Канстанцін Ігнатавіч Тызенгаўз

З пляцоўкі Вікіпедыя
(Пасля перасылкі з Канстанцін Тызенгаўз)
Jump to navigation Jump to search
Канстанцін Тызенгаўз
Kanstantyn Tyzenhaus. Канстантын Тызэнгаўз.jpg
К. Тызенгаўз. Невядомы мастак, XIX ст.
POL COA Bawół I.svg
Герб «Буйвал І»
 
Адукацыя
Дзейнасць арнітолаг
Член у
Нараджэнне 3 чэрвеня 1786(1786-06-03)
Смерць 1 студзеня 1853(1853-01-01) (66 гадоў)
Род Тызенгаўзы
Бацька Ігнацы Тызенгаўз[d]
Маці Ганна з Бягінскіх[d]
Жонка Валерыя з Ваньковічаў
Дзеці Марыя Ганна Валерыя з Тызенгаўзаў[d]

Канстанцін Тызенгаўз (3 чэрвеня 1786, мястэчка Жалудок — 1853, горад Паставы) — навуковец-заолаг, заснавальнік беларускай арніталогіі[1].

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

З шляхецкага роду Тызенгаўзаў, сын Ігнація і Ганны з Бягінскіх. Успадкаваў ад бацькі тытул графа.

Навучаўся ў Віленскім універсітэце, сярод яго выкладчыкаў былі Станіслаў Юндзіл і Ян Рустэм.

У расійска-французскую вайну 1812 года выступіў на баку Напалеона, сфарміраваў і ачоліў уласны полк. Браў удзел у абароне крэпасці Модлін, у бітвах за Германію. У 1813 атрымаў Крыж Ганаровага легіёна.

Пасля 1814 вярнуўся ў Паставы, дзе завяршыў будаўніцтва палаца Тызенгаўзаў. У 1831 падтрымаў вызваленчае паўстанне, дапамагаў матэрыяльнымі сродкамі, пастаўляў зброю і кантаністаў.

Разам са сваім таксідэрмістам Міхалам Скіндэрам прэпараваў шматлікія экзэмпляры птушак і звяроў з навакольных мясцін Віленшчыны. Каб мець магчымасць параўноўваць птушак з розных месцаў і частак свету, ездзіў у экспедыцыі па краі і за яго межы (на Гродзеншчыну, Піншчыну, у Карпаты, Падолле, Бесарабію, на ўзбярэжжа Чорнага мора), здабываючы там не толькі новыя экспанаты для сваёй знакамітай калекцыі, але і новы досвед, новыя знаёмствы сярод навукоўцаў.

У 1829 і 1844 быў у Парыжы і Вене, у 1841 наведаў Дрэздэн, Мілан і Венецыю, у 1851 — Берлін. Некалькі разоў наведваў Варшаву і мясцовы Заалагічны кабінет.

Сабраў велізарную калекцыю: каля 3000 відаў птушак з усяго свету, а таксама значную колькасць птушыных яек. З 1831 апублікаваў больш за 20 навуковых прац, напісаных на польскай, лацінскай і французскай мовах[2].

Асноўныя працы[правіць | правіць зыходнік]

  • «Асновы арніталогіі, навукі аб птушках» (польск.: Zasadу ornitologii albo nauki o ptakach, 1841);
  • «Агульная арніталогія, альбо апісанне птушак усіх частак Свету» (польск.: Ornitologia powszechna, czyli opisanie ptaków wszystkich części świata. Том 1—3, 18431846, Вільня);
  • «Каталог птушак і млекакормячых Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага» (лац.: Catalogus avium et mammalium..., 1844), у якім апісаў 351 від птушак і 167 відаў звяроў з тэрыторыі сучасных Беларусі, Польшчы, Літвы і Украіны.

Сям'я[правіць | правіць зыходнік]

Жонка[правіць | правіць зыходнік]

У 1822 годзе Канстанцін Тызенгаўз пабраўся шлюбам з Валерыяй Ваньковіч (1805 — 2 сакавіка 1843). Бацькамі яе былі ігуменскі павятовы маршалак Антон Тадэвушавіч Ваньковіч (1780—1812) і яго жонка Ганна з Солтанаў (каля 1790—1812).


Дзеці[правіць | правіць зыходнік]

У шлюбе з Валерыяй Ваньковіч тры сыны і дзве дачкі[3]:

Памяць[правіць | правіць зыходнік]

У 2007 у Жалудоцкім касцёле адкрылі памятную шыльду ў гонар К. Тызенгаўза[4].

Зноскі

  1. Бусел, сімвал Беларусі, з'явіўся ў нас параўнальна нядаўна... // «Звязда» №162 (26520), 29 жніўня 2009.
  2. Дзмітрый Вінчэўскі. Канстанцін Тызенгаўз (1786-1853). Да 220 годдзя з дня народзінаў. // Состояние и перспективы охраны животного мира Гродненской области и сопредельных территорий: сборник материалов II Гродненской областной открытой зоологической конференции учащихся, посвященной 220-летию со дня рождения Константина Тызенгауза (17-19 февраля 2006 г., г. Гродно) / ред. кол.: Д. Е. Винчевский, В. С. Гуменный, А. В. Рыжая. — Гродно, 2006. — С. 5-23.
  3. Генеалогія Валерыі Ваньковіч (польск.) 
  4. Канстанцін Тызенгаўз вярнуўся ў Жалудок // «Наша Ніва», 19 лістапада 2007.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]