Знешняя палітыка Азербайджана

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Дзяржавы, якія маюць дыпламатычныя адносіны з Азербайджанам      Азербайджан     Амбасада

Знешняя палітыка Азербайджана — сукупнасць адносін Азербайджанскай Рэспублікі з іншымі дзяржавамі і міжнароднымі структурамі.

Азербайджан з'яўляецца членам такіх арганізацый як ААН, Рух недалучэння, СНД, АБСЕ, Партнёрства НАТА па пытаннях свету, СЕАП, Сусветнай арганізацыі аховы здароўя, Азіяцкага банка развіцця, Азіяцкага банка інфраструктурных інвестыцый, Еўрапейскага банка рэканструкцыі і развіцця, Савета Еўропы, ДЗУСЕ, МВФ і Сусветнага банка.

Двухбаковыя адносіны[правіць | правіць зыходнік]

Арменія[правіць | правіць зыходнік]

Трохбаковая сустрэча Уладзіміра Пуціна, Гейдара Аліева і Роберта Качарана ў 2001 годзе ў Маскве.

Напружаныя адносіны паміж сучаснымі Азербайджанам і Арменіяй маюць глыбокія гістарычныя карані. У канцы 1980-х гадоў армянскае большасць насельніцтва Нагорна-Карабахскай аўтаномнай вобласці Азербайджанскай ССР выступіла з патрабаваннямі аб перадачы вобласці ў склад Армянскай ССР. Гэтыя патрабаванні былі падтрыманы кіраўніцтвам Арменіі. Разрастаецца этнапалітычных канфлікт прывёў да этнічных чыстак з абодвух бакоў і узброеным сутыкненняў, якія пасля распаду СССР перараслі ў поўнамаштабную вайну, падчас якой пад кантроль армянаў перайшлі некаторыя раёны Азербайджана, прылеглыя да тэрыторыі былой НКАВ. Яшчэ з канца 1980-х азербайджанскае кіраўніцтва ўвяло эканамічную блакаду НКАВ і Арменіі, спыніўшы транспартнае паведамленне з Арменіяй.

Прэзідэнты Азербайджана, Расіі і Арменіі — Ільхам Аліеў, Дзмітрый Мядзведзеў і Серж Саргсян падчас падпісання дэкларацыі па Нагорным Карабаху. Замак Маендорф (Падмаскоўе), 2008 год.

У 1994 годзе пры пасярэдніцтве Расеі, Азербайджан, Арменія і непрызнаная Нагорна-Карабахская Рэспубліка падпісалі трохбаковае пагадненне аб спыненні агню[1], якое ў апошнія 3-4 гады перыядычна парушаецца з узаемнымі абвінавачваннямі[2][3]. Боку займаюць пазіцыі, адпаведныя іх становішчу на момант падпісання дамовы. Большая частка Нагорнага Карабаха, а таксама шэраг прылеглых да яго тэрыторый кантралюецца Нагорна-Карабахскай Рэспублікай, якая падтрымлівае цесныя сувязі з Рэспублікай Арменія, у прыватнасці, якая выкарыстоўвае яе нацыянальную валюту — драм.

Азербайджан і іншыя дзяржавы-члены ААН лічаць Нагорны Карабах часткай Азербайджана. Кіраўніцтва Азербайджана не раз падкрэслівала, што ў выпадку, калі армянскі бок не вызваліць акупаваныя тэрыторыі і ў нагорна-карабахскага перагаворным працэсе не адбудзецца зрухаў, то гэта будзе азначаць, што ўсе мірныя магчымасці дазволу канфлікту вычарпаныя і Азербайджан будзе вымушаны звярнуцца да сілавых метадаў яго дазволу[4][5][6][7][8][9].

Аб неабходнасці новай вайны ў Карабаху кажуць і многія дэпутаты парламента рэспублікі[10]. Азербайджан нарошчвае ваенную моц, што выклікае негатыўную рэакцыю з боку шэрагу проармянских кангрэсменаў ЗША, і заяўляе аб неабходнасці ізаляваць Арменію ад рэгіянальных праектаў[11][12][13][14][15].

Γражданам Арменіі і іншых дзяржаў, якія маюць армянскае паходжанне, будзе адмоўлена ва ўездзе ў Азербайджан[16][17].

2 лістапада 2008 г прэзідэнтамі Азербайджана, Арменіі і Расіі была падпісана дэкларацыя, якая тычыцца Карабахскага канфлікту. Лідэры трох дзяржаў дамовіліся сумесна працаваць над аздараўленнем сітуацыі на Каўказе. «Прэзідэнты, прадметна і змястоўна абмеркаваўшы стан і перспектывы ўрэгулявання нагорна-карабахскага канфлікту палітычнымі сродкамі шляхам працягу прамога дыялогу паміж Азербайджанам і Арменіяй пры пасярэдніцтве Расеі, ЗША і Францыі, заяўляюць, што будуць спрыяць аздараўленню сітуацыі ў Паўднёвым Каўказе і забеспячэнню ўстанаўлення ў рэгіёне становішча стабільнасці , бяспекі шляхам палітычнага ўрэгулявання канфлікту », гаворыцца ў дэкларацыі.

