Віцебская мужчынская гімназія

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Віцебская мужчынская гімназія
Заснавана 1808
Закрыта 1918
Тып школа і гімназія

Віцебская мужчынская гімназія. Існавала ў Віцебску (Саборная вуліца) ў 18081918 гг.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Заснавана на базе 5-класнага народнага вучылішча. Падпарадкоўвалася папячыцельству Віленскай навучальнай акругі18291850 гг. Беларускай навучальнай акругі, у 18501864 гг. Пецярбургскай).

Вучні гімназіі цікаваліся беларускай культурай, удзельнічалі ў вызваленчым руху. У 1830-я гады імі перапісвалася паэма «Энеіда навыварат», на «літаратурных гутарках» 1850-х гадоў абмяркоўваліся гімназічныя сачыненні на фальклорна-этнаграфічныя тэмы. У 1860 г. група гімназістаў зрабіла запіс у «Альбоме» А. I. Вярыгі-Дарэўскага. Гімназісты ўдзельнічалі ў паўстанні 1863—1864 (з-за рэпрэсій і пераходу на нелегальнае становішча ўвосень 1863 г. з 300 вучняў на вучобу з’явіліся толька 198), рэвалюцыйных гуртках і выступленнях наступнага часу.

У 1870 г. адкрыта таксама Віцебская Марыінская жаночая гімназія, у 1905 г. — жаночая аляксееўская, у 1906 г. — прыватная мужчынская гімназія Неруша. Скасавана паводде дэкрэта УЦВК ад 16 кастрычніка 1918 г.

Будынак[правіць | правіць зыходнік]

Будынак гімназіі быў перабудаваны з былой паўразбуранай манастырскай пабудовы[1]. Аўтарам праекта будынка і дамовай царквы быў Іван Іванавіч Лявіцкі[1].

Навучальны працэс[правіць | правіць зыходнік]

Тэрмін навучання 7, з 1871 — 8 гадоў. Ставіла за мэту падрыхтоўку навучэнцаў да паступлення ва універсітэт. Напачатку прымаліся дзеці ўсіх саслоўяў, з 1828 г. — дзеці дваран і чыноўнікаў. У розны час у гімназіі выкладаліся філасофія, палітэканомія, права, польская, руская, лацінская, грэчаская, французская, нямецкая мовы, фізіка-матэматычныя () і прыродазнаўчыя дысцыпліны. У 1814 г. на прадметы гуманітарнага цыкла адводзілася 2/3 вучэбнага часу. У розныя часы выкладчыкамі гімназіі працавалі М. Чысцякоў і яго брат В. Чысцякоў, гісторык А. П. Сапуноў, этнографы М. Я. Нікіфароўскі, П. В. Шэйн і інш. Штогод гімназію заканчвалі 20—30 выпускнікоў, за ўвесь час існавання сярэднюю адукацыю ў ёй атрымалі каля 3 тыс. юнакоў.

Вядомыя выпускнікі[правіць | правіць зыходнік]

Сярод выпускнікоў і вучняў гімназіі дзекабрыст I. I. Гарбачэўскі, паэты Т. Лада-Заблоцкі і Я. Вуль (Э. Карафа-Корбут), пісьменнік Г. Марцінкевіч, мемуарыст і ўдзельнік вызваленчага руху М. Маркс, усходазнавец К. Касовіч, верагодны аўтар паэмы «Тарас на Парнасе» К. Вераніцын, будучы педагог Д. Сямёнаў, літаратуразнавец Л. Шапялевіч, дактары С. Чыр’еў, А. Чачот, некалькі інжынераў-архітэктараў, сярод якіх І. Дваржэцкі[2], Уладзімір і Яўген Прусакі[3], Канстанцін[4] і Сяргей Ціхаміравы[5], Васіль Прусакоў(руск.) бел. і інш.

Зноскі

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Бас, І. Літаратуразнаўчыя эцюды / І. Бас. — Мн.: Мастацкая лiтаратура, 1977. — 222 с.
  • Кісялёў, Г. В., Сяліцкі, С. В. Віцебская мужчынская гімназія / Г. В. Кісялёў, С. В. Сяліцкі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / БелЭн; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 2. Беліцк — Гімн. — Мн.: БелЭн, 1994. — 537 с., [8] к.: іл. — С. 326. — ISBN 5-85700-142-0.
  • Сапунов, А. П. Историческая записка 75-летия Витебской гимназии / А. П. Сапунов. — Витебск: Типография губернского правления, 1884. – 167 с.