Вішня звычайная

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Вішня звычайная
Prunus cerasus LC0017.jpg
Навуковая класіфікацыя
Міжнародная навуковая назва

Prunus cerasus L.

Сінонімы
Wikispecies-logo.svg
Сістэматыка
на Віківідах
Commons-logo.svg
Выявы
на Вікісховішчы
ITIS  24773
NCBI  140311
EOL  242597
GRIN  t:29866
IPNI  160687-3
TPL  tro-27804187

Вішня звычайная[3][4], Вішэння[5] (Prunus cerasus) — драўняная расліна, якую вырошчваюць у садах; від роду Сліва падроду Вішня сямейства Ружавыя (Rosaceae)[6].

Батанічнае апісанне[правіць | правіць зыходнік]

Prunus cerasus - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-113.jpg
Вішня звычайная. Батанічная ілюстрацыя з кнігі «Köhler’s Medizinal-Pflanzen», 1887

Вішня звычайная — невялікае дрэва ці куст, дасягае да 5[6] м у вышыню з бліскучай карой шэра-бурага колеру[6].

Лісце скурыстае, чаргаванае, чарашковае, шырокаэліптычнае, завостранае, цёмна-зялёнае зверху, знізу святлей, дасягае ў даўжыню да 5-6 см[6].

Кветкі найчасцей белага колеру, сабраныя ў парасоніках па 2-3 кветкі. Чашалісцікаў і пялёсткаў па пяць, тычынак 15-20, песцік адзін. Кветкі распускаюцца пасля лісця[6].

Плод — кісла-салодкая, шарападобная касцянка светла- або цёмна-чырвонага, амаль чорнага колеру, да 1 см у дыяметры, пакрытая лупінай, мякаць сакавітая, мясістая, костачка ад мякаці не аддзяляецца[6].

Экалогія[правіць | правіць зыходнік]

Цвіце ў канцы сакавіка — пачатку красавіка, плоданасіць з другой паловы мая. Мае зацяжны рост восенню, позна скідае лісце. Многія яе формы вылучаюцца вялікімі памерамі дрэў[7].

Плады вішні звычайнай[правіць | правіць зыходнік]

Неапрацаваныя плады вішні
Харчовая каштоўнасць на 100 г прадукта
Энергетычная каштоўнасць 52 ккал 217 кДж
Вада84,4 г
Бялкі0,8г
Тлушчы0,2 г
Вугляводы10,6 г

Рыбафлавін (B2)0,03 мг
Фалацын (B9)6 мкг
Аскарбінавая кіслата (віт. C)15 мг

Кальцый37 мг
Жалеза0,5 мг
Магній26 мг
Фосфар30 мг
Калій256 мг

Медзь100 мкг 

Плады вішні звычайнай маюць кісла-салодкі смак. Плады змяшчаюць арганічныя кіслоты (лімонная кіслата, яблычная кіслата, хінная кіслата, бурштынавая кіслата, саліцылавая кіслата)[6].

Плады вішні звычайнай змяшчаюць макраэлементы (калій, кальцый, фосфар, магній), мікраэлементы (медзь, жалеза), а таксама пекцінавыя рэчывы, дубільныя рэчывы, ферменты, антацыяны, цукры (глюкоза, фруктоза), вітаміны А, С, В2, РР, Р, фалійная кіслата, кумарын[6].

Выкарыстанне[правіць | правіць зыходнік]

Andrena (female) - Prunus cerasus - Keila.jpg

Вішня звычайная — вельмі пашыраная пладовая культура, якая вызначаецца скараспеласцю і штогадовым плоданашэннем. З амаль 150 відаў роду вішні для стварэння культурных сартоў выкарыстоўваліся галоўным чынам вішня звычайная і стэпавая (Prunus chamaecerasus).

