Роберт Герман Шомбург

З Вікіпедыі, свабоднай энцыклапедыі
Роберт Герман Шомбург
Robert Hermann Schomburgk
Нараджэнне 5 чэрвеня 1804(1804-06-05)[1][2][…]
Смерць 11 сакавіка 1865(1865-03-11)[1][2][…] (60 гадоў)
Член у
Навуковая ступень Доктар філасофіі (PhD)
Дзейнасць геаграфія, батаніка і этнаграфія
Месца працы
Вядомы як даследчык Паўднёвай Амерыкі, брытанскі дыпламат
Узнагароды
Рыцар Саксонскага ордэна Заслуг
Ордэн Чырвонага арла 3-й ступені
Ордэн Чырвонага арла 3-й ступені
Кавалер ордэна Ганаровага легіёна
Рыцар-бакалаўр
Рыцар-бакалаўр
Лагатып Вікісховішча Медыяфайлы на Вікісховішчы
Сістэматык жывой прыроды

Сэр Роберт Герман Шомбург (ням.: Robert Hermann Schomburgk; 5 чэрвеня 1804, Фрайбург, Курфюрства Саксонія — 11 сакавіка 1865, Шонеберг, Берлін, Прусія) — нямецкі даследчык на службе Вялікабрытаніі; брытанскі консул у Дамініканскай Рэспубліцы і Сіяме (сучасны Тайланд). Праводзіў геаграфічныя, этнаграфічныя і батанічныя пошукі ў Паўднёвай Амерыцы і Вест-Індыі.

Жыццяпіс[правіць | правіць зыходнік]

Маладосць[правіць | правіць зыходнік]

Роберт Герман Шомбург нарадзіўся 5 чэрвеня 1804 года ў саксонскім Фрайбургу. Быў старэйшым сынам пратэстанцкага святара, у сям’і якога было пяцёра дзяцей. З 14 гадоў навучаўся камерцыі[4]. У 1823 годзе, жывучы ў Лейпцыгу ў свайго дзядзькі Генры Шомбурга, вывучаў батаніку пад кіраўніцтвам прафесара Швійгрыхерэ (Schwiigrichere)[5].

Прадпрымальніцтва[правіць | правіць зыходнік]

Першапачаткова спрабуючы займацца камерцыяй, у 1826 годзе адправіўся ў ЗША, дзе некаторы час быў наёмным служачым у гандлёвых установах Бостана і Філадэльфіі[6].

У 1828 годзе яму прапанавалі інспектаваць перавозку саксонскіх авечак у амерыканскі штат Вірджынія, і некаторы час ён жыў у гэтым штаце. У тым жа годзе стаў саўладальнікам тытунёвай мануфактуры ў Рычмандзе. Але фабрыка згалела, а Шомбург страціў усе ўкладзеныя сродкі[6]. У далейшым пацярпеў яшчэ адну няўдачу на вест-індскім востраве Сент-Томас, калі ўся яго маёмасць была знішчана пажарам. У рэшце рэшт ён пакінуў дзейнасць прадпрымальніка.

Экспедыцыі на Віргінскія астравы і ў Брытанскую Гвіяну[правіць | правіць зыходнік]

Маршрут экспедыцыі ў Брытанскую Гвіяну, 1835—1839 (мапа Р. Г. Шомбурга, 1840)

У 1830 годзе адправіўся на Анегаду, найпаўночнейшы з астравоў Віргінскага архіпелага, сумна вядомы тым, што многія караблі разбіваліся аб яго рыфы, не адзначаныя на мапах. Увесну 1831 гады ён стаў відавочцам трох караблекрушэнняў, якія адбыліся ў берагоў Анегады; асабліва моцнае ўражанне на яго зрабіла крушэнне іспанскай шхуны, у выніку якога загінулі 185 рабоў, прыкаваных у патанулым судне[4]. Не валодаючы спецыяльнымі ведамі, якія патрабаваліся для падобнай працы[6], ён абследаваў востраў на свае сродкі, старанна закарціраваўшы рыфы, якія атачаюць востраў, і месцазнаходжанне 53 патанулых судоў[7]. Ён апісаў марскія плыні, кліматычныя і батанічныя асаблівасці вострава, паказаў уласцівыя для мясцовай фаўны віды беспазваночных, рыб і паўзуноў[8] і адправіў Каралеўскаму геаграфічнаму таварыству Лондана даклад, які зрабіў такое спрыяльнае ўражанне, што ў 1835 годзе яму было даручана правесці экспедыцыю па даследаванні Брытанскай Гвіяны[9].