Гл. Таксама[правіць | правіць зыходнік]

Грузія[правіць | правіць зыходнік]

Гл. Таксама[правіць | правіць зыходнік]

Расія[правіць | правіць зыходнік]

Гейдар Аліеў з Уладзімірам Пуціным на цырымоніі падпісання сумесных расійска-азербайджанскіх дакументаў. Баку, 2001 год.

Дыпламатычныя адносіны паміж Азербайджанскай Рэспублікай і Расійскай Федэрацыяй былі ўсталяваныя 4 красавіка 1992 года. Асноватворным дакументам дагаворна-прававой базы двухбаковых адносін з'яўляецца Дагавор аб дружбе, супрацоўніцтве і ўзаемнай бяспекі паміж Расійскай Федэрацыяй і Азербайджанскай Рэспублікай (падпісаны 3 ліпеня 1997 года).

Расія прымае актыўны ўдзел у працэсе палітычнага ўрэгулявання карабахскага канфлікту.

Развіваецца гандлёва-эканамічнае супрацоўніцтва. У 2008 г. знешнегандлёвы абарот паміж Азербайджанам і Расіяй склаў 2,403 млрд даляраў. У сувязі з спыненнем з 1 Студзень 2007 года паставак расейскага газу ў Азербайджан у структуры тавараабароту павялічылася доля несырьевых тавараў.

Азербайджан ажыццяўляе праз тэрыторыю Расійскай Федэрацыі транспарціроўку нафты па маршруце Баку-Новарасійск. З 2007 г. у сувязі з уводам у эксплуатацыю новага маршруту транспарціроўкі нафты «Баку-Тбілісі-Джэйхан» і пераразмеркаваннем экспартных патокаў азербайджанскай нафты транзіт праз расейскую тэрыторыю істотна скараціўся.

Расія ўдзельнічае ў нафтагазавых праектах Азербайджана, мае сваю долю ў міжнародных кансорцыюмаў. Кампаніі «Лукойл» належыць 10% — у распрацоўцы радовішча «Шах-Дэніз» і 80% у праекце D-222. У той жа час гэта адзіная буйная расійская кампанія, якая працуе тут, і аб'ём расійскіх інвестыцый у азербайджанскую эканоміку настолькі сціплы ў параўнанні з заходнімі капіталаўкладаннямі.

Праблема занятасці ў Азербайджане ў асноўным вырашаецца за кошт міграцыі ў Расію. Колькасць азербайджанцаў, якія працуюць у Расіі, ацэньваецца прыкладна ў 2 млн. Па розных падліках, яны штогод дасылаюць у Азербайджан да двух з паловай мільярдаў долараў. У сувязі з гэтым у Азербайджане ўважліва сочаць за праявамі антымусульманскія настрояў у Расіі (гл. Міжэтнічны канфлікт у Кандопазе). У Баку не забываюць, як у сярэдзіне 1990-х расійска-азербайджанскія эканамічныя кантакты былі замарожаныя амаль на тры гады ў сувязі з армяна-азербайджанскім канфліктам.

Сустрэча Ільхама Аліева з Уладзімірам Пуціным у 2008 годзе ў Нова-Огарёво.

Развіваецца ваенна-тэхнічнае супрацоўніцтва. У 2003 г. было падпісана міжурадавае пагадненне аб ваенна-тэхнічным супрацоўніцтве, а ў 2006 г. — міжурадавае пагадненне аб узаемнай ахове правоў на вынікі інтэлектуальнай дзейнасці, якія выкарыстоўваюцца і атрыманыя ў ходзе двухбаковага ваенна-тэхнічнага супрацоўніцтва.

Расія да 2012 года арандавала ў Азербайджане Габалінскай РЛС — адну з складовых частак расійскай сістэмы сачэння за пускамі балістычных ракет. Габалінскай РЛС была пабудавана ў савецкі час у якасці аднаго з найважнейшых элементаў сістэмы супрацьракетнай абароны СССР. Пасля атрымання Азербайджанам незалежнасці і пераходу РЛС у яго ўласнасць Расея працягвала яе выкарыстанне, нягледзячы на ўсе перыпетыі ўнутрыпалітычнай жыцці Азербайджана.

