Вікіпедыя:Зноскі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Кароткая спасылка-перанакіраванне ВП:ЗН

Зноска — гэта спасылка па-за асноўнага тэксту на крыніцу інфармацыі, выкарыстаны пры напісанні артыкула, або каментар. Спасылка ствараецца з дапамогай адпаведных тэгаў або шаблонаў, якія трэба ўставіць пасля поясняемой часткі тэксту.

У канчатковым тэксце зноскі аўтаматычна размяшчаюцца ў раздзеле «Заўвагі» або «Зноскі» (гл. рэкамендацыі адносна структуры артыкула). Таксама аўтаматычна пасля фрагмента паясняемага тэксту ставіцца знак зноскі (лічба або значок), які злучае паясняемы тэкст са зноскай, а ў «Заўвагах» перад сноской ставіцца значок вяртання да поясняемому тэксту. Калі пстрыкнуць мышкай па знаку зноскі, то тэкст перамесціцца да зносцы, калі па значку вяртання — то да паясняемага тэксту.

У рухавічку Вікіпедыі MediaWiki існуе убудаваная падтрымка зносак і шаблонаў для іх афармлення. Зноскі можна ствараць у артыкуле, выкарыстоўваючы тэг <ref>. А таксама спрошчана, выкарыстоўваючы кнопку панэлі рэдагавання.

Ніжэй прыводзяцца прыклады, як ўстаўляць тэкст зноскі прама ў тэксце артыкула, а ў паказаным месцы артыкула (звычайна ўнізе) будзе аўтаматычна выводзіцца спіс усіх зносак са значкамі вяртання.

Выкарыстанне[правіць зыходнік]

Асноўная ідэя тэга <ref> складаецца ў тым, што ён устаўляе зняволены ў яго тэкст у якасці зноскі ў пэўны раздзел, зададзены тэгам <references /> (альбо, што пераважней у рускай Вікіпедыі, шаблонам {{reflist}}

Калі вы забудзецеся ўставіць тэг <references /> або шаблон {{reflist}} на старонку, зноскі будуць адкінутыя ў яе самы ніз. Пакідаць іх там не варта.

Зноскі можна ствараць спрошчана, выкарыстоўваючы кнопку панэлі рэдагавання або панэль хуткай ўстаўкі пад полем рэдагавання. У гэтым выпадку тэгі падставяцца аўтаматычна.

На гэтай старонцы таксама выкарыстоўваюцца зноскі — напрыклад, у канцы гэтага сказу[1]. Калі вы праглядзіце зыходны тэкст гэтай старонкі, націснуўшы на кнопку «правіць», то зможаце ўбачыць прыклад стварэння гэтай зноскі.

Заўвагі

  1. Гэта зноска з’яўляецца прыкладам да раздзела «Выкарыстанне».

Прыклад зноскі[правіць зыходнік]

Паводле дадзеных навукі, Сонца вялікае<ref>''Иванов И. И.'' Солнце. — М. : Наука, 2005. — С. 23.</ref>.

А вось Месяц — не такі вялікі<ref>''Сидоров В. В.'' Размер Луны // Наука и жизнь : журнал. — 1973. — № 5.</ref>.

== Заўвагі ==
{{reflist}}

Вынік:

Паводле дадзеных навукі, Сонца вялікае[1].

А вось Месяц — не такі вялікі[2].

Заўвагі

  1. Иванов И. И.</nowiki> Солнце. — М. : Наука, 2005. — С. 23.
  2. Сидоров В. В. Размер Луны // Наука и жизнь : журнал. — 1973. — № 5.

Паўторнае выкарыстанне адной і той жа зноскі[правіць зыходнік]

Часам узнікае неабходнасць некалькі разоў паўтарыць адну і тую ж зноску ў розных месцах артыкула. Каб пры гэтым тэкст зноскі не паўтараўся шматразова ў спісе зносак, зносцы можна даць унікальнае імя і выкарыстоўваць гэта імя ў месцах паўторных адсылак. Для наймення зноскі выкарыстоўваецца параметр name тэга <ref>: <ref>, для паўтарэння зноскі выкарыстоўваецца кароткая форма тэга <ref>: <ref>.