Гэта заданне ён выканаў вельмі паспяхова (1835—1839), выпадкова выявіўшы вялізны гарлачык (1837[* 1]), апісаны Джонам Ліндлі (1938) як Victoria regia Lindl. (у гонар каралевы Вікторыі). Акрамя таго, яму ўдалося знайсці мноства новых відаў архідэй, і ў 1938 годзе Ліндлі назваў адзін з родаў гэтага сямейства ў гонар даследчыка — шамбургія[en] (лац.: Schomburgkia)[6].

У 1841 годзе ён вярнуўся ў Гвіяну ўжо як афіцыйны прадстаўнік брытанскага ўрада — для інспектавання гэтай калоніі і ўстанаўлення яе ўсходніх і заходніх межаў. У выніку былі намечаны папярэднія межы Брытанскай Гвіяны з Венесуэлай, празваныя «лінія Шомбурга», а таксама з нідэрландскай калоніяй Сурынам (на ўсходзе)[9]. Акрамя таго, ён працягнуў свае геаграфічныя і этнаграфічныя даследаванні, сумесна з малодшым братам Морыцам Рыхардам[de][6][10]. Роберт Шомбург неадступна настойваў на неабходнасці замацавання паўднёвых межаў калоніі — з Бразіліяй. Да гэтага яго падахвочвалі неаднаразовыя выпадкі, калі яму непасрэдна даводзілася назіраць, як бразільскія каланізатары занявольваюць індзейцаў мясцовых плямёнаў, якія па большай частцы зніклі. Даследаванні Шомбурга былі запатрабаваны ў пачатку XX стагоддзя, у 1904 годзе, калі пры пасрэдніцтве італьянскага караля Віктара Эмануіла Ⅲ вырашалася пытанне аб размежаванні тэрыторый Брытанскай Гвіяны і Бразіліі.

У чэрвені 1844 года браты прыбылі ў Лондан, дзе Роберт прадставіў Геаграфічнаму таварыству даклад аб сваёй паездцы і за свае заслугі быў узведзены ў рыцарскую годнасць каралевай Вікторыяй (1845)[6]. Сэр Роберт Шомбург працягнуў службу на іншых афіцыйных пасадах; у 1846 годзе ён быў накіраваны на Барбадас, дзе займаўся зборам звестак для складання геаграфічнага і статыстычнага апісання вострава. Апошняе было выдадзена ў Лондане (1848) пад загалоўкам «Гісторыя Барбадаса» (англ.: The History of Barbados)[* 2].

Дыпламатычная дзейнасць і апошнія гады[правіць | правіць зыходнік]

У 1848 годзе яго прызначылі брытанскім консулам у Дамініканскай Рэспубліцы. У 1850 годзе ён падпісаў выгодную для Вялікабрытаніі гандлёвую дамову, а таксама забяспечыў перамір’е з кіраўніком Гаіці Сулуком у інтарэсах дамініканскага ўрада. У наступныя гады Шомбург пісаў змястоўныя артыкулы па фізічнай геаграфіі вострава Гаіці для часопіса Каралеўскага геаграфічнага таварыства[6]. У 1851 годзе ён стаў першым дакладна вядомым чалавекам, які падняўся на найвышэйшую гару вострава (і ўсяго Карыбскага басейна), Піка Дуартэ, назваўшы яе «Монтэ Ціна» і амаль правільна вымераўшы яе вышыню — 3140 метраў[12]. У 1857 годзе быў прызначаны генеральным консулам Вялікабрытаніі ў Сіяме, дзе брытанская карона ажыццяўляла экстэрытарыяльную юрысдыкцыю праз консульскія суды[en] над брытанскімі падданымі[en]. У лісце свайму кузену Уільяму Роберт Шомбург адзначае[13]:

Каб атрымаць уяўленне аб англійскім сумарным[en] паліцэйскім судаводстве, я быў вымушаны перад ад’ездам з Лондана на працягу некаторага часу наведваць тамтэйшыя паліцэйскія суды, а таксама знаёміцца з гэтымі працэсамі шляхам вывучэння кніг.

Абгрунтаваўшыся ў Бангкоку, ён таксама працягнуў свае геаграфічныя пошукі. У лісце даецца кароткая справаздача аб яго паездцы ў паўнезалежнае каралеўства Чыангмай у 1859—1860 гадах[14], а затым вандраванні на слане праз горны хрыбет да Малам’яйна ў Бенгальскім заліве і вяртанні ў Бангкок пасля шляху працягласцю 130 дзён і прыкладна 1000 англійскіх міль (каля 1600 км)[13].