Сустракаецца толькі ў культуры; у дзікай прыродзе няма. Некаторыя біёлагі лічаць вішню звычайную вынікам натуральнай гібрыдызацыі вішні стэпавай (Prunus chamaecerasus) з чарэшняй (Prunus avium)[7], які ўзнік і шмат разоў паўтараўся ў месцах сумеснага росту матчыных відаў. Думаюць, што натуральнае скрыжоўванне чарэшні і вішні стэпавай адбылося ў Македоніі, але, магчыма, на Паўночным Каўказе і ў Прыдняпроўі[8].

Плады вішні спажываюць свежымі. Таксама яны прыдатны для розных відаў перапрацоўкі: з іх гатуюць сокі, кампоты, пладовыя віны, варэнне, джэм, кісялі, жэле; начынку для варэнікаў, пірагоў.

Медыцынскае выкарыстанне[правіць | правіць зыходнік]

Лекавай сыравінай з'яўляюцца спелыя свежыя плады вішні і высушаны сок дрэва (клей)[6]. Вішнёвы сіроп прымяняюць у медыцыне для выпраўлення смаку вадкіх лекавых формаў (настоек, адвараў, мікстур), звычайна складае 1/5-1/10 іх аб'ёму[6].

У народнай медыцыне вішнёвы сок ужываюць як адхарквальны сродак пры бранхітах. Ёсць указанні пра заспакойваючае і супрацьсутаргавае дзеянне водных настояў пладоў вішні[6]. У эмульсіі з насення вішань і адвару з пладаножак выразнае мачагоннае дзеянне, іх рэкамендуюць для лячэння мачакіслых дыятэзаў і захворванняў суставаў. Адвары з галін вішні аказваюць добрае супрацьдыярэйнае дзеянне, іх назначаюць пры хранічных калітах[6].

Костачкі вішні і яе насенне пры ўжыванні ў вялікай колькасці могуць аказаць атрутнае дзеянне[6].

Галерэя[правіць | правіць зыходнік]

Frühling blühender Kirschenbaum.jpg

Агульны выгляд

Prunus cerasus.jpg

Лісце

Prunus cerasus blossom 1b.jpg

Кветкі

Owoce wisni.jpg

Плады

Вішня ў культуры[правіць | правіць зыходнік]

У літаратуры[правіць | правіць зыходнік]

Ціха трапечуцца лісці зялёныя,
З ветрыкам мову вядуць;
Вішні, узняўшыся белай каронаю,
Быццам дзяўчаты, цвітуць.

Якуб Колас. «Майская раніца».[9]

Вобразам вішні ў сваіх вершах карысталіся Яўгенія Янішчыц[10], Таццяна Дзям'янава[11], Максім Багдановіч[12].

Зноскі

  1. Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
  2. Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
  3. Назва згодна з Я. П. Шмярко, І. П. Мазан. Лекавыя расліны ў комплексным лячэнні — Мн: Навука і тэхніка, 1989. — С. 388. — 399 с. — ISBN 5-343-00120-3.
  4. Киселевский А. И. Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Минск: «Наука и техника», 1967. — С. 35. — 160 с. — 2350 экз.
  5. Добровольский В. Н. Смоленский областной словарь. Смоленск, 1914
  6. 6,00 6,01 6,02 6,03 6,04 6,05 6,06 6,07 6,08 6,09 6,10 6,11 6,12 Митюков А. Д., Налетько Н. Л., Шамрук С. Г. Вишня обыкновенная // Дикорастущие плоды, ягоды и их применение — Мн: Ураджай, 1975. — С. 37-39. — 200 с. — 130 000 экз.
  7. 7,0 7,1 Фатьянов В. И., Менафов Б. М. Вишня и слива. —М.: Россельхозиздат, 1981. 54 с.
  8. Вишня обыкновенная (руск.) 
  9. Якуб Колас. «Майская раніца»
  10. Я. Янішчыц. «Вішня»
  11. Т. Дзям'янава. «Санет»
  12. М. Адамовіч. «Па-над белым пухам вішняў»

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]