У наступным прыкладзе адна і тая жа крыніцы цытуецца два разы:

Гэта прыклад шматразовых спасылак на адну і туя жа зноску<ref name="multiple">Тэкст зноскі, які шматразова выкарыстоўваецца.</ref>.

Такія спасылки карысныя, напрыклад, для прывядзення розных цытат з адной і той жа крыніцы. Для таго, каб рабіць шматразовыя спасылкі неабходна выкарыстоўваць пустыя тэгі ref са слэшэм у канцы<ref name="multiple" />.

== Заўвагі ==
{{заўвагі}}

Вышэйпрыведзенны тэкст будзет выглядаць у артыкуле так:

Гэта прыклад шматразовых спасылак на адну і тую жа зноску[1].

Такія спасылки карысныя, напрыклад, для прывядзення розных цытат з адной і той жа крыніцы. Для таго, каб рабіць шматразовыя спасылкі неабходна выкарыстоўваць пустыя тэгі ref са слэшэм у канцы[1].

Заўвагі 
  1. 1,0 1,1 Тэкст сноскі, які шматразова выкарыстоўваецца.


Падзел спісу спасылак і тлумачальных заўваг[правіць зыходнік]

У некаторых выпадках можа быць пажаданым падзяліць зноскі на два або больш спісы — напрыклад, на спіс спасылак і тлумачальныя заўвагі. У такім выпадку можна выкарыстоўваць параметр group тэга <ref>. Прыклад:

Тэкст<ref group="заўвага">паясненне</ref><ref group="спасылка">спасылка</ref>

== Заўвагі ==
{{заўвагі|group="заўвага"}} '''Крыніцы'''
{{заўвагі|group="спасылка"}}

Вынік:

Тэкст[заўвага 1][спасылка 1]

Заўвагі 
  1. паясненне

Крыніцы

  1. спасылка

З дапамогай падобнага падзелу магчымая таксама арганізацыя зносак да зносак, для чаго служыць шаблон {{ref+}} (гл. падрабязнасці ў яго дакументацыі)

Указанне тэксту зносак у раздзеле «Заўвагі»[правіць зыходнік]

Гл. дакументацыю шаблона {{reflist}}

Без выкарыстання шаблонаў[правіць зыходнік]

Звычайная зноска[правіць зыходнік]

Зыходны код для выкарыстання звычайнай зноскі:

<poem>
Мороз и солнце; день чудесный!
Ещё ты дремлешь, друг прелестный…<ref name="pushkin" />
</poem>

== Заўвагі ==
<references>
<ref name="pushkin">Стихотворение А. С. Пушкина.</ref>
</references>

Вынік:

Мороз и солнце; день чудесный!
Ещё ты дремлешь, друг прелестный…[1]

Заўвагі 
  1. Стихотворение А. С. Пушкина.

Групоўка зносак[правіць зыходнік]

Зыходны код:

<poem>
На заре<ref name="zarya" group="А" /> ты её не буди<ref name="budit" group="А" />,
На заре она сладко<ref name="sladko" group="Б" /> так спит…<ref name="spit" group="Б" /><ref name="fet" group="В" />
</poem>

== Заўвагі ==
'''Група зносак «А»'''
<references group="А">
<ref name="zarya">Заря — свечение неба перед восходом и после заката Солнца.</ref>
<ref name="budit">Будить — выводить кого-либо из сна в состояние бодрствования.</ref>
</references>
'''Група зносак «Б»'''
<references group="Б">
<ref name="sladko">Сладко — в значении «приятно».</ref>
<ref name="spit">Спать — находиться в состоянии сна.</ref>
</references>
'''Группа зносак «В»'''
<references group="В">
<ref name="fet">Стихотворение А. А. Фета.</ref>
</references>

Вынік:

На заре[А 1] ты её не буди[А 2],
На заре она сладко[Б 1] так спит…[Б 2][В 1]

Заўвагі 

Група зносак «А»

  1. Заря — свечение неба перед восходом и после заката Солнца.
  2. Будить — выводить кого-либо из сна в состояние бодрствования.