У 1864 годзе, у сувязі з пагаршэннем стану здароўя, ён быў змушаны пакінуць дзяржаўную службу. Памёр 11 сакавіка 1865 года ў берлінскім прыгарадзе Шонеберг.

Уклад у навуку[правіць | правіць зыходнік]

Р. Г. Шомбург за сваё жыццё правёў комплексныя фізіка-геаграфічныя, этнаграфічныя і батанічныя даследаванні ў Вест-Індыі (астравы Анегада, Барбадас, Гаіці), Брытанскай Гвіяне, Паўднёва-Усходняй Азіі (Чыянгмай). Яго батанічныя зборы ўключалі віды раслін, невядомыя навуцы. Ён апісаў шэраг батанічных таксонаў (суправаджаюцца абазначэннем «R.H.Schomb.»)[15]. Яго батанічная калекцыя знаходзіцца ў Каралеўскім садзе К’ю[en], а этнаграфічная калекцыя з Гаяны — у Брытанскім музеі[13][16]. З’яўляецца аўтарам навуковых манаграфій і артыкулаўПерайсці да раздзела «#Бібліяграфія».

Цікавасці[правіць | правіць зыходнік]

Сэр Р. Г. Шомбург быў не толькі даследчыкам, аўтарам навуковых публікацый і дыпламатам, але таксама таленавітым мастаком[4][17].

Узнагароды і прызнанне[правіць | правіць зыходнік]

Мемарыял братам Шомбургам у Фрайбургу.

Сэр Роберт Герман Шомбург меў навуковую ступень доктара філасофіі і быў членам шэрагу навуковых таварыстваў Еўропы, Амерыкі і Азіі, у тым ліку[11]:

Шомбург з’яўляўся кавалерам ордэнаў прускага «Чырвонага арла», саксонскага «За заслугі» і французскага «Ганаровага легіёна»[11].

У гонар яго названы алень Шомбурга[en] (Rucervus schomburgki; эндэмічны від Тайланду, вымерлы ў 20 стагоддзі), а таксама шэраг паўднёваамерыканскіх рыб, як Mylesinus schomburgkii (Valenciennes, 1850), Polycentrus schomburgkii (Müller & Troschel, 1849) і Myloplus schomburgkii (Jardine, 1841)[18].

Таксама ў яго гонар названы многія неатропічныя расліны, як, напрыклад, Harperocallis schomburgkiana (Oliv.) L.M.Campb. & Dorr.

Бібліяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Навуковыя працы Р. Г. Шомбурга[правіць | правіць зыходнік]

Манаграфіі
Артыкулы

Заўвагі[правіць | правіць зыходнік]

  1. Па гэтай знаходцы быў апісаны новы род гарлачыкавыхVictoria Lindl., але відавая назва ў пазнейшы час была зведзена ў сінонімы Victoria amazonica Poepp.
  2. Поўная назва: «Гісторыя Барбадаса; якая змяшчае геаграфічнае і статыстычнае апісанне вострава; кароткі выклад гістарычных падзей з пачатку яго каланізацыі; а таксама справаздача аб яго геалогіі і прыродных багаццях. Напісана сэрам Робертам Г. Шомбургам, доктарам філасофіі, кавалерам Каралеўскага прускага Ордэна Чырвонага арла; Каралеўскага саксонскага ордэна Заслуг; Каралеўскага французскага Ордэна Ганаровага легіёна; членам-карэспандэнтам Каралеўскіх геаграфічнага, заалагічнага і энтамалагічнага таварыстваў Лондана; членам Імператарскай акадэміі «Леапальдзіна» і ганаровым членам сельскагаспадарчага таварыства Барбадаса і акругі Сэнт-Філіп» (англ.: The History of Barbados; comprising a geographical and statistical description of the island; a scetch of the historical events since the settlement; and an account of its geology and natural productions. By Sir Robert H. Schomburgk, Ph.D, Knight of the Royal Prussian Order of the Red Eagle; of the Royal Saxon Order of Merit; of the Royal French Order of the Leghion of Honour. Corresponding Member of the Royal Geographical, the Zoological, and the Entomological Society of London; Member of the Imperial Academy Leop. Carol. Nat. Curios., & Honorary Member of the Barbados General and the St. Philip’s District Agricultural Society)[11].

