Мілаславічы

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Аграгарадок
Мілаславічы
Краіна
Вобласць
Раён
Сельсавет
Каардынаты
Першае згадванне
1604 г.
Ранейшыя назвы
Ганна, Скрылінава
Вышыня цэнтра
184 м
Насельніцтва
565[1] чалавек (2019)
Часавы пояс
Тэлефонны код
+375 2244
Аўтамабільны код
6
Мілаславічы на карце Беларусі ±
Мілаславічы (Беларусь)
Мілаславічы
Мілаславічы (Магілёўская вобласць)
Мілаславічы

Міласла́вічы[2] (трансліт.: Milaslavičy, руск.: Милославичи) — аграгарадок у Клімавіцкім раёне Магілёўскай вобласці, на рацэ Іпуць, адміністрацыйны цэнтр аднайменнага сельсавета.

Мілаславічы — даўняе мястэчка і павятовы горад гістарычнай Мсціслаўшчыны, таксама вядомае як колішняе паселішча Ганна, заснаванае Радзівіламі. Знаходзіцца за 23 км на паўночны ўсход ад Клімавічаў, за 10 км ад чыгуначнай станцыі Шасцёраўка (лінія МагілёўРослаўль); на аўтамабільнай дарозе Клімавічы — Макеевічы. На ўсход ад вёскі размяшчаецца Мілаславіцкае вадасховішча[3]. Насельніцтва на 2019 год — 565 чалавек[1].

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Вялікае Княства Літоўскае[правіць | правіць зыходнік]

Упершыню згадваецца ў 1604 годзе як сяло ў Крычаўскай воласці Вялікага Княства Літоўскага, знаходзілася ў дзяржаўнай уласнасці[4]. У 1725 годзе на землях Мілаславічаў, на правым беразе ракі Іпуць было заснавана мястэчка Ганна, названае ў гонар яго ўладальніцы — Ганны Кацярыны Радзівіл з Сангушкаў. Тэрмін слабады мястэчку быў вызначаны на 15 гадоў. Згодна з інвентаром Крычаўскага староства за 1727 год, у Ганне, якое было таксама вядома як Скрылінава, налічвалася 87 дымоў, млын і сукнавальня, у 1737 годзе дзейнічала царква. Паводле інвентару староства 1747 года, цэнтрам паселішча з’яўляўся рынак плошчай 1500 м², ад якога адыходзілі 4 вуліцы: Ганчарная, Ладзяшанская, Старэцкая, Шумяцкая і Лагавая, якая ішла над ракой[5].

Пад уладай Расійскай імперыі[правіць | правіць зыходнік]

У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе сяло ўвайшло ў склад Расійскай імперыі і ў наступным годзе было аб’яднана з мястэчкам Ганнай пад агульнай назвай Мілаславічы. Тады ж паселішчу быў нададзены статус павятовага горада Магілёўскай губерні, аднак пасля зменаў у адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле ў 1777 годзе Мілаславічы ў спісе гарадоў не значыліся[6].

У 1779 годзе Мілаславічы — мястэчка ў Крычаўскім старостве Клімавіцкага павета Магілёўскай губерні, уласнасць памешчыка. Па звестках 1830 года, у мястэчку, якое на той час было цэнтрам воласці, працавалі 3 вадзяныя млыны, 4 карчмы, маслабойня, хлебазапасная крама, двойчы на год адбываліся кірмашы. Частка жыхароў займаліся кавальствам. Станам на 1858 год, паселішча знаходзілася ў дзяржаўнай уласнасці. У тым жа годзе быў заснаваны бровар, дзе ў 1884 годзе паставілі паравую машыну[6].

У красавіку 1884 года ў выніку пажару згарэла каля 70 двароў, царква, будынак валаснога праўлення і народнае вучылішча, страты склалі звыш 41 тыс. рублёў. Паводле вынікаў перапісу 1897 года, у Мілаславічах былі двухкласная земская і аднакласная царкоўнапрыхадская школы, прыёмны пакой, хлебазапасная крама, піцейны і малітоўны дамы, царква, а таксама 23 крамкі. 8 лістапада 1905 года жыхары Мілаславічаў і навакольных вёсак падчас хваляванняў знеслі млын і плаціну ў Макеевічах[6].

У 1917 годзе ў мястэчку быў створаны рэўкам, які ўзначаліў Я. Ф. Дуброўскі, аднак супраць яго з боку прыхільнікаў Часовага ўрада было арганізавана ўзброенае выступленне. Выступленне было задушана пасля тэлеграмы У. І. Леніну, які дапамог рэўкамаўцам зброяй, дастаўленай з Рослаўля. На той час у вёсцы дзейнічаў камітэт беднаты[6].

Найноўшы час[правіць | правіць зыходнік]

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Мілаславічы абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года, згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад БССР. 16 студзеня вёска разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі апынулася ў складзе РСФСР, але ў 1924 годзе, у выніку першага ўзбуйнення БССР, Мілаславічы вярнулі Беларусі, дзе 20 жніўня яны стала цэнтрам сельсавета ў Клімавіцкім раёне.

У пачатку 1920-х гадоў у вёсцы былі створаны крэдытнае таварыства, масларобчая арцель, пункт па ліквідацыі непісьменнасці (1923), хата-чытальня (1924), урачэбны ўчастак (1926), а таксама таварыства па сумеснай апрацоўцы зямлі. Яшчэ 16 жніўня 1921 года пачало працу сельскагаспадарчае таварыства «Усход» (у 1925 годзе мела 95 га зямлі), станам на 1925 год значыліся таксама сельскагаспадарчыя прадпрыемствы «Веккер» і «Вызваленне».