Група зносак «Б»

  1. Сладко — в значении «приятно».
  2. Спать — находиться в состоянии сна.

Група зносак «В»

  1. Стихотворение А. А. Фета.

Заўвагі і спіс літаратуры[правіць зыходнік]

Для афармлення зноскі ў раздзеле «заўвагі» ў выглядзе гіпертэкставай спасылкі на крыніцу, размешчаны ў спісе літаратуры (у выпадку, калі такіх спасылак больш адной і яны адрозніваюцца, напрыклад, нумарам старонкі), можна выкарыстоўваць шаблон {{sfn}} або яго аналагі. Для гэтага ў шаблоне {{кніга}}, {{артыкул}} або {{cite web}}, якім павінен быць аформлены крыніца, неабходна дадаць параметр ref. У якасці значэння параметру пазначыць прозвішча аўтара.

У тым месцы тэксту, дзе трэба спаслацца на канкрэтную старонку ў дадзеным крыніцы, трэба падставіць шаблон {{sfn}} з прозвішчам аўтара, годам выдання (абавязковы параметр, калі не пусты) і нумарам старонкі:

Пазней гэты факт атрымаў паясненне{{sfn|Иванов|1985|с=13}}.

== Заўвагі ==
{{заўвагі}}

== Литература ==
* {{кніга
| аўтар = Иванов И. И.
| загаловак = О необходимости всего сущего
<!-- іншыя неабходныя параметры шаблона «кніга» -->
| год = 1985
| ref = Иванов
}}

Пасля захавання рэдагуемага тэксту на месцы шаблона {{sfn}} з'явіцца знак зноскі, у раздзеле «Заўвагі» з’явіцца гіпертэкст з прозвішчам аўтара, год выдання і нумар старонкі. Пры націску мышшу на знак зноскі тэкст перамесціцца на гіпертэкст у «Заўвагах», пры націску на які тэкст перамесціцца на афарбаванае назва крыніцы ў спісе літаратуры.

Шаблон {{sfn0}} фармуе спасылку на крыніцу без стварэння зноскі (карысна ў выпадку, калі неабходна даць спасылку на крыніцу ў іншы зносцы, якая акрамя спасылкі можа ўтрымліваць, напрыклад, цытату з крыніцы).

Іншым спосабам з’яўляецца выкарыстанне шаблонаў {{arf}} і {{f+}}{{f-}}, якія маюць істотныя адрозненні ад {{sfn}} ў функцыянаванні.

Рэкамендацыі па стылі[правіць зыходнік]

  • Унутраныя спасылкі ў зноскі можна рабіць як звычайна, напрыклад: Вікіпедыя.
  • Спасылку на зноску варта ставіць ушчыльную да папярэдняга тэксту, без папярэднічаў прабелу або разрыву радка.
  • У тэксце паміж <ref> і </ref> пажадана выкарыстоўваць шаблоны, прызначаныя для фарматавання бібліяграфічных спасылак, гл.: Вікіпедыя:Шаблоны/Бібліяграфія. Калі вам прасцей набраць спасылку без шаблона, можаце яго не выкарыстоўваць.
  • Выкарыстоўваючы дадатковы параметр шаблона {{зноскі}} (напрыклад, {{зноскі}} або {{зноскі}}), можна размясціць спіс заўваг у некалькі калонак, аднак варта мець на ўвазе, што такое размяшчэнне не заўсёды прыводзіць да большай кампактнасці спісу спасылак.
  • Паводле ВП:РУБ, у загалоўках раздзелаў зноскі не ставяцца.

Месца знака зноскі ў тэксце[правіць зыходнік]

Знак зноскі ставіцца непасрэдна пасля слова або словазлучэння, да якога ён адносіцца. Знак зноскі ставіцца ў канцы сказа, да якога адносіцца заўвага або заканчваецца паясняемы дадзенай заўвагай тэкст. Пры выкананні правіла неабходна прымаць ва ўвагу кантэкст[1].