Крыніцы[правіць | правіць зыходнік]

  1. а б Sir Robert Hermann Schomburgk // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.
  2. а б Robert Hermann Schomburgk // Brockhaus Enzyklopädie
  3. а б Шомбургк Роберт Герман // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 25 лютага 2017.
  4. а б в Gibney, 2010.
  5. Brochedon 1841, pp. 19–20.
  6. а б в г д е ё Appletons’ Cyclopædia of American Biography 1900.
  7. Schomburgk 1832, pp. 170–171.
  8. Schomburgk 1832.
  9. а б Схематычная мапа Брытанскай Гвіяны. World Digital Library (28 мая 1840). Праверана 25 кастрычніка 2013.
  10. Schomburgk, Robert (1843). "Sources of the Takutu in British Guiana, in the year 1842". Journal of the Royal Geographical Society of London. 13: 18–75. doi:10.2307/1798133. JSTOR 1798133.
  11. а б в Schomburgk R. H. 1848, тытульны аркуш.
  12. Baker, Christopher P. (2009). Explorer's Guide Dominican Republic: A Great Destination. Explorer's Great Destinations. Countryman Press. p. 327. ISBN 978-1-58157-907-9.
  13. а б в Guehler, Ulrich (1949). "A Letter Written by Sir Robert H. Schomburgk H.B.M.'s Consul in Bangkok in 1860" (PDF). Journal of the Siam Society. JSS Vol. 37.2f (digital). Siam Society. Архівавана з арыгінала 3 жніўня 2019. Праверана 30 лістапада 2013. Translation of a letter written in German by Sir Robert H. Schomburgk ... sheds a light on living conditions in Siam at the time, especially so on the life at the British Consulate.{{cite journal}}: Папярэджанні CS1: бот: невядомы статус арыгінальнага URL (спасылка)
  14. 'Schomburgk’s Account of Xiengmai' in 1859—1860; 'Schomburgk’s Account of 'The Lao' in 1859—1860'. Forbes, Andrew, and Henley, David, Ancient Chiang Mai Volume 1. Chiang Mai, Cognoscenti Books, 2012.
  15. The International Plant Names Index (англ.). ipni.org. Архівавана з першакрыніцы 15 сакавіка 2013. Праверана 2 сакавіка 2013.
  16. British Museum Collection
  17. Одна из акварелей Р. Шомбургка(недаступная спасылка). stjohnhistoricalsociety.org. — Подпись к рисунку на сайте Общества Св. Иоанна: Vista of Coral Bay in a 1833 watercolor by Robert H. Schomburgk. Архівавана з першакрыніцы 28 красавіка 2012. Праверана 2 сакавіка 2013.
  18. Order CHARACIFORMES: Families TARUMANIIDAE, ERYTHRINIDAE, PARODONTIDAE, CYNODONTIDAE, SERRASALMIDAE, HEMIODONTIDAE, ANOSTOMIDAE and CHILODONTIDAE(недаступная спасылка). The ETYFish Project Fish Name Etymology Database. Christopher Scharpf and Kenneth J. Lazara (22 верасня 2018). Архівавана з першакрыніцы 9 студзеня 2022. Праверана 6 лістапада 2021.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

на англійскай мове
  • Schomburgk, Robert Herman // Appletons’ Cyclopædia of American Biography. — D. Appleton & Company[en], 1900.
  • Explorations on behalf of the Royal Geographical Society, 1835–1839 // The Guiana Travels of Robert Schomburgk 1835–1844 / Peter Rivière (ed.). — Aldershot: Ashgate (for the Hakluyt Society), 2006. — Vol. 1. — 419 (ⅹⅲ+406) p. — (Hakluyt Society Series Ⅲ). — ISBN 0-904180-86-7.
  • The Boundary Survey, 1840–1844 // The Guiana Travels of Robert Schomburgk 1835–1844 / Peter Rivière (ed.). — Aldershot: Ashgate (for the Hakluyt Society), 2006. — Vol. 2. — 278 (ⅹⅱ+266) p. — (Hakluyt Society Series Ⅲ). — ISBN 0-904180-88-3.
  • Robert Hermann Schomburgk’s Travels in Guiana and on the Orinoco During the Years 1835–1839 / Otto A. Schomburgk (ed.). — Georgetown: The Argosy Company, 1931.
  • Brochedon. Memoir of Robert H. Schomburgk // Schomburgk R. H. The Natural History of Fishes of Guiana. Part Ⅰ. — Edinburgh: W. H. Lizars; S. Highley; W. Curvey, 1841. — P. 17–79. — (The Naturalist's Library, Ichthyology, vol.3).
  • Forbes, Andrew and Henley, David (photographer). ‘Schomburgk’s Account of Xiengmai in 1859–1860’; ‘Schomburgk’s Account of ‘The Lao’ in 1859–1860’ // Ancient Chiang Mai. — CPA Media (eBook, Kindle Edition), 2012. — Vol. 1. — (Cognoscenti Books).
на рускай мове

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]