Вішня звычайная

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Вішня звычайная
Prunus cerasus LC0017.jpg
Навуковая класіфікацыя
Міжнародная навуковая назва

Prunus cerasus L.

Сінонімы
Wikispecies-logo.svg
Сістэматыка
на Віківідах
Commons-logo.svg
Выявы
на Вікісховішчы
ITIS  24773
NCBI  140311
EOL  242597
GRIN  t:29866
IPNI  160687-3
TPL  tro-27804187

Вішня звычайная[3] (Prunus cerasus) — драўняная расліна, якую вырошчваюць у садах; від роду Сліва падроду Вішня сямейства Ружавыя (Rosaceae)[4].

Батанічнае апісанне[правіць | правіць зыходнік]

Prunus cerasus - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-113.jpg
Вішня звычайная. Батанічная ілюстрацыя з кнігі «Köhler’s Medizinal-Pflanzen», 1887

Вішня звычайная — невялікае дрэва ці куст, дасягае да 5[4] м у вышыню з бліскучай карой шэра-бурага колеру[4].

Лісце скурыстае, чаргаванае, чарашковае, шырокаэліптычнае, завостранае, цёмна-зялёнае зверху, знізу святлей, дасягае ў даўжыню да 5-6 см[4].

Кветкі найчасцей белага колеру, сабраныя ў парасоніках па 2-3 кветкі. Чашалісцікаў і пялёсткаў па пяць, тычынак 15-20, песцік адзін. Кветкі распускаюцца пасля лісця[4].

Плод — кісла-салодкая, шарападобная касцянка светла- або цёмна-чырвонага, амаль чорнага колеру, да 1 см у дыяметры, пакрытая лупінай, мякаць сакавітая, мясістая, костачка ад мякаці не аддзяляецца[4].

Экалогія[правіць | правіць зыходнік]

Цвіце ў канцы сакавіка — пачатку красавіка, плоданасіць з другой паловы мая. Мае зацяжны рост восенню, позна скідае лісце. Многія яе формы вылучаюцца вялікімі памерамі дрэў[5].

Плады вішні звычайнай[правіць | правіць зыходнік]

Неапрацаваныя плады вішні
Харчовая каштоўнасць на 100 г прадукта
Энергетычная каштоўнасць 52 ккал 217 кДж
Вада84,4 г
Бялкі0,8г
Тлушчы0,2 г
Вугляводы10,6 г

Рыбафлавін (B2)0,03 мг
Фалацын (B9)6 мкг
Аскарбінавая кіслата (віт. C)15 мг

Кальцый37 мг
Жалеза0,5 мг
Магній26 мг
Фосфар30 мг
Калій256 мг

Медзь100 мкг 

Плады вішні звычайнай маюць кісла-салодкі смак. Плады змяшчаюць арганічныя кіслоты (лімонная кіслата, яблычная кіслата, хінная кіслата, бурштынавая кіслата, саліцылавая кіслата)[4].

Плады вішні звычайнай змяшчаюць макраэлементы (калій, кальцый, фосфар, магній), мікраэлементы (медзь, жалеза), а таксама пекцінавыя рэчывы, дубільныя рэчывы, ферменты, антацыяны, цукры (глюкоза, фруктоза), вітаміны А, С, В2, РР, Р, фалійная кіслата, кумарын[4].

Выкарыстанне[правіць | правіць зыходнік]

Andrena (female) - Prunus cerasus - Keila.jpg

Вішня звычайная — вельмі пашыраная пладовая культура, якая вызначаецца скараспеласцю і штогадовым плоданашэннем. З амаль 150 відаў роду вішні для стварэння культурных сартоў выкарыстоўваліся галоўным чынам вішня звычайная і стэпавая (Prunus chamaecerasus).

Сустракаецца толькі ў культуры; у дзікай прыродзе няма. Некаторыя біёлагі лічаць вішню звычайную вынікам натуральнай гібрыдызацыі вішні стэпавай (Prunus chamaecerasus) з чарэшняй (Prunus avium)[5], які ўзнік і шмат разоў паўтараўся ў месцах сумеснага росту матчыных відаў. Думаюць, што натуральнае скрыжоўванне чарэшні і вішні стэпавай адбылося ў Македоніі, але, магчыма, на Паўночным Каўказе і ў Прыдняпроўі[6].

Плады вішні спажываюць свежымі. Таксама яны прыдатны для розных відаў перапрацоўкі: з іх гатуюць сокі, кампоты, пладовыя віны, варэнне, джэм, кісялі, жэле; начынку для варэнікаў, пірагоў.

Медыцынскае выкарыстанне[правіць | правіць зыходнік]

Лекавай сыравінай з'яўляюцца спелыя свежыя плады вішні і высушаны сок дрэва (клей)[4]. Вішнёвы сіроп прымяняюць у медыцыне для выпраўлення смаку вадкіх лекавых формаў (настоек, адвараў, мікстур), звычайна складае 1/5-1/10 іх аб'ёму[4].

У народнай медыцыне вішнёвы сок ужываюць як адхарквальны сродак пры бранхітах. Ёсць указанні пра заспакойваючае і супрацьсутаргавае дзеянне водных настояў пладоў вішні[4]. У эмульсіі з насення вішань і адвару з пладаножак выразнае мачагоннае дзеянне, іх рэкамендуюць для лячэння мачакіслых дыятэзаў і захворванняў суставаў. Адвары з галін вішні аказваюць добрае супрацьдыярэйнае дзеянне, іх назначаюць пры хранічных калітах[4].

Костачкі вішні і яе насенне пры ўжыванні ў вялікай колькасці могуць аказаць атрутнае дзеянне[4].

Галерэя[правіць | правіць зыходнік]

Frühling blühender Kirschenbaum.jpg

Агульны выгляд

Prunus cerasus.jpg

Лісце

Prunus cerasus blossom 1b.jpg

Кветкі

Owoce wisni.jpg

Плады

Вішня ў культуры[правіць | правіць зыходнік]

У літаратуры[правіць | правіць зыходнік]

Ціха трапечуцца лісці зялёныя,
З ветрыкам мову вядуць;
Вішні, узняўшыся белай каронаю,
Быццам дзяўчаты, цвітуць.

Якуб Колас. «Майская раніца».[7]

Вобразам вішні ў сваіх вершах карысталіся Яўгенія Янішчыц[8], Таццяна Дзям'янава[9], Максім Багдановіч[10].

Зноскі

  1. Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
  2. Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
  3. Назва згодна з Я. П. Шмярко, І. П. Мазан. Лекавыя расліны ў комплексным лячэнні — Мн: Навука і тэхніка, 1989. — С. 388. — 399 с. — ISBN 5-343-00120-3.
  4. 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 Митюков А. Д., Налетько Н. Л., Шамрук С. Г. Вишня обыкновенная // Дикорастущие плоды, ягоды и их применение — Мн: Ураджай, 1975. — С. 37-39. — 200 с. — 130 000 экз.
  5. 5,0 5,1 Фатьянов В. И., Менафов Б. М. Вишня и слива. —М.: Россельхозиздат, 1981. 54 с.
  6. Вишня обыкновенная (руск.) 
  7. Якуб Колас. «Майская раніца»
  8. Я. Янішчыц. «Вішня»
  9. Т. Дзям'янава. «Санет»
  10. М. Адамовіч. «Па-над белым пухам вішняў»

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]