Толькі ў 2002 г. было падпісана пагадненне аб статусе, прынцыпах і ўмовах выкарыстання Расеяй Габалінскай радыёлакацыйнай станцыі (РЛС «Дар'ял»), а ў 2007 г. — міжурадавы пратакол аб статусе упаўнаважаных прадстаўнікоў Расіі і Азербайджана, прызначаных для выканання гэтага пагаднення.

У 2007 г. расійскае прапанову аб выкарыстанні Габалінскай РЛС у распрацоўваецца ЗША сістэме ПРА атрымала падтрымку азербайджанскага кіраўніцтва.

Пытанне аб рабоце Габалінскай РЛС неаднаразова станавіўся прадметам ўнутрыпалітычных дэбатаў, у тым ліку ў парламенце Азербайджана.

Сустрэча Ільхама Аліева з Дзмітрыем Мядзведзевым у 2010 годзе ў Баку.

10 снежань 2012 г. Расея прыпыніла эксплуатацыю Габалінскай РЛС з прычыны таго, што бакі не прыйшлі да дамоўленасці датычна арэнднай кошту. У 2013 годзе РЛС была перададзена Азербайджану, расійскія вайскоўцы пакінулі гарнізон, а ўсё абсталяванне было дэмантавана і вывезена ў Расію.

На території Азербайджану проживає Чыма біженців в е Чечні, у таго числі учасників Збройны дій супраць російських військ. Азербайджанська територія Протяг тривалого гадзіне, за повідомленнями ЗМІ, використовувалася чеченськими сепаратыстамі як транзітны країна І свого роду тилова база, дэ, зокрема, праходзілі відновлення поранені бойовики. Бойовикам порівняно лёгка ўдавалася перетинати кардон між Азербайджанам І Дагестанам. 15 Вересня 2004 російські Уладзі після тэракту ў Беслані зачыніць всі прикордонні сухопутні пераходзь для аўтатранспарту тая людзей І відкрили їх лише праз півтора місяці після переговорів між прэзідэнтамі, а також затримань І видачі російським уладам Груп колишніх бойовиків. У Баку було закрито чеченське представництво.

У даний гадзіну повідомляється пра розвиток взаємодії правоохоронних тая судоў органів двох країн, розвитку прикордонного співробітництва, в е урахуванням загальної ситуації на Кавказі тая виходячи із завдань боротьби супраць міжнародного тероризму.

Триває робата в е делімітації вялікадзяржаўнага кардона в е Азербайджанам. Табарам на катах 2008 р погоджена Лінія кардона, аформлена робочими пратаколамі, картографічними І описовими дакументамі, склалось 301,1 км (в е 336,5 км), тобто делімітували 90% держкордону.

Некаторыя іншыя аспекты расійска-азербайджанскіх адносін:

  • У пачатку 1990-х гг. Азербайджан выказаў занепакоенасць расійскай падтрымкай ўзброеных сіл Арменіі падчас Карабахскай вайны.
  • У сярэдзіне 2000-х гг. Азербайджан выказаў заклапочанасць у сувязі з перакідкай расійскай ваеннай тэхнікі з зачыняюцца ваенных баз на тэрыторыі Грузіі ў Гюмры (Арменія)[11] і уплывам, якое яна можа аказаць на перспектывы карабахскага ўрэгулявання.
  • Азербайджан неаднаразова пратэставаў супраць таго, што расейскія кампаніі ўкладваюць сродкі і вядуць бізнэс на тэрыторыі НК.
  • Азербайджан занепакоены заклікамі Расіі вырашаць праблему непрызнаных рэспублік на постсавецкай прасторы па мадэлі Косава — а таксама ўжо адбыўся прызнаннем Расіяй самастойнасці Паўднёвай Асеціі і Абхазіі[12].
  • Расія выказвае незадаволенасць з нагоды ініцыяваных ЗША праектаў экспарту каспійскай нафты на Захад у абыход Расіі, лічачы іх больш палітычнымі, чым эканамічнымі праектамі. Услед за будаўніцтвам трубаправода Баку — Тбілісі — Джэйхан гаворка ідзе аб праекце стварэння нафтаправода па маршруце Актау-Баку для транзіту казахскай нафты на Захад праз тэрыторыю Азербайджана — у выпадку яго рэалізацыі асноўная маса казахскай нафты пойдзе праз трубаправод Баку-Джэйхан і, адпаведна, у абыход Расіі.

Беларусь[правіць | правіць зыходнік]

Румынія[правіць | правіць зыходнік]

ЗША[правіць | правіць зыходнік]

Украіна[правіць | правіць зыходнік]

Ізраіль[правіць | правіць зыходнік]

Іран[правіць | правіць зыходнік]

Адносіны Азербайджана і Ірана па ранейшаму застаюцца досыць напружанымі. Яны абвастрыліся пасля жудаснага скандалу вакол публікацыі ў урадавай газеце «Іран» абразлівых для азербайджанцаў карыкатуры і тэксту. На карыкатуры намаляваны хлопчык, паўтаралы на фарсі слова «прусак», пакуль прусак, які знаходзіцца перад ім, не пытае ў яго па-азербайджанскіх: «Што?»

