Ізраіль Майсеевіч Гельфанд

Ізраіль Майсеевіч Гельфанд
руск.: Израиль Моисеевич Гельфанд ідыш: ישׂראל געלפֿאַנד укр.: Ізраїль Мойсейович Гельфанд
Дата нараджэння	20 жніўня (2 верасня) 1913
Месца нараджэння	Окны, Q97305806?, Балцкі павет[d], Падольская губерня, Расійская імперыя
Дата смерці	5 кастрычніка 2009(2009-10-05)[…] (96 гадоў)
Месца смерці	Нью-Брансуік, акруга Мідлсекс, Нью-Джэрсі, ЗША
Месца пахавання	могілкі Флорал-Парк[d]
Грамадзянства	СССР  ЗША
Дзеці	Уладзімір Гельфанд[d] і Сяргей Гельфанд[d]
Род дзейнасці	матэматык, біёлаг, выкладчык універсітэта
Навуковая сфера	матэматычны аналіз, функцыянальны аналіз, алгебра, тапалогія, тэорыя дыферэнцыяльных ураўненняў, тэорыя імавернасцей, лікавы аналіз, матэматыка, біялогія, педагогіка, тэорыя груп і тэорыя прадстаўленняў
Месца працы	МДУ Гарвардскі ўніверсітэт Масачусецкі тэхналагічны інстытут Акадэмія навук СССР Ратгерскі ўніверсітэт Матэматычны інстытут імя У. А. Сцяклова РАН[d] Інстытут прыкладной матэматыкі імя М. У. Келдыша РАН[d]
Навуковая ступень	доктар фізіка-матэматычных навук () (1940)
Навуковае званне	прафесар () акадэмік АН СССР[d] () акадэмік РАН[d] ()
Альма-матар	МДУ (1938)
Навуковы кіраўнік	Андрэй Калмагораў
Вядомыя вучні	Давід Каждан[d], Максім Канцэвіч, Яўген Дынкін[d], Ілья Пяцецкі-Шапіра, Георгій Адэльсон-Вольскі[d], Фелікс Бярэзін[d], Іосіф Бернштэйн, Аляксей Гвішыяні[d], Андрэй Зялевінскі[d], Аляксандр Кірылаў[d], Віктар Лідскі[d], Альберт Малчанаў[d], Уладзімір Рэтах[d], Эндрэ Семерэдзі, Якаў Хургін[d], Міхаіл Цэтлін[d], Георгій Шылаў[d], Эмануіл Шноль[d], Юлій Шрэйдэр[d] і Аляксандр Абрамаў[d]
Член у	Лонданскае каралеўскае таварыства () Нацыянальная акадэмія навук ЗША () Расійская акадэмія навук (26 снежня 1984) Акадэмія навук СССР () Французская акадэмія навук () Шведская каралеўская акадэмія навук () Японская акадэмія навук[d] () Амерыканская акадэмія мастацтваў і навук () Нацыянальная акадэмія дэі Лінчэі ()
Прэміі
Узнагароды	ганаровы доктар Універсітэта П'ера і Марыі Кюры[d] (1975) Прэмія Вольфа па матэматыцы (1978) медаль Вагнера[d] (1980) прэмія Кіёта ў галіне базавых навук[d] (1989) стыпендыя Мак-Артура (1994) прэмія Стыла за выдатныя дасягненні на працягу ўсёй кар’еры[d] (2005) ганаровы доктар Упсальскага ўніверсітэта[d] ганаровы доктар Оксфардскага ўніверсітэта[d] ганаровы доктар Гарвардскага ўніверсітэта[d] прэмія Стыла[d] honorary doctorate of Claude Bernard University Lyon 1[d] (1984)
Сайт	israelmgelfand.com
Медыяфайлы на Вікісховішчы

Ізраіль Майсеевіч Гельфанд (20 жніўня [2 верасня] 1913, Окны, Ціраспальскі павет, Херсонская губерня — 5 кастрычніка 2009, Нью-Брансуік, штат Нью-Джэрсі) — адзін з найбуйнейшых матэматыкаў XX стагоддзя, біёлаг, педагог і арганізатар матэматычнай адукацыі (да 1989 года — у Савецкім Саюзе, пасля 1989 года — у Злучаных Штатах).

Навуковая дзейнасць

Аўтар больш за 800 навуковых артыкулаў і каля 30 манаграфій; заснавальнік буйной навуковай школы. Доктар фізіка-матэматычных навук (1940), прафесар Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя М. В. Ламаносава (МДУ) (1941—1990), Ратгерскага ўніверсітэта (1990—2009). Прэзідэнт Маскоўскага матэматычнага таварыства (ММА) у 1966—1970 гадах, правадзейны член Акадэміі навук СССР (1984; з 1991 — Расійскай акадэміі навук).

Асноўныя працы Гельфанда адносяцца да функцыянальнага аналізу, алгебры і тапалогіі. Адзін са стваральнікаў тэорыі нарміраваных кольцаў (банахавых алгебр), якая паслужыла адпраўным пунктам створанай ім (сумесна з М. А. Наймаркам) тэорыі кольцаў з інвалюцыяй і тэорыі бясконцамерных унітарных прадстаўленняў груп Лі, якая мае істотнае значэнне для тэарэтычнай фізікі. Нараўне з гэтым аўтар фундаментальных вынікаў у галіне тэорыі абагульненых функцый, займаўся дыферэнцыяльнымі ўраўненнямі, тэорыяй тапалагічных лінейных прастор, зваротнымі задачамі спектральнага аналізу, квантавай механікай, дынамічнымі сістэмамі, тэорыяй імавернасцей, набліжанымі і лікавымі метадамі і іншымі галінамі матэматыкі. Аўтар шматлікіх прац па нейрафізіялогіі валявых рухаў, клетачнай міграцыі ў тканкавых культурах, пратэёміцы (класіфікацыі троеснай структуры бялкоў) і алгарытмізацыі клінічнай працы ўрачоў.

Гельфанд вядомы таксама і тым, што здолеў стаць найбуйнейшым вучоным шляхам самаадукацыі, не маючы закончанай сярэдняй адукацыі і не прайшоўшы курс навучання ва ўніверсітэце.