14 кастрычніка 1925 года ў Мілаславічах адбылася выстаўка, падчас якой былі прадэманстраваны дасягненні ў развіцці сельскагаспадарчай вытворчасці. У канцы 20-х гадоў XX стагоддзя ў мястэчку знаходзіліся 2 кааператыўныя лаўкі, паштова-тэлеграфнае аддзяленне, лясніцтва, дзейнічала кінаўстаноўка (адкрылася ў 1926 годзе). У 1928 годзе для сямігадовай школы, дзе працавалі 10 настаўнікаў, было пабудавана новае памяшканне, меўся інтэрнат. 8 мая 1930 года быў утвораны калгас імя І. В. Сталіна, які па звестках 1932 года аб’ядноўваў 141 гаспадарку, меў 630 га ворнай зямлі. У 1929 годзе былі адкрыты абмулаторыя, аптэка, шавецкая арцель «Новая праца», працавалі 3 кузні. У прадваенны час у вёсцы быў узведзены новы будынак школы, пачала працу МТС, якая ў 1938 годзе мела 44 трактары[6].

Падчас Другой сусветнай вайны вёска да 27 верасня 1943 гадоў была акупіравана нямецкімі войскамі. У жніўні 1941 года ў наваколлі вяліся баявыя дзеянні з удзелам 137-й стралковай дывізіі. У верасні 1943 года нацысты забілі 116 жыхароў, спалілі 88 двароў у Мілаславічах. У памяць аб гэтым перад будынкам сельсавета быў усталяваны абеліск, у брацкай магіле каля вёскі пастаўлены помнік 14 загінулым салдатам.

Пасля вайны Мілаславічы аднавіліся, у 1956 годзе да іх быў далучаны пасёлак Атрашэнкава. Станам на 1986 год, працавалі аптэка, бальніца, бібліятэка, гандлёвы цэнтр, дом культуры, дзіцячы сад-яслі, камбінат побытавага абслугоўвання насельніцтва, сярэдняя школа імя М. А. Старавойтава, паштовае аддзяленне, ферма буйной рагатай жывёлы, рамонтныя майстэрні[7].

У цяпершані час вёска з’яўляецца цэнтам саўгаса «Мілаславіцкі», працуюць бальніца, бібліятэка, дзіцячы сад, школа, дом культуры, комплексны прёмны пункт абслугоўвання насельніцтва, крамы. Пасля рэстаўрацыі ў 2004 годзе аднавіла дзейнасць царква. У 2008 годзе ў Мілаславічах быў знойдзены грашовы скарб колькасцю ў 150 манет, датаваных XVIII—XX стагоддзямі, які быў перададзены ў Клімавіцкі краязнаўчы музей[8].

Насельніцтва[правіць | правіць зыходнік]

  • XVIII стагоддзе: 1779 год — 382 чал., 51 двор; 1784 год — 355 чал., 54 двары[6].
  • XIX стагоддзе: 1858 год — 422 чал., 88 двароў; 1885 год — 490 чал., з іх 115 яўрэяў, 63 двары[9]; 1897 год — 1403 чал., 205 двароў[6].
  • XX стагоддзе: 1909 год — 1561 чал., 199 двароў у мястэчку Мілаславічах і 21 чал., 3 двары ў фальварку Мілаславічах; 1926 год — 1119 чал., 224 двары; 1940 год — 533 чал., 121 двор; 1986 год — 767 чал., 293 двары; 1998 год — 762 чал., 262 двары[7]; 1999 год — 775 чал., 285 двароў[4].
  • XXI стагоддзе: 2007 год — 702 чал., 258 двароў[6]; 2015 год — 632 чал., 225 двароў[1]; 2019 год — 565 чал.[1]

Забудова[правіць | правіць зыходнік]

Праект планіроўкі і забудовы Мілаславічаў быў распрацаваны ў 1985 годзе. Планіроўка прамавугольная. Рака падзяляе вёску на паўночную і паўднёвую часткі. У паўночнай частцы ад галоўнай просталінейнай вуліцы на паўночны захад адыходзяць 2 просталінейныя кароткія вуліцы, злучаныя на поўначы крывалінейнай вуліцай з завулкамі. У паўднёвай частцы 2 крывалінейныя вуліцы амаль шыротнай арыентацыі злучаюцца ў цэнтры плыўна выгнутай вуліцай з завулкамі. Забудова двухбаковая, шчыльная, пераважна драўляная сядзібнага тыпу. На галоўнай вуліцы размяшчаюцца асноўныя мураваныя грамадскія будынкі. Частку забудовы складаюць 2-павярховыя 4-кватэрныя дамы. Гаспадарчы сектар знаходзіцца на паўночнай і ўсходняй ускраінах[6].

Славутасці[правіць | правіць зыходнік]

  • Свята-Пакроўская царква (1887 год, мураваная).
  • Плябанія Свята-Пакроўскай царквы (кан. XIX — пач. XX ст., мураваная).
  • Рэшткі сядзібы Мяшчэрскіх (XIX — пач. ХХ ст.)

Вядомыя ўраджэнцы[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Аграгарадок Мілаславічы // Сайт Клімавіцкага раённага выканаўчага камітэта (руск.) 
  2. Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Магілёўская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2007. — 406 с. ISBN 978-985-458-159-0. (DJVU)
  3. Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Т. 3. — 599 с. — 10 000 экз.
  4. 4,0 4,1 БелЭН, т.10, с. 369
  5. Мяцельскі А. Ганна // ЭВКЛ, т.3, с. 155.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 6,8 ГВБ, т. 6 кн.2, с.117
  7. 7,0 7,1 ЭГБ, т.5, с.142
  8. Скарб на гародзе // Наша ніва, 23 ліпеня 2008 г. (бел.) 
  9. Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў, т.6, с.440

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]