У жніўні 2007 года адбыўся афіцыйны візіт прэзідэнта Ірана Махмуда Ахмадзінежада ў Азербайджан, падчас якога былі падпісаны важныя для дзвюх краін пагаднення. Сярод такіх будаўніцтва двух ГЭС на рацэ Араз (Ордубадская — на азербайджанскія сродкі і Маразадская — на іранскія), спрашчэнне візавага рэжыму паміж Нахічэванскай аўтаноміі і Іранам, будаўніцтва новага аўтамабільнага маршруту паміж іранскай і азербайджанскім бакамі горада Джульфы і Нахічэванскай аўтаноміі[18].

Крызіс, які ўзнік вакол іранскай ядзернай праграмы і расійска-амерыканскія супярэчнасці з нагоды размяшчэння ракет ПРА ў выпадку «іранскай пагрозы», не маглі не закрануць Азербайджан. У інтэрв'ю расійскаму тэлебачанню ад 18 Кастрычніка 2006 г. Ільхам Аліеў сказаў:

«Не хацелася б меркаваць негатыўнага развіцця вакол Ірана. І Азербайджана мяжа з Іранам больш за тысячу кіламетраў, наладжаны актыўныя трансгранічныя кантакты, у Іране пражывае больш за палову этнічных азербайджанцаў, а гэта такія ж азербайджанцы, якія пражываюць і тут. Любое абвастрэнне становішча ў нашым рэгіёне, безумоўна, будзе мець вельмі цяжкія наступствы для ўсіх краін, так як сёння і ў палітычным, і ў эканамічным, і ваенным плане краіны рэгіёну досыць ўзаемазвязаны. Дэстабілізацыя ў адной з іх можа мець катастрафічныя наступствы, і нават цяжка выказаць здагадку, якімі яны будуць[19].»

Турцыя[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. Пагадненне аб спыненні агню з 12 мая 1994 года (руск.) 
  2. Азербайджан і Карабах прыводзяць супярэчлівыя дадзеныя аб бою. Рэзалюцыя ААН па Нагорным Карабаху. РИА Новости (4 сакавіка 2008). Архівавана з першакрыніцы 21 лютага 2012. Праверана 11 верасня 2010.
  3. На паўночным усходзе Нагорнага Карабаха ў аўторак ішлі баі, ёсць загінуўшыя. Арменія і Азербайджан вінавацяць адзін аднаго. NEWSru.com (4 сакавіка 2008). Архівавана з першакрыніцы 21 лютага 2012. Праверана 11 верасня 2010.
  4. Навіны на Treli.ru (руск.) 
  5. Маскоўскі Камсамолец (руск.) 
  6. Навіны — Арменія (руск.) 
  7. Кірыл Зубкоў Азербайджан пагражае Арменіі. — 28 лістапада 2007. Архівавана з першакрыніцы 9 верасня 2012. (руск.) 
  8. Kavkazweb.net (руск.) 
  9. Навіны на Km.ru (руск.) 
  10. Юрый Котенок Вайна ў Нагорным Карабаху можа паўтарыцца. — 25 кастрычніка 2005. — № 298 (2062).
  11. 11,0 11,1 Kavkaz-uzel.ru (руск.) 
  12. 12,0 12,1 Polit.ru (руск.) 
  13. Інфармацыйна-навіннай партал Sav.bz (руск.) 
  14. Defence Express (руск.) 
  15. Інфармацыйны партал Арменіі Hayinfo.ru (руск.) 
  16. Azerbaijan Country Page. NCSJ: Advocates on Behalf of Jews in Russia, Ukraine, the Baltic States & Eurasia. (англ.) 
  17. «Azerbaijan Wins 2011 Eurovision Song Contest». Ianyan Magazine — Independent Armenian Publication. (англ.) 
  18. Цыганаў, Алег Уладзіміравіч Лёс і час Аліевых // Ільхам Аліеў: адкрыты свет = англ.: Ilham Aliyev: Open world — М.: Хроникёр, 2008. — С. 252. — ISBN 978-5-90123852, ББК 63.3(2)6-8.
  19. Цыганаў, Алег Уладзіміравіч Лёс і час Аліевых // Ільхам Аліеў: адкрыты свет = англ.: Ilham Aliyev: Open world — М.: Хроникёр, 2008. — С. 253. — ISBN 978-5-90123852, ББК 63.3(2)6-8.