Становішча знака зноскі адносна знакаў прыпынку[правіць зыходнік]

Дызайнер Арцемій Лебедзеў адзначае, што ўдала глядзіцца становішча зноскі над знакам прыпынку[2]. У Вікіпедыі можна ўключыць такое афармленне для сябе асабіста, паставіўшы галачку насупраць гаджэта «Размясціць спасылкі на зноскі над знакамі прыпынку, а не перад (⧼gadget-shiftrefs⧽» у наладах.

Памылкі ў афармленні зносак[правіць зыходнік]

Імя зноскі не павінна пачынацца з лічбы, гэта выкліча памылку[3].

Дапускаюцца імёны зносак без двукоссяў, калі яны складаюцца толькі з сімвалаў ASCII, акрамя прабелу, кіруючых сімвалаў і знакаў "$%'+=\>. Аднак калі ў імя без двукоссяў сустрэнуцца іншыя знакі, то параметр name ў тэгу <ref> будзе праігнараваны.

Распаўсюджаная памылка, калі сноскам, якія на самай справе не з'яўляюцца паўторамі, даюць адно і тое ж імя. Гэта можа быць вынікам капіявання найменныя зноскі і замены ў яе тэксце, напрыклад, нумары старонкі крыніцы. Гэта прыводзіць да таго, што тэкст такіх зносак у спіс зносак не трапляе, а замест іх ідуць адсылкі да іншых, непадыходзячым сноскам. Ніякай дыягностыкі для падобных выпадкаў не прадугледжана.

Таксама распаўсюджаная памылка з пустымі імёнамі зносак: панэль хуткай ўстаўкі рускай Вікіпедыі уключае канструкцыю <ref name="">...</ref>, прызначаную для наступнага запаўнення імя параметру і тэксту зноскі. Пустое імя лічыцца дапушчальным і не дыягнастуецца, таму, паколькі некаторыя ўдзельнікі не прыбіраюць параметр name="..." і не правяраюць вынік сваіх правак, гэта таксама прыводзіць да схаваным тэксце зносак з намёкаў не да тых сноскам.

Спасылкі на крыніцы ў зносках[правіць зыходнік]

Спасылкі на вэб-сайты, ньюсгруппы, спісы рассылання, навіны, кнігі, артыкулы, юрыдычныя дакументы, фільмы, кампутарныя гульні, тэле- і радыёперадачы і г . п. пажадана афармляць з дапамогай аднаго з адпаведных шаблонаў, якія палягчаюць афармленне ў адпаведнасці з правіламі. Больш падрабязную інфармацыю аб спасылках і цытатах гл Вікіпедыя:Спасылкі на крыніцы і Вікіпедыя:Шаблоны/Бібліяграфія.

Як гэта працуе?[правіць зыходнік]

Для тэхнічных тлумачэнняў да тэгам <ref> і <references> гл. mw:Extension:Cite/Cite.php.

Недахопы і тэхнічныя абмежаванні[правіць зыходнік]

