Пітэр Лакс

Пітэр Лакс
Пітэр Лакс
	англ.: Peter Lax
Дата нараджэння	1 мая 1926[…]
Месца нараджэння	Будапешт, Каралеўства Венгрыя;
Дата смерці	16 мая 2025 (99 гадоў)
Месца смерці	Манхэтэн, Нью-Ёрк, штат Нью-Ёрк, ЗША;
Грамадзянства	Венгрыя; ЗША;
Жонка	Anneli Cahn Lax[d]
Род дзейнасці	матэматык, выкладчык універсітэта
Навуковая сфера	дыферэнцыяльнае ўраўненне ў частковых вытворных[d], прыкладная матэматыка і матэматыка
Месца працы	Нью-Ёркскі ўніверсітэт; Манхэтэнскі праект; Манхэтэнскі праект;
Альма-матар	школа Стайвесант[d] (1943); Нью-Ёркскі ўніверсітэт (1949);
Навуковы кіраўнік	Kurt Otto Friedrichs[d]
Член у	Французская акадэмія навук; Нарвежская акадэмія навук; Нацыянальная акадэмія навук ЗША; Акадэмія навук СССР; Венгерская акадэмія навук; Расійская акадэмія навук; Амерыканская акадэмія мастацтваў і навук; Таварыства прамысловай і прыкладной матэматыкі[d]; Амерыканскае матэматычнае таварыства; The Martians[d];
Узнагароды	прэмія Халмаша — Форда[d] (1966, 1973) Chauvenet Prize[d] (1974) Norbert Wiener Prize in Applied Mathematics[d] (1975) ганаровы доктар Універсітэта П'ера і Марыі Кюры[d] (1979) Прэмія Вольфа па матэматыцы (1987) прэмія Стыла[d] (1992) ганаровы доктар Пекінскага ўніверсітэта[d] (1993) Абелеўская прэмія (2005) Гібсаўская лекцыя[d] (2007) член Таварыства прамысловай і прыкладной матэматыкі[d] (2009) Great Immigrants Award[d] (2009) правадзейны член Амерыканскага матэматычнага таварыства[d] (2013)
	Медыяфайлы на Вікісховішчы

Пітэр Дэвід Лакс (венг.: Lax Péter Dávid, англ.: Peter David Lax; 1 мая 1926(1926-05-01)^[1]^[2]^[…], Будапешт, Каралеўства Венгрыя — 16 мая 2025(2025-05-16)^[3], Манхэтэн, штат Нью-Ёрк^[4]) — амерыканскі матэматык, член НАН ЗША (1970), лаўрэат прэміі Вольфа 1987 года.

Біяграфія

Нарадзіўся 1 мая 1926 года ў Будапешце ў яўрэйскай сям’і. Бацькі (Генры Лакс і Клара Корнфельд) былі ўрачамі. У 1941 годзе ўся сям’я збегла з краіны праз Лісабон ў ЗША.

З 19-гадовага ўзросту прымаў удзел у Манхэтэнскім праекце — праграме па распрацоўцы ядзернай зброі. У 1949 годзе атрымаў ступень доктара філасофіі Нью-Ёркскага ўніверсітэта. Лакс з’яўляўся супрацоўнікам Лос-Аламаскай нацыянальнай лабараторыі, а таксама працаваў у Курантаўскім інстытуце матэматычных навук.

Поле дзейнасці Лакса шматграннае: у прыватнасці, у яго ўваходзіла вывучэнне інтэграваныя сістэм, ударнай хвалі, гідрадынамікі. Ён таксама зрабіў істотны ўнёсак у развіццё тэорыі салітонаў. З яго імем звязаны такія матэматычныя дасягненні і лікавыя метады як лема Лакса — Мільграма, тэарэма эквівалентнасці Лакса, схема Лакса — Фрыдрыхса, схема Лакса — Вендрофа, умова энтрапіі Лакса і тэорыя Лакса — Левермора, ураўненне Лакса.

Памёр 16 мая 2025 года ў Нью-Ёрку.

