Дзярэчын

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Аграгарадок
Дзярэчын
Дзярэчын. Касцёл.jpg
Краіна
Вобласць
Раён
Сельсавет
Каардынаты
Насельніцтва
777 чалавек (1993)
Часавы пояс
Тэлефонны код
+375 1564
Аўтамабільны код
4
Дзярэчын на карце Беларусі ±
Дзярэчын (Беларусь)
Дзярэчын
Дзярэчын (Гродзенская вобласць)
Дзярэчын

Дзярэ́чын[1] (трансліт.: Dziarečyn, руск.: Деречин) — аграгарадок у Зэльвенскім раёне Гродзенскай вобласці, на рацэ Сіпа. Цэнтр Дзярэчынскага сельсавета. Насельніцтва 777 чал. (1993). Знаходзіцца за 13 км на паўночны ўсход ад г.п. Зэльва, за 15 км ад чыгуначнай станцыі Зэльва; на шашы Гродна — Слонім і на шашы, што злучае вёску з Зэльвай.

Дзярэчын — былое мястэчка гістарычнай Слонімшчыны (частка Наваградчыны), адна з галоўных рэзідэнцый Сапегаў. Некалі шматлікія тутэйшыя гістарычна-культурныя каштоўнасці супольнымі намаганнямі знішчылі або разрабавалі ўлады Расійскай імперыі і бальшавікі.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Упершыню Дзярэчын згадваецца ў XV ст. як сяло, уладанне баярына Дрэмута. У 1416 вялікі князь Вітаўт «за верную службу» перадаў яго роду Копачаў. У 1501 па смерці Яцка Копача маёнтак Дзярэчын адыйшоў да яго сястры Ганны Сангушкі. У гэты час тут дзейнічала царква Святога Спаса. Да 1508 часткай маёнтка (сялом Кочын) валодаў пісар гаспадарскі Васіль Мікольскі, затым яна перайшла да Сямёна Палазовіча. З 1510 — агульная ўласнасць князёў Сангушкаў, Адзінцэвічаў і Палубінскіх.

У 1537 Дзярэчын атрымаў статус мястэчка. У 1540 частку маёнтка ў Сангушкаў выменялі Вішнявецкія. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (15651566) мясцовасць зноў увайшла ў склад Слонімскага павета Наваградскага ваяводства. 3 1570-х да 1603 частка маёнтка, што раней належала Адзінцэвічам знаходзілася ва ўладанні Валовічаў і Нарбутаў. У 1599 Палубінскія пыдкупілі ў Вішнявецкіх іх частку. У гэты час у паселішчы налічвалася 42 двары.

У 1603 Гальшка Нарбут запісала сваю частку Дзярэчына сыну — Самуэлю Валовічу. У 1609 адзінымі ўдальнікамі мястэчка (62 двары) сталі Палубінскія. У 1618 пісар слонімскі земскі Канстанцін Палубінскі заснаваў у Дзярэчыне Успенскі касцел і кляштар дамініканцаў, пры якім адкрыліся школа, бібліятэка і шпіталь. Станам на 1646 у мястэчку было 72 двары. У 1685 мясцовасць перайшла да Сапегаў і зрабілася адной з іх галоўных рэзідэнцый.

У Вялікую Паўночную вайну (17001721) Дзярэчын зведаў значныя разбурэнні. Станам на 1750 тут было 85 двароў, Рынак, 2 вуліцы (Слонімская і Зэльвенская). У 1786 у Дзярэчыне збудавалі палац, у якім размяшчалася калекцыя жывапісу, захоўваліся старажытныя дакументы, зброя літоўскіх гетманаў, ваенныя трафеі, каштоўны посуд. На 1790 у мястэчку было 160 двароў.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Дзярэчын апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, у Слонімскім павеце. Пасля здушэння вызваленчага паўстання ў 1830 расійскія ўлады канфіскавалі маёнтак у Сапегаў, ліквідавалі кляштар дамініканцаў і пачалі яго руйнаванне. Радавыя і кляштарныя скарбы вывезлі ў Пецярбург (у тым ліку карцін і каштоўных упрыгожанняў — 303 пуды і 25 фунтаў). Рускі цар асабіста пастанавіў спаліць частку нарабаваных каштоўнасцей:

" Государь Император, осмотрев разложенные в Испанском зале Эрмитажа картины, портреты, медали и другие вещи (всего 37 ящиков), высочайше соизволил сделать оным различные назначения, а некоторые повелел уничтожить "

Спальваліся найперш карціны з сюжэтамі на гістарычныя тэмы, якія, на думку манарха-мастацтвазнаўцы, маглі выклікаць у гледачоў непажаданыя думкі пра былую веліч Рэчы Паспалітай[2]. У 1870-я ў мястэчку існавалі 2 царквы, капліца, сінагога, 2 малітоўныя дамы, багадзельня, 2 школы, 28 крам, млын, 9 корчмаў, рэгулярна праволзіліся кірмашы.

У Першую сусветную вайну Дзярэчын занялі нямецкія войскі, у 19181920 ён пераходзіў пераходзіў з рук у рукі — ад бальшавікоў да польскага войска. Згодна з Рыжскай мірнай дамовай (1921) мястэчка апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі.

У 1939 Дзярэчын увайшоў у БССР, дзе ў 1940 стаў цэнтрам сельсавета. Статус паселішча панізілі да вёскі. У Другую сусветную вайну вёска знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. 17 красавіка 1962 Дзярэчын ўвайшоў у склад Ваўкавыскага, з 6 студзеня 1962 Мастоўскага, з 30 ліпеня 1966 Зэльвенскага раёна. Станам на 1971 тут было 334 двары, на 1993 — 270.

Насельніцтва[правіць | правіць зыходнік]

Інфраструктура[правіць | правіць зыходнік]

У Дзярэчыне працуюць сярэдняя школа, лякарня, дом культуры.

Славутасці[правіць | правіць зыходнік]

Страчаная спадчына[правіць | правіць зыходнік]

Пілястры з кляштарнай званіцы

Вядомыя асобы[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).
  2. Міхась Скобла. Мястэчка Дзярэчын // «Наша Вера» № 3 (9), 1999.
  3. Соркіна I. Мястэчкі Беларусі ў канцы ХVІІІ — першай палове ХІХ ст. — Вільня: ЕГУ, 2010. С. 414.
  4. Dereczyn // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.Tom I: Aa — Dereneczna. — Warszawa, 1880. S. 960.
  5. Валерый Шаблюк. Дзярэчын // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. С. 255.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]