  • У старой сістэме і спасылкі, і аўтаматычна нумерующиеся зноскі отсчитывались ад аднаго і таго ж лічыльніка, з-за чаго было цяжка падтрымліваць адпаведнасць з раздзелам спасылак. З новым модулем Cite.php узнікае іншая праблема: выпадковы чытач можа не заўважыць або не зразумець адрозненні паміж знешняй спасылкай і аўтаматычна нумаруемаой зноскай і можа заблытацца, палічыўшы, што нумары расстаўленыя па парадку. Таму некаторыя рэдактары лічаць, што на адной старонцы са зноскамі з аўтанумарацыяй лепш не карыстацца аўтаматычна нумараванымі знешнімі спасылкамі, чаго можна пазбегнуць, напрыклад, стварэннем знешніх спасылак з тэкстам, напрыклад kate's Tool замест kate's Tool [1].
  • У большасці браўзераў верхнія індэксы выклікаюць павелічэнне міжрадковай адлегласці для таго радка, дзе яны знаходзяцца. Паколькі радкі без індэксаў расстаўляюцца са стандартнай адлегласцю, гэта надае нераўнамернасць адлегласці радкоў у тэксце і выглядае непрыгожа. Такая агульная праблема з верхнімі індэксамі, для вырашэння якой могуць спатрэбіцца змены ў CSS або нават паляпшэння ў браўзерах або сістэмах адмалёўкі шрыфтоў у АС. Існуе выпраўленне, якое ліквідуе гэтую праблему без памяншэння памеру азначніка. Яно патрабуе ад карыстальніка дадаць CSS у свой style. sheet (monobook.css) і таму даступна толькі зарэгістраваным удзельнікам.
  • Некаторым падабаецца ідэя бакавых зносак у дадатак да ніжнім сноскам, асабліва калі гэтую магчымасць можна ўключаць у наладах MediaWiki. (Табліцу можна ператварыць у бакавую зноску з дапамогай style="float:right;".)
  • Пры рэдагаванні зносак даводзіцца іх шукаць у тэксце артыкула, а не рэдагаваць адразу ўсе ў раздзеле «Заўвагі». Пры неабходнасці гэта вырашаецца выкарыстаннем канструкцыі {{примечания|refs=}} (больш падрабязную інфармацыю гл. дакументацыю шаблона).
  • Пры рэдагаванні падзелу, дзе выкарыстаны зноскі, у якіх зададзены параметр group, яны не паказваюцца ў стандартным папярэдняга прагляду; аднак можна часова дадаць {{зноскі}} у канец падзелу.
  • Пры выкарыстанні некаторых шаблонаў для фарматавання усяго спісу зносак, напрыклад, у канструкцыі выгляду {{зноскі}}, фарматаванне распаўсюджваецца толькі на першую зноску. Для абыходу гэтага з'явы можна выконваць фарматаванне непасрэдна ўнутры тэгаў, як паказана тут: <ref>форматируемый тэкст</ref>.
  • Ўнутры <ref> не працуюць некаторыя магчымасці MediaWiki — напрыклад, <ref>{{{параметр}}}</ref> ўнутры шаблонаў (больш падрабязную інфармацыю гл фаб:2257). У такіх выпадках варта выкарыстоўваць механізм зносак праз чароўнае слова {{#tag}}Шаблон:Mwmw, замяняючы <ref>...</ref> на {{#tag:ref|...}}. Напрыклад, <ref name="Ran1912">J. Random, 1912.</ref> будзе выглядаць як {{#tag:ref|J. Random, 1912.|name=Ran1912}}, а калі з групамі, то {{#tag:ref|J. Random, 1912.|name=Ran1912|group="auth"}}.
У прыватнасці, такім чынам можна зрабіць зноску ўнутры зноскі — напрыклад, паказаць зноску на крыніцу (у прыкладзе ніжэй выдзелена колерам) у зносцы-каментары:
Общеизвестно, что Земля вращается вокруг Солнца{{#tag:ref|Хотя в [[Общество плоской Земли|Обществе плоской Земли]] с этим и не согласны{{#tag:ref|[http://www.tfes.org Сайт современного (с 2013 года) Общества плоской Земли]|group=прим.}}.
...

== Примечания ==
{{примечания|group=прим.}}

== Источники ==
{{примечания}}

Іншыя абмежаванні апісаны ў en:Wikipedia:Footnotes#Known bugs(англ.) .

Заўвагі[правіць зыходнік]

  1. Мильчин А. Э., Чельцова Л. К. Место знака сноски в основном тексте // Справочник издателя и автора. Редакционно-издательское оформление издания — Алімп, 1999. — С. 492-494. — 688 с. — 5000 экз. — ISBN 5-7390-0837-9.
  2. § 143. Знаки препинания в нестандартных ситуациях // Ководство Артемия Лебедева.
  3. См. также: phab:T24850.

Спасылкі[правіць зыходнік]