Крыніцы

1 2 MacTutor History of Mathematics archive — 1995. Праверана 22 жніўня 2017.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q547473'></a>
1 2 Gray J. J. Peter Lax // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
1 2 Peter Lax, Pre-eminent Cold War Mathematician, Dies at 99 — The New York Times. Праверана 17 мая 2025.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q9684'></a>
1 2 Peter Lax, Pre-eminent Cold War Mathematician, Dies at 99 / J. Kahn — Manhattan: New York Times Company, A. G. Sulzberger, 2025. — ISSN 0362-4331; 1553-8095; 1542-667X Праверана 17 мая 2025.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q9684'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6284490'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11299'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24743245'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2529982'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a>
1 2 3 MacTutor History of Mathematics archive — 1995.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q547473'></a>
↑ Czech National Name Authority Database as Linked Data, Báze národních jmenných autorit v podobě propojených dat Праверана 30 красавіка 2021.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q106982540'></a>
↑ Národní autority České republiky Праверана 24 мая 2025.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
↑ Chang S. Academic Genealogy Of Mathematicians — World Scientific, 2010. — С. 451.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q102238851'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1357666'></a>
↑ Матэматычная генеалогія — 1997. Праверана 25 ліпеня 2021.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q829984'></a>
↑ Лакс Питер (Петер) Дэвид — (untranslated), 2014.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63870914'></a>
↑ https://www.siam.org/prizes-recognition/fellows-program/all-siam-fellows Праверана 17 ліпеня 2021.
↑ 2013 Class of Fellows of the AMS — Амерыканскае матэматычнае таварыства. Праверана 24 лістапада 2022.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q465654'></a>
↑ American Mathematical Society Names Initial Class of Fellows of the AMS — Амерыканскае матэматычнае таварыства, 2012. Праверана 24 лістапада 2022.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q465654'></a>

Спасылкі

На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пітэр Лакс

[_2df3bb5621425069-1] 1 2 MacTutor History of Mathematics archive — 1995. Праверана 22 жніўня 2017.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q547473'></a>

[_ad4a958249b79f32-2] 1 2 Gray J. J. Peter Lax // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>

[_053d23943018cf20-3] 1 2 Peter Lax, Pre-eminent Cold War Mathematician, Dies at 99 — The New York Times. Праверана 17 мая 2025.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q9684'></a>

[_ab048ee27e17a469-4] 1 2 Peter Lax, Pre-eminent Cold War Mathematician, Dies at 99 / J. Kahn — Manhattan: New York Times Company, A. G. Sulzberger, 2025. — ISSN 0362-4331; 1553-8095; 1542-667X Праверана 17 мая 2025.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q9684'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6284490'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11299'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24743245'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2529982'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a>

[_b06508188dbe9ca1-5] 1 2 3 MacTutor History of Mathematics archive — 1995.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q547473'></a>

[_1c653b641e789de4-6] Czech National Name Authority Database as Linked Data, Báze národních jmenných autorit v podobě propojených dat Праверана 30 красавіка 2021.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q106982540'></a>

[_610cebf9fb399664-7] Národní autority České republiky Праверана 24 мая 2025.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>

[_fd29dd523767f194-8] Chang S. Academic Genealogy Of Mathematicians — World Scientific, 2010. — С. 451.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q102238851'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1357666'></a>

[_a773bfcff1327e0b-9] Матэматычная генеалогія — 1997. Праверана 25 ліпеня 2021.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q829984'></a>

[_8538865cf6f11cee-10] Лакс Питер (Петер) Дэвид — (untranslated), 2014.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63870914'></a>

[_99b6ee130eaaffd6-11] ttps://www.siam.org/prizes-recognition/fellows-program/all-siam-fellows Праверана 17 ліпеня 2021.

[_803f242db70e6390-12] 2013 Class of Fellows of the AMS — Амерыканскае матэматычнае таварыства. Праверана 24 лістапада 2022.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q465654'></a>

[_19a2f457aea9bf6a-13] American Mathematical Society Names Initial Class of Fellows of the AMS — Амерыканскае матэматычнае таварыства, 2012. Праверана 24 лістапада 2022.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q465654'></a>

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]