине будущего», Москва, 1923
  • «Боевые действия в Восточной Пруссии в июле, августе и начале сентября 1914 г.» — М., 1923. — 105 с.
  • «Операции на восточной границе Германии в 1914», ч. 1, Москва, 1929
  • «Историческая роль латышских стрелков» (на латышском языке)
  • «Человек и война». — Мысли и материалы по военно общественной психологии.
  • Из воспоминаний Главкома И. И. Вацетиса, «Военно-исторический журнал», 1962, № 4
  • «Выступление левых эсэров в Москве», в сборнике: Этапы большого пути, Москва, 1962.
  • «Моя жизнь и мои воспоминания». Публикация в журнале «Даугава», Рига, 1980. № 3, 4, 5.

Зноскі

  1. 1,0 1,1 Нямецкая нацыянальная бібліятэка, Берлінская дзяржаўная бібліятэка, Баварская дзяржаўная бібліятэка і інш. Record #124969755 // Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 3 мая 2014.
  2. Нямецкая нацыянальная бібліятэка, Берлінская дзяржаўная бібліятэка, Баварская дзяржаўная бібліятэка і інш. Record #124969755 // Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 31 снежня 2014.
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 Вацетис Иоаким Иоакимович // Биографический справочник — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 106. — 737 с.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

«Энциклопедический словарь Гранат».(руск.) бел. Части 1 −3 дополнения к томам 40 и 41. Издательство Русского библиографического института(руск.) бел. братьев А.(руск.) бел. и И.(руск.) бел. Гранат. 19